Als beginnend fotograaf leek het me altijd geweldig om mooie vogelfoto’s te maken, maar vaak pakte het verkeerd uit omdat ik gewoon niet wist hoe het moest. Ik had toen nog een compactcamera en zat veel foto’s te maken van vogels en zoogdieren die eigenlijk nergens op leken. Toen ik op een gegeven moment overstapte op DSLR ging het meteen anders met de fotografie, maar toch nèt niet zoals ik voor ogen had.

Veel gezocht op internet en zo kwam ik op Birdpix terecht. Na een tijdje actief te zijn geweest kwam ik in contact met Erwin van Laar, die veel met een vaste schuilhut werkt (zijn verhaal lees je hier). Van hem heb ik vele prachtige resultaten gezien.

Toestemming

Dat was wat ik wou, een vaste schuilhut. Maar de vraag is waar en hoe. Ten eerste is heel belangrijk dat je weet wat je zoekt. Voor fotografie heb je licht nodig, en vaak heb je dat in een bos niet. Zoek een open plek in of aan de rand van het bos, waar je de mogelijkheid hebt om zoiets te bouwen. Heb je iets moois gevonden, dan sta je misschien wel voor nog iets belangrijkers, namelijk: de toestemming. Al het grond heeft een eigenaar, misschien is het particulier bezit, of van Staatsbosbeheer. Vraag altijd om toestemming. Als je gewoon netjes uitlegt wat je wilt mag het vaak wel. Tenzij het een beschermd gebied is, of de eigenaar rustig in zijn tuintje wil zitten zonder steeds te worden begluurd door mensen met grote lenzen.

Gelukkig was de toestemming voor mij niet moeilijk, want ik hoefde alleen mijn eigen vader te vragen of het mocht. We hebben namelijk in Duitsland een huisje met bos als tuin. Prachtig voor de natuurfotograaf. Er is een mooie open plek tussen de bomen waar ik wel iets mee kon. Thuis ben ik aan het denken gegaan, wat het een beetje moest worden.

De bouw van de hut

Een tijd terug kregen we thuis een nieuwe garagedeur en de oude houten garagedeuren hebben we meegenomen naar Duitsland. Daar hebben we de twee deuren doorgezaagd tot vier gelijke platen. Drie ervan heb ik voor de muren gebruikt, eentje als deur, en voor het dak een metalen golfplaat. Het werd een stevig geheel, met in de voorste plaat een gleuf gezaagd om doorheen te fotograferen -zo laag mogelijk voor een perfect standpunt.

De hut stond, toen was de vijver aan de beurt. Lastig als je geen materiaal er voor hebt.. Ik de garage in, zoekend naar iets geschikts wat de vorige bewoner achter heeft gelaten. En voilá: een stuk dakleer van 100 bij 50 cm. Het lag er al jaren, was al aan het scheuren en bovendien erg stug, maar ik ben een doorzetter en heb er iets moois van gemaakt. Alleen: elke dag een vijvertje, of waterplas bijvullen is het ook niet.

Enfin, ik zat in mijn bunker te wachten. Overal gefluit en vogels, behalve op de plekken waar ze moeten zitten. Alleen een eenzame muis, die eens een pitje pakte. De vijver hielp dus niet, maar de hut was prima, stevig en waterdicht. Er was echter één probleem: de hut was een meter hoog en stond gewoon op de grond. Net boven de grond was de opening om door te fotograferen, en ik heb een hernia overgehouden aan uren krom zitten.

Toen dacht ik aan een fotograaf die de hut heeft ingegraven om normaal te zitten terwijl hij toch een goed standpunt heeft. Dus meteen toegepast en de hut uit elkaar gehaald, maten afgetekend in de modder, en een gat van 60cm diep gegraven. De maten van de bodem heb ik opgemeten en een soort pallet gemaakt om op de bodem te leggen. Je kunt eventueel piepschuim gebruiken voor onder de “pallet”, wat zeer goed isoleert, maar zorg dan wel voor ventilatie zodat het piepschuim niet gaat rotten. Als je een hut hebt ingegraven kun je er een stoeltje in zetten, statief op hoogte. Dan zit je goed, met een perfect standpunt voor drinkend gevogelte of eventuele zoogdieren.

De bouw van de vijver

Maar goed, nu had ik nog geen goeie vijver. Ik werk bij een tuincentrum en terug in Nederland heb ik daar een stuk vijverfolie gekocht van 4 bij 1,5 meter. Gewoon normale folie die bij elk tuincentrum te verkrijgen is. Ik heb ook wat voer ingeslagen om mee te nemen naar Duitsland, en toen we weer teruggingen naar Ohlenstedt ben ik meteen begonnen met de vijver.

Belangrijk is dat je de vijver zo aanlegt dat er licht bij kan komen, en ook meteen een beetje naar de achtergrond kijkt. Dit geldt van te voren ook al als je de hut bouwt, zorg dat je de zon in je rug hebt! Nu ik dit allemaal uitgedokterd had, kon ik beginnen.

Eerst het vijverfolie uitrollen en stokken bij de punten zetten, zodat je de plek weet waar je vijver komt. Haal dan de folie weg, en ga de grond/bodem “schoonmaken” Alle bladeren en plantjes er weg, ook wortels die uitsteken, alles kaal maken. Als dat gebeurd is komt het lastige gedeelte: alles moet waterpas liggen. Je wilt niet dat het water links 10cm diep is en rechts en achterin 1cm tot droog!

Ik heb de hele grond losgemaakt, en weer veel wortels verwijderd. Je moet er zoveel mogelijk uithalen omdat er anders lekkages kunnen komen. Als dat gedaan is, gooi je het vijverfolie op de plek en giet er twee emmers water in. Nu kun je zien waar het water heen loopt, en dus waar de vijver het diepste is. Is dat te diep, of op de verkeerde plek, haal het folie er dan af en hoog de boel op. Als je het op deze manier eerst uitprobeert heb je er later veel plezier van dat de vijver goed gemaakt is.

Als de bodem goed is, haal het folie dan weg en leg kleden op de grond voor bescherming (uiteraard kan worteldoek ook, maar dat hadden we niet bij ons). Dan komt het folie eroverheen, en de randen maak je met stammetjes, waar je de folie overheen kunt vouwen. Niet te hoog, want je wilt dat de dieren erin gaan badderen en dan moet het niet te diep zijn. Bij mij is het ongeveer 5 cm diep, en sommige plekken nog wat minder.

Als de vorm erin zit, met de verhoogde randen, kan het water er in. Ik heb gewoon kraanwater gebruikt. Dat is zeer helder en de vogels gaan er dan sneller in badderen en drinken. Doordat je zo laag zit, is er een prachtige weerspiegeling aanwezig. Zie boven op de foto

Tenslotte moet je het nog aankleden, altijd lastig. Ik ben naar een bos gegaan, en heb er emmers mos geëxporteerd naar mijn plek. Het was mos van onder de stammen van berkenbomen, dat is makkelijk te verwijderen, en stevig. Toen ik alle randen bedekt had met mos, heb ik verschillende stammen en stronken opgezocht en naast de vijver gelegd, om leuke foto’s te kunnen maken van vogels die op de takjes gaan zitten. Het is ook erg mooi om stammen half in het water te leggen, een leuk stammetje bedekt met mos half in het water geeft meteen al een prachtige spiegeling. Toen was het klaar. Eindelijk.

Wachten wachten en wachten..

De volgende dag ben ik in de hut gaan zitten, uren en uren. Ik had een kilo voer gestrooid, en de plek afgezet voor iedereen. Er kwam helemaal niets! Alleen een verdwaalde roodborst en de bekende woelmuis. Teleurgesteld ging ik na een paar uurtjes in huis, en bleef maar denken waarom ze niet kwamen. Waarschijnlijk zagen ze het voer niet, dacht ik, dus ik heb diezelfde avond een voedertafel in elkaar getimmerd en er een kilo voer op gegooid, met een handvol doppinda’s.

En heel apart: de volgende dag stikte het van de vogels! Ze vlogen af en aan om voer te halen, kwamen geregeld drinken bij mijn vijver, en gingen mooi op de stronkjes en takjes zitten. Terwijl er notabene heel wat drukte was van twee Duitsers die een houtkachel + rookkanaal in ons huisje fabriceerden. Ik heb me een aantal uren kunnen vermaken met de vogels, muizen en ander grut, een welgeslaagde morgen

Een eigen plek als deze maken vergt zeer veel tijd en voorbereiding. Een vijver maken zodat het waterpas ligt kost veel uitproberen en dat is tijdrovend. Je moet bovendien goed zoeken naar al het materiaal om het af te maken.

Is het je tenslotte gelukt om er iets moois van te maken, dan kun je er vele ochtenden en middagen doorbrengen, vaak zonder resultaat. Maar als je eenmaal door hebt hoe alles in elkaar steekt, en het begint te lopen, dan vliegen de uren voorbij en kun je veel mooie opnamen maken. Meer foto’s staan op mijn website: www.vissertjeerd.nl

“Hallo? Met Arno ten Hoeve…”

Het is donderdagavond 24 september. Na een heel korte zoektijd onder de natuurfotografen wie we hier het eerst willen uitlichten, bel ik hem voor een afspraak.

Oh, ben jij het. Ja, leuk zeg! … Ja, we moeten het ook absoluut combineren met vogels kijken langs de IJssel. Eens kijken in de agenda.…

Gelijk enthousiast – dus we beginnen toch maar direct per telefoon en wachten niet tot half november – en heel herkenbaar. Precies zoals hij reageert op dingen die hij bijzonder, of mooi, of fijn vindt aan foto’s en reacties op de website birdpix.nl. Onbevangen, recht voor zijn raap, focus op wat leuk is. Dat is een bewuste keuze, zo blijkt al snel. Het vermogen om een goede poging van een geslaagde foto te onderscheiden is er echt wel. Hij kiest er voor om het minder positieve aan anderen over te laten als ze daar zin in hebben. Ook in zijn zakelijke contacten als vrij-ondernemer, grafisch ontwerper – zoekt hij de vrijheid om de manier van communiceren en zaken doen hier op aan te laten sluiten. “Eerlijk”, zo zegt ie zelf.

Hoe ben je begonnen?
Mijn eerste camera was een Pentax ME-super. Ik was zo’n 15 jaar. Daarbij had ik een slechte 80-200 zoomlens – een Tokina -, en later zo´n slechte 500mm lens met diafragma F8. De vogel stond midden in het beeld, maar hij stond in beeld. Heel enthousiast was ik. Later werd ik kritischer en stoorde ik me er aan dat ik er niks van bakte. Toen ben ik gestopt. Pas toen ik ontwerper was ben ik weer opnieuw begonnen. Ik gebruik sindsdien een Canon DSLR en een hele zooi lenzen.

Poetsen en kijken en poetsen en kijken... Het is van levensbelang om je verenpak in conditie te houden om te kunnen zwemmen en vliegen. Maar ondertussen moet je wel op blijven letten of er geen gevaar dreigt. Wij hebben het makkelijker. We draaien gewoon de badkamerdeur op slot.

Hoe combineer je je werk als zelfstandig ondernemer – vaak een kwestie van hollen en stilstaan – met vogels kijken?
Als ik een hele tijd intensief aan een klus heb gewerkt, en die is klaar, dan ga ik niet direct achter werk aan. Ik ga naar buiten: naar de dierentuin met de kinderen; vogels fotograferen; met de bijbel langs de deuren. Mijn vaste lasten zijn laag, ik kan het me permitteren. Eens per jaar ga ik vogels ringen op Schiermonnikoog. Ringen is nogal omstreden onder sommige vogelfotografen. Ik vind het fijn om te zien hoe een vogel die je een paar keer achter elkaar vangt iedere dag dikker, vetter wordt. Het beest lijdt er niet onder. Het ringen is blijkbaar geen enkel beletsel voor de vogel om zijn conditie weer op peil te brengen. Natuurlijk is het heel rot als er een incident is, en een vogel bezwijkt na het ringen. Ik heb dat een keer bij een heggenmus meegemaakt. Je weet niet of het een direct gevolg is van het vangen, of dat de vogel door de trek te zeer verzwakt was. Het rotte gevoel blijft hangen, maar zoals gezegd, het is een incident.

In de plens stond deze Meerkoet heel berustend te staan.

Je bent als grafisch vormgever beroepsmatig met ‘beeld’ bezig, hoe ga je hier mee om bij je vogelfoto’s? De foto’s die ik maak, ontstaan in een flits. Ik probeer de omgeving, de omstandigheden in de foto te trekken. Meer is er niet over te zeggen. Ik zie een beeld in het veld en dat maak ik. Toen ik net mijn foto’s op birdpix plaatste, zijn 4 van de 5 in het ‘tijdelijke album’ beland (PW een album dat niet op de voorpagina wordt gepresenteerd). Blijkbaar werkte het niet, kwam het niet over. Ik ben benieuwd wat de mensen van mijn foto’s vinden, want ik wil graag een eigen fotoboek maken en uitbrengen. Met kleine tekstjes en beeld (PW tip, kijk op zijn website www.arnotenhoeve.nl voor een voorproefje hiervan). Ik wil graag weten of het aanslaat, hoe de kijkers reageren. Nu we het over het tijdelijke hebben, wat me soms met stomheid slaat, hoe de mensen omgaan met kritiek op hun foto’s. Het gaat er om dat je als je een idee hebt met een foto, en jij herkent jezelf erin, dan doet de mening van een ander niets aan jouw foto af.

Zien ze de foto misschien als een verlengstuk van zichzelf? Voelen ze zich zelf afgewezen als hun foto niet de gehoopte erkenning krijgt? Ik herken dat wel bij grote kunstenaars, en uhm… ook wel een beetje bij mindere goden, zoals mezelf.
Bij mijn ontwerpen ga ik daar anders mee om. Ik maak een ontwerp dat ik passend en mooi vind en de klant mag zelf kiezen of hij het mooi vindt of niet. Een ontwerp is nooit absoluut en zo is het ook bij een foto. Het kan op zo veel verschillende manieren. Je kunt zó veel keuzes maken…

Ik wil graag een beetje reclame maken voor een zeer fotogenieke vogel, maar vaak niet echt makkelijk te belichten. Dames en heren: de MEERKOET! Ik zag ze staan, maar toen zagen ze mij en zwommen de duiker in. Na een tijdje gehurkt wachten, kwamen ze weer net zo staan. Dankjoe!

…Als je als onervaren interviewer per telefoon een interview afneemt, dan is het raadzaam om de geïnterviewde het artikel voor te leggen. Dat blijkt: het bovenstaande citaat klopt helemaal niet. Onderdelen ervan zijn gezegd, maar niet in deze betekenis. Het klopt gewoon niet. Hatsjoe. Dit was de reactie van Arno:
Ja, ik was een beetje onzeker over hoe ik in interviews over kom, dus ik heb het mijn partner laten lezen. Volgens haar ligt het iets anders…
Hahahaha, we proberen het gewoon nog eens:
Bij mijn grafische ontwerpen – huisstijl, briefpapier en logo – ga ik daar heel anders mee om. Als een klant belt, wil ik hem leren kennen. Ik houd vol dat ie een keer langs moet komen, dat moet ie gewoon doen, het is maar een klein beetje om op de weg van X naar Y. Als ie in zijn auto – welke is het? – aankomt, vraag ik wat ie wil drinken, koffie of thee. Misschien laat zijn buik zien dat hij van een biertje houdt. Even vragen. Ik vraag hem welke kleuren hij mooi vindt, naar welke muziek hij luistert, welke jaren hij mooi vindt. Aan de hand van wat hij vertelt, laat ik hem boeken zien. Is dat wat je mooi vindt? Zo kom ik er achter. Dat vat ik samen in het ontwerp. De klant herkent zichzelf in mijn ontwerp. Het staat helemaal los van wat ik er zelf van vind. Je ziet het aan het portfolio op mijn site: het lijkt een ratjetoe, maar het is wat bij de klant past.

de Meerkoet... deze vogel blijf ik fotograferen! Maar ik moet eerlijk zeggen: al had er zo een stellers eider gezwommen, dan had ik hem ook gefotografeerd!

Je hebt het Birdpixboek deel V ontworpen. Volgens mij een prachtig boek, maar door Grasduinen is het ontwerp afgekraakt omdat de tekst niet goed leesbaar zou zijn.
Haha, nee hoor het kwetst me helemaal niet, deze recensie. Eigenlijk heeft de recensent het goed gezien: de tekst, en trouwens ook het ontwerp zelf, zijn ‘lagen’ in het boek die ondergeschikt zijn aan de foto’s. De foto’s zijn het hoofdonderwerp en daar moest alle aandacht naar toe gaan. Dat kan namelijk ook, niet de klant leidend laten zijn voor het ontwerp, maar het onderwerp. Trouwens, Daan (PW: Daan Schoonhoven, initiatiefnemer van birdpix.nl en dus ook het jaarlijkse fotoboek) heeft contact opgenomen met de redactie van Grasduinen. Die waren er achteraf ook niet gelukkig mee en hebben Daan een rectificatie in het volgende nummer aangeboden. Een mooie afloop.

Toch, het is niet vrijblijvend hoe je een beeld neerzet. Niet alleen stuur je de aandacht door kleur en indeling, mensen hebben ook een aangeleerde of ingebakken database met clichébeelden die heel snel een primaire – onderbewuste – reactie oproepen. Lang voordat een beeld mooi of lelijk wordt gevonden. Jouw keuzes zijn nogal eens opvallend te noemen, in ieder geval vanuit birdpix-perspectief dat in eerste instantie gericht is op mooi en herkenbaar afbeelden van vogels. Maar maak je bij je ontwerpen en foto’s gebruik van de onderbewuste, primaire effecten? Zit dat er in?
Tja, ik heb het al gezegd. Er is weinig over te zeggen. In dit geval is de vogel leidend voor het beeld in plaats van de beelden die een klant mooi vindt. Ik zie de omgeving als een kader rond het onderwerp, twee bij drie (PW het kader van een Canon kleinbeeld camera DSLR). Ik probeer het verhaal van de omgeving rond de vogel in de foto te trekken. Vandaag liep er een zwaan, een heel gezin, op de parkeerplaats in de wijk. Ik ben er naast gaan liggen, kreeg het snot in mijn gezicht van het sissende beest. Ik heb met mijn groothoeklens de zwaan in de wijk gefotografeerd. Zo mooi…

Wat ik graag wil bereiken met mijn boek is dat mensen blij worden door de schoonheid van de beelden en de tekst. Geen doembeelden over de natuur, maar positief, kijken naar de sfeer, het verhaal zien in de foto. Ik wil de kijkers uitnodigen om in kaders te kijken, om buiten in beelden te kijken, om de elementen die ze om zich heen zien in hun waarnemen te betrekken, bij wijze van spreken te zien wat een patatbak in een vogelfoto doet. Neem nou deze foto van Pauline van Marle die laatst op de voorpagina van birdpix.nl stond. Een heel mooi voorbeeld. Je ruikt het aangespoelde zeewier.

Mijn doel is dat je de vogel als kunstobject gaat zien in een rommelige omgeving.  Een favoriet foto-onderwerp is de Meerkoet. Het is een uitdaging dat contrast. Zwart-wit. Je kan er zo veel mee.

Een inspirerende manier van kijken en leven. Dank je wel Arno.

PS Het boek is bijna uit! Check www.arnotenhoeve.nl

Naast het ‘hoofdeiland’ ligt het sympathieke Dune, een zandig eilandje waar veel naturisten rondlopen en slechts een bungalowpark met één café-restaurant staat. Helgoland is verkeersvrij: er zijn maar een paar auto’s en fietsen is er verboden. Het eiland heeft een rijke oorlogsgeschiedenis maar daar is het ons niet om te doen. We hebben vooral interesse voor de prachtige mogelijkheden die dit eiland biedt voor natuurfotografie!

Hoe er te komen, accommodatie

Helgoland is makkelijk te bereiken vanuit de Duitse havenstadjes Cuxhaven en Willemshaven. Het is dan ook een uitverkoren bestemming om een lang weekendje, zonder al te veel verlies aan reisuren. Het duurt vanuit Cuxhaven zo’n 2 uur voor de Ferry aanmeert in het kleine haventje op het eiland. Alle reizigers worden met sloepen aan land gebracht.

Het ontvangstkantoor met de toeristische informatie bevind zich op zo’n 200 meter van de aanlegsteiger. Het is dan ook erg makkelijk om daar inlichtingen in te winnen over de beschikbaarheid van kamers, een hotelletje of een appartementje. Het hangt er maar vanaf welke accommodatie je verkiest. Prijzen zijn vergelijkbaar met die in Nederland en dat is dus wel iets duurder dan op het Duitse vasteland. Eigenlijk kan je nog wat compenseren door inkopen te doen op zaken waar veel taksen worden op betaald, het eiland is immers taxfree.

Eenmaal je er een paar uurtjes vertoeft zal het je wel gauw opvallen dat alles wel heel kortbij is op dit eilandje. Na twee dagen heb je de indruk dat je zowat alles en iedereen al een keertje bent tegengekomen. Dat geldt natuurlijk niet voor de ‘fotografieobjecten’ want op Helgoland kan een natuurfotograaf makkelijk een paar weken zoet zijn.

Vogelfotografie

Het eiland is één van de allerbeste plaatsen van Europa om in het najaar de vogeltrek en de daarmee gepaard gaande zeldzame gasten te observeren (er zijn inmiddels al 425 vogelsoorten op het eiland waargenomen!). Toch wordt Helgoland door natuurfotografen het meest bezocht in de late lente. De reden hiervoor is duidelijk: in deze periode is het in de zeevogelbroedkolonie erg druk.

Mei en juni zijn de beste maanden om de Jan-Van-Genten, Zeekoeten en (zoals altijd, veel minder) Alken op de ijzerkleurige, bijna rode kliffen op en rond hun nesten te fotograferen. Ook honderden Drieteenmeeuwen en tientallen Noordse Stormvogels scheren voortdurend langs. Sinds 2009 is de fotografie van zeevogels op het land (bij de nesten dus) een stuk minder interessant geworden nu je niet meer vlakbij de rand van de klif kunt komen:  er is een hek geplaatst tot op enkele meters van de afgrond. Alhoewel er vaak mensen zijn die tussen de draad doorkruipen of erover heen gaan (die laatste zijn meestal grote Hollanders) zou ik toch iedereen aanraden om binnen de omheining te blijven. Sommige fotografen zijn heel vindingrijk en zoeken een origineel of een beter fotografiestandpunt zonder daarbij de regels te overtreden (zie foto).

Echte portretfotografie is tegenwoordig alleen nog makkelijk te doen met supertele’s maar wees gerust…. vliegbeelden zijn heel makkelijk te maken met een 300 millimeterlens. Zoals zo vaak is de beste tijd om te fotograferen in de ochtenduren. Niet alleen voor het mooie licht maar vooral ook omdat dan de zon pal achter je staat. ‘s Avonds, als de zon onder gaat – overigens behoren de zonsondergangen op Helgoland misschien wel tot de mooiste die ik ooit zag – zit de zon langszij en heb je vaak te maken met lelijke streepjes schaduw op de helft van de vogelkop. Natuurlijk zijn de aanvliegende Jan-van-Genten het hoofdspektakel.

De vogels zijn door hun zwart-wit kleed moeilijk te belichten. De stelregel om een zwarte vogel tegen de lucht (lichte achtergrond) een flink stuk te overbelichten valt hier weg omdat het overgrote deel van de vogel wit is. Ik raad je dan ook aan om maximaal 1 volle stop te compenseren. DE grote moeilijkheid is dat de vogels zo onder de kim vliegen en dat de zee een vaak donkerblauwe kleur heeft. Plotseling komt de vogel dus van een ‘overbelichtingszone’ in een ‘onderbelichtingszone’ terecht en dat schept natuurlijk problemen.

Bij vrijwel al mijn geslaagde vliegbeelden van Genten met de donkere zee als achtergrond  hanteerde ik een compensatie van min 3-4 stops. Let maar op, foto’s van de snelle witte vliegers die worden genomen zonder compensatie zijn sowieso overbelicht, waardoor het wit in de vogel snel wordt ‘uitgebeten’.

Om een goede fotografieplek uit te kiezen bestaan verschillende tactieken, maar het beste is om een tijdje de langs scherende vogels van op afstand te observeren en je dan een plaats te kiezen waar je een uurtje blijft volharden. Je kunt ervan op aan: als een vogel tweemaal kortbij voorbij komt doet hij dat ongetwijfeld nog een derde, vierde en vijfde keer. De meeste vogels hebben een vliegpatroontje en het leuke op Helgoland is dat je altijd meerdere kansen krijgt om die wereldfoto (denk je zelf dan) te maken die je in gedachten had.

Denk er ook eens aan om ‘andere’ foto’s te maken dan de standaardfoto’s die overvloedig  op de site verschijnen. Houd in de smiezen of zich een leuke andere situatie voordoet (boot die voorbijkomt, leuke voorgrond, …)  en maak er gebruik van!

Een andere uitdaging was voor mij om twee vogels die vlak bij elkaar vlogen samen op één plaat te zetten. Niet zo evident hoor, bekijk maar even alle vluchtfoto’s van Genten op Birdpix, duo’s zitten er écht niet veel tussen.

Denk er ook even aan om ‘s avonds je telelens niet te vroeg op te bergen om met je groothoek de zonsondergang te lijf te gaan. Nee, blijf even verder vogels fotograferen want foto’s als deze, van zo’n Gent met als achtergrond een bloedmooie oranje sunset doen zelfs ervaren fotografen in ongeloof verzinken.

Naast de zeevogels is een bezoek aan het lagere gedeelte, vlakbij het museum met een namaak zeetorentje, altijd de moeite. Duindoorn vormt er de hoofdvegetatie maar er staan ook nog wat wilgen. Er broedt nachtegaal, grasmus en graspieper en er zijn altijd wel wat vinkachtigen aanwezig. Ik had het geluk om in juni van 2009 enkele Roodmussen voor de lens te krijgen. De zangvogels zijn hier uitermate mak.

Zoogdierfotografie

Je kunt je voor een paar Euro met een kleine ferryboat naar het enkele honderden meter verder liggende Dune laten verschepen. Het is een piepklein eilandje waar naast de Gewone Zeehonden ook een grote kolonie Grijze zeehonden aanwezig is.

Op het eiland ervoer ik een zeer grote ‘sociale controle’ onder de fotografen. Iedereen hield zich aan een ongeschreven code om de dieren niet te verstoren tijdens hun lui vertoeven op het strand. Alhoewel ik zeker de indruk had een heel stuk dichter te kunnen, deed ik dat (uiteraard) niet -maar ik moet zeggen dat je dan met zijn allen wel te kijk staat als een stelletje niets vermoedende bakvissen leuk door de groep zeehonden wandelt en die dieren nauwelijks de zee in gaan.

Een goede raad is om je te positioneren op zo’n 40 meter van de dieren terwijl het vloed wordt. De dieren komen dan naar je toe gehuppeld en na een paar uurtjes kan het makkelijk gebeuren dat je er gewoon tussen ligt. Och ja, ook Dune herbergt vogels: de Scholeksters zijn er nergens zo mak en op de betonblokken zitten altijd wel Eiders met jongen terwijl de mannetjes omstreeks deze tijd van het jaar nog hun mooie groene kop bezitten.

In feite is de thematiek en daarmee ook de doelgroep breder dan de titel en ondertitel suggereren. Het had ook Tuinvogels lokken, kennen en fotograferen kunnen heten,  met iets minder nadruk op die lens: het is zeker ook interessant voor mensen die oog en oor aan het krijgen zijn voor vogels, maar (nog) niet zozeer de behoefte voelen om daar ook foto’s van te maken.

‘Boekje’ omdat het qua formaat een beetje tussen een echt boek en een ferme brochure in zit. Maar ondanks dat het nog geen 100 bladzijden omvat en met ruim 14 x 21 cm bepaald handzaam kan worden genoemd, bevat het wel een schat aan waardevolle informatie over vogels, hun gedrag en eisen, tuinen en hun inrichting, apparatuur en de toepassing daarvan, en tenslotte (foto)techniek, strategie en resultaten.

Het boekje leest prettig door de enthousiaste en toegankelijke stijl en de overzichtelijke vormgeving, met steunkleuren, kadertjes en tips.

36 soorten en wat zij nodig hebben

Het boek begint met een redelijk uitgebreide kenschets van 36 vogelsoorten die veel in tuinen komen, zoals een aantal vinkachtigen, mezen, mussen, lijsters, zwaluwen, duiven, kraaiachtigen en natuurlijk grote bonte specht, spreeuw, boomklever en –kruiper, roodborst, heggenmus, winterkoning en tenslotte de sperwer, die door al dit lekkers wordt aangelokt.

Missen we nog algemene tuinsoorten? Ik dacht even aan de bonte vliegenvangers die in Nunspeet en de grauwe vliegenvangers die in Arnhem in onze kleine tuin nestelden. Maar zo kun je er altijd nog wel een paar niet genoemde soorten bij bedenken die toevallig of niet toevallig wel bij jou komen of kwamen. Martin Hierck geeft dit ook aan door de relatie met het omringende landschap te noemen. Afhankelijk van of je in een agrarisch, waterrijk of bosgebied woont, kunnen sommige vogelsoorten die zich daar thuis voelen ook jouw tuin bezoeken.

welke vogels in uw tuin?

De vogelfoto’s hierbij zijn van gemiddelde kwaliteit. Veel nogal statische portretjes en een zanglijster in de schaduw die nogal wegvalt tegen de achtergrond, maar ook leuke actiefoto’s, zoals van een naar elkaar dreigende koolmees en pimpelmees (hierboven), een sijs die komt aanvliegen, huiszwaluwen die modder verzamelen voor hun nest en een paartje eendrachtig vliegende wilde eenden. Weinig toppers, maar prima inspirerende foto’s voor zo’n startersgids. Elke beginnende vogelfotograaf mag blij en trots zijn als hij een keer dit niveau haalt!

Dan volgt meer algemene nuttige informatie over hoe je meer vogels in je tuin uitnodigt, met aantrekkelijke beplanting, schuil- en nestelgelegenheid, water, voedsel, voeren en soorten voer, nestkasten en schoonmaken daarvan, gedrag en aanwezigheid door de seizoenen heen.

Verrekijkers, telescopen en eenvoudige camera’s

Vervolgens blijkt dat de lens uit de titel niet alleen de cameralens betreft, maar nadrukkelijk ook de lenzen van verrekijkers en telescopen, die zowel op zich als gekoppeld aan een camera kunnen worden gebruikt. Ik vind de beschrijvingen van basisprincipes, types en gebruiksmogelijkheden en tips hier en daar iets te theoretisch en gedetailleerd. En dat geldt zeker voor het gedeelte over camera’s en fotograferen daarna. Ter vergelijking: ik rijd al 40 jaar auto, maar ik weet nog steeds nauwelijks wat er onder de motorkap zit en gebeurt, zonder dat het mijn rijplezier en –prestaties negatief beïnvloedt. Voor verrekijkers, telescopen en camera’s hanteren en er plezier aan beleven geldt in grote lijnen hetzelfde.

Ik zou zeggen: geef zo kort als maar kan de basisprincipes aan en leg vervolgens gauw de nadruk op praktijk die tot resultaten leidt. De beschrijving moet dan werken als een naslagwerk waarop men kan terugvallen met het apparaat in handen. Maar als je dan toch iets uitvoeriger bij achtergronden en geschiedenis wilt stilstaan, doe het dan wel goed. Zeker omdat de feiten gemakkelijk zijn te checken via google/wikipedia en dergelijke. Zo kwam Kodak al in 1936 met de eerste – voortreffelijke – Kodachrome diafilms en niet pas in 1942 en werd de electronenflitser niet toegepast in de begintijd van de vogelfotografie aan het begin van de 20ste eeuw, maar pas ruim na de Tweede Wereldoorlog. Ik herinner me nog goed de ‘exploderende’ flitslampjes in de jaren vijftig. Verder is dit onderdeel en dus ook mijn kritiek natuurlijk niet erg belangrijk.

Geef centraal voorbeeld en werk dit uit

Waar ik wel meer aandacht aan zou besteden is het onderlinge verband tussen diafragma, sluitertijd en gevoeligheid (ISO-waardeinstelling) en vooral hoe je daarmee je resultaten kunt optimaliseren. Daarbij ga ik er van uit dat men graag een beetje scherpe foto’s wil en niet alleen maar van vogels die suf stil zitten of argwanend de fotograaf beloeren. We willen ook actie en dynamiek vastleggen. Dat begint al met een merel die een worm uit de grond trekt of de lijsterbes of druif ontdoet van zijn bessen.

Ik zou daarom als centraal voorbeeld uitgaan van een vogel die beweegt en aan de hand daarvan wat camera-instellingen en effecten daarvan doornemen. Een vogel vliegt, landt, vliegt op, eet, baddert, vecht of paart. Wat voor snelheid zullen we hem (het hele beest of een deel ervan) geven? Laten we rustig beginnen, met bijvoorbeeld 18 km/uur, de snelheid van een kwieke oma op de fiets zonder tegenwind. Dat is 5 meter per seconde. Tenzij je de camera met objectief al schietend meetrekt met een vliegende vogel, wat zeer aan te bevelen is als je dat lukt, betekent deze bewegingssnelheid dat bij een sluitertijd van 1/60 seconde al 500 (cm) : 60 (ste deel van een seconde) = ruim 8 cm bewegingsonscherpte ontstaat. Tenminste, dit is de afstand die het bewegende (deel van het) onderwerp van plaats verandert terwijl de sluiter open is. Op je sensor en display levert dat geen vogel of deel daarvan op maar een veeg waarin je hooguit een vogel kunt vermoeden.

Bij een sluitertijd van 1/1000 seconde daarentegen loopt die bewegingsonscherpte terug naar 500 : 1000 = 0,5 cm. Daarmee komen we al een eind in de goede richting.Omdat we niet alleen te maken hebben met bewegende vogels, maar vaak ook met een bewegende fotograaf, camera en spiegel/sluitertrilling, zou ik nadrukkelijk aanraden om in vrijwel alle situaties te streven naar korte sluitertijden. Die bereik je door weinig of niet te diafragmeren en een wat hogere ISO-waarde in te stellen, bijvoorbeeld 400 ISO en bij slecht licht nog hoger. Met beleid, want vanaf 800 ISO wordt de beeldkwaliteit snel minder.

Vooral zou ik mensen aanraden zelf de betekenis en waarde van dit advies te toetsen, bijvoorbeeld aan de hand van vogels op de voertafel, op een vetbol of pindasnoer of drinkend of badderend aan de vijverrand. Eerst een serie bij 100 ISO en diafragma (f ) 8, instellingen die in een beschaduwde tuin misschien een sluitertijd van 1/60 seconde opleveren en dan een serie met ISO-instelling 400 (waarbij 4 x zo weinig licht volstaat) en een diafragmainstelling van f 5,6 (die 2 x zoveel licht binnen laat). Deze ISO-waarde en diafragmacombinatie maakt voor een goede belichting onder dezelfde omstandigheden een 8 x zo korte sluitertijd mogelijk, dus 1/500 seconde. Vergelijk en evalueer! Je zult dan zien dat het verlies aan beeldkwaliteit als gevolg van meer ruis en minder scherptediepte door een stop minder diafragmeren niet opweegt tegen de enorme scherptewinst bij de meeste opnamen.

Puur als leesvoer gaat dit vast te snel en is het te ingewikkeld. Zoek daarom ook iemand die al wat verder is met fotograferen, vraag hem of je zijn camera mag vasthouden en laat hem dan de instellingen en werking uitleggen. Maak daarbij telkens zelf foto’s en aantekeningen, en bekijk en bespreek daarna samen op de display en nog beter op het computerscherm het resultaat.

pagina over koperwiek

DSLR + 70 – 300 mm objectief als instapadvies

Ik vind dat Martin Hierck in zijn boek wel veel nadruk legt op het behalen van zo goed mogelijke resultaten met de vaak minder geschikte apparatuur die men toevallig al bezit. Zo van: hoe spring je ondanks een korte polsstok toch nog redelijk hoog of ver. Natuurlijk, het is aardig als iemand met een eenvoudige compactcamera met een flinke optische zoom of met aankoppelen van een verrekijker of telescoop leuke resultaten boekt. Menigeen is daar blij mee en enthousiast over. Het is daarom ook wel terecht dat hij hier bij stil staat. Maar de combinatie digitale spiegelrelexcamea (DSLR) met behoorlijke telelens blijft wel erg lang onbesproken.

Die, dus het echte werk, komt pas op het allerlaatst, bijna in een soort nawoord. Terwijl toch het aantal bezitters van betaalbare digitale spiegelreflexcamera’s met niet te dure telezooms al behoorlijk groot is en snel groeit. Ik zou gerust ook al in deze fase van het boek een DSLR met 70 – 300 mm zoomobjectief aanraden. Voor circa € 1000,- heb je bijvoorbeeld een Canon EOS 450 D met 17 – 55 mm kitlensje + 70 – 300 mm telezoom, een combinatie waarmee je zolang vogelfotografie niet je tophobby is, maar een aardige incidentele bijkomstigheid, heel leuk vogels van vrij dichtbij in de tuin kunt fotograferen. Veel leuker in elk geval dan met een compactcamera al dan niet met verrekijker of telescoop. Dat mocht best wat eerder uit de verf komen.

Ook een goed cadeautje!

Misschien lijkt het alsof  ik heel wat heb aan te merken op Tuinvogels voor de lens, maar integendeel,  ik  vind het wel degelijk een inspirerend en waardevol boekje. Misschien niet voor de echte vogelkenner met veel ervaring met fotografie, maar wel voor diegenen die nog niet zo lang fotograferen, minder bekend zijn met bepaalde soorten, of pas begonnen zijn hun tuin vogel- en fotovriendelijk te maken.  Bovendien is het een uitstekend boekje om cadeau te geven teneinde ontluikende interesse in je familie-, vrienden- of kennissenkring te stimuleren. Zie daarom wat ik hierboven heb geschreven niet louter als recensie, maar ook als ‘hardop meedenken en aanvullen’. Er zijn meer wegen naar Rome, vele zijn goed, maar sommige toch beter dan andere, ook afhankelijk van wat je onderweg wilt beleven.

Tenslotte wil ik iedereen die geïnteresseerd is in vogelboeken, -gidsen, verrekijkers, telescopen, schuiltenten en aanverwante zaken of advies wil hebben over het inrichten van een tuin die meer vogels aantrekt, aanraden om naar de winkel van Vogelbescherming in Zeist aan de Boulevard 12 te gaan (www.vogelbescherming.nl). Je kunt daar Tuinvogels voor de lens kopen met – als je hem lief aankijkt – een opdracht en handtekening van de auteur himself. Bovendien maak je dan kans op het zien van appelvinken, want die zitten daar geregeld op de voertafel.

En, let op:  binnenkort is er bij Vogelbescherming  een fotowedstrijd rond tuinvogels. Rond 15 september zegt hun website. Net genoeg tijd om je met dit boekje nog wat voor te bereiden.

Tuinvogels voor de lens. Tirion Uitgevers Baarn, ISBN 978 90 5210 749 3. Prijs € 16,95.

Het grote voordeel van fotograferen door spiegelend glas is uiteraard dat de vogels niet kunnen opgeschrikt worden door bewegingen van de lens (vooral voor roofvogels extreem belangrijk!). Die bevindt zich immers achter het glas. Een (groot) nadeel is dat je minimaal één volledige stop licht verliest. Hierover bestaan nogal wat verschillende meningen. Zelf heb ik nog geen spiegelend glas aangetroffen dat minder dan een stop verlies oplevert, maar er zou ook glas bestaan waarbij het verlies tot slechts ½ stop beperkt zou zijn. Ik hou me in ieder geval aanbevolen voor tips indien iemand dergelijk glas zou vinden.

Om welk glas gaat het in feite? Vraag bij je lokale glashandelaar naar ‘casino-glas’. Dit is het meest hoogwaardige spiegelglas in de handel dat vaak gebruikt wordt in casino’s, maar ook in winkels waar de zaakvoerder ongemerkt van achteraan z’n winkel in de gaten wil houden.  Het glas is erg prijzig. Voor een stukje van 20×30 cm betaalde ik 35 euro.

Een andere mogelijkheid, maar minder geschikt om door te fotograferen, is een gewone glasplaat bekleden met zelfklevende spiegelfolie. Dergelijke folie kan je o.a. bij elke handelaar in auto-onderdelen aantreffen en het is goedkoper.

Maar zoals ik in de titel al aangaf: spiegelglas is niet enkel te gebruiken om door te fotograferen! Ik heb ondertussen veel ervaring met het bouwen van eigen hutjes en het belang van goed zicht vanuit de hut kan niet genoeg benadrukt worden! De kans op een geslaagde foto neemt immers flink toe indien je een vogel al van ver hebt zien aankomen. Hoe vaak heb ik geen goede foto’s gemist doordat ik onvoorbereid was… Daar moest dus verandering in komen.

Spiegelglas heeft daar flink bij geholpen. De twee bijgaande foto’s tonen de opzet vanuit een vaste, houten schuilhut (weliswaar niet op locatie, maar voor de gelegenheid even snel in eigen tuin opgezet).  In geval van een houten schuilhut werk ik het liefst met het echte spiegelglas.  In een schuilhut van stof gebruik ik de spiegelfolie die ik op een stuk plastic kleef.  In beide gevallen maak ik het kijkgat veel groter dan wanneer ik met gaas of iets dergelijks zou werken. De vogels zien je toch niet en hoe breder het gezichtsveld hoe beter! Het zicht wordt zo goed dat je niet langer het idee hebt in een schuilhut te zitten maar gewoon tussen de vogels!

Nog enkele randvoorwaarden voor een succesvol gebruik van spiegelglas:

• Zorg ervoor dat het dak van je vaste hut een beetje uitsteekt voorbij het glas. Op die manier valt de spiegeling wat minder op. Hoewel ik er zelf nog geen problemen mee heb ondervonden, zou de spiegeling sommige soorten kunnen afschrikken.
• Zorg ervoor dat je hut volledig verduisterd is. Zoals je kan zien op de tweede foto leidt elke niet-afgesloten opening tot vervelende weerkaatsing van binnenuit.
• Het bevestigen van spiegelglas aan een vaste schuilhut kan op verschillende manieren. Met een speciale glasboor kan je kleine gaatjes in het glas boren waar je dan door kan schroeven. Een andere mogelijkheid is het aanbrengen van velcro strips op het glas en het hout. Zelf neem ik het glas steeds mee terug naar huis na elke fotosessie. Een snelle bevestiging is dus noodzakelijk.

Samengevat: spiegelglas is erg nuttig en biedt allerlei voordelen. Persoonlijk ben ik vooral gevallen voor de enorme verbetering van het gezichtsveld, wat me al heel wat extra beelden heeft opgeleverd.

Na enige tijd actief te zijn geweest op Birdpix en andere fora, ging ik bij mezelf te rade op welke manier mijn foto’s zich zouden kunnen onderscheiden in de massa. Een blik op websites van een professionele fotograaf als Niall Benvie leerde me dat een laag standpunt vaak extra intimiteit aan een foto meegeeft. Nadeel van die aanpak is dat je je warme auto uit moet en een heel andere manier van benaderen moet uitwerken. Geen idee of ik dat wel leuk zou vinden! Maar de eerste ervaringen waren positief. Het werken met zelfgebouwde hutjes gaf een kick!

Ondertussen ben ik al enige jaren op die manier aan het fotograferen en het blijft me boeien om per doelsoort een bepaald type hut uit te proberen. Het plannen van een beeld vind ik daarbij even plezierig als het fotograferen zelf!

Ik haal twee types van hutjes aan waarover op het web ook informatie te vinden is. Kijk bijvoorbeeld hier voor een compleet (franstalig) bouwplan van een drijvende schuilhut. Het principe is eenvoudig: water- en moerasvogels reageren veel minder angstig op iets uit hun eigen leefwereld en associëren dat niet met mensen. Vooral steltlopers laten zich vaak erg goed benaderen, terwijl eenden een veel voorzichtigere aanpak vragen. Bovendien biedt een drijfhut je de mogelijkheid te fotograferen op plaatsen die je op een andere manier moeilijk zou kunnen bereiken.

Toch wel enkele belangrijke kanttekeningen: het is een fysiek behoorlijk belastende manier van werken (het kan koud zijn, nat en in ondiep water is het erg moeilijk voortbewegen) en bovendien is niet elke plas geschikt. Stel je bij de keuze van een mogelijke drijf-locatie telkens de volgende drie vragen:

1)    Is het veilig voor mezelf?
2)    Kan ik hier fotograferen met een geringe kans op verstoring van de aanwezige (residente) soorten?
3)    Is het toegelaten hier te fotograferen?

Ga steeds na hoe diep een plas is en of het bijvoorbeeld geen plas betreft waar ooit slib in is gestort waarin je je zou kunnen vastwerken. In plassen die dieper zijn dan twee meter kan je enkel fotograferen indien je drijfhut voorzien is van een constructie waarin je kan ‘hangen’. Je kan je dan voortbewegen met zwemvliezen. Indien je drijfhut niet voorzien is op dergelijke dieptes, beperk je dan tot plassen en sloten van maximaal 1.5 meter diep. Indien je waadpak vol water loopt, is dat potentieel levensgevaarlijk, het gewicht trekt je dan immers verder naar beneden!

Even belangrijk is de tweede vraag. Het is onmogelijk in dit korte stukje samen te vatten wanneer je een bepaalde locatie best vermijdt, dit zal immers overal anders zijn. Plasjes die vooral in gebruik zijn als tijdelijke rustplaats voor trekvogels zijn vaak ideaal aangezien de soortensamenstelling dagelijks verandert en er weinig tot geen lokale broedvogels aanwezig zijn. Binnen die broedvogelsoorten zijn er soorten die de drijfhut compleet negeren en weer anderen die er alsnog wantrouwig tegenover staan. Dit zal per locatie verschillen en vraagt een goede kennis van het gebied en z’n bewoners.

Ten slotte is het normaal dat je tracht een officiële toestemming te bekomen om op een bepaalde locatie te fotograferen met een drijfhut. Het is een cliché, maar eerlijkheid duurt ook hier het langst!

Wanneer de drie vragen positief beantwoord zijn, kan je je opmaken voor een eerste drijfsessie! Voor een geslaagde poging moet je wel vroeg op: zorg ervoor dat je klaar zit van net voor zonsopgang. En neem de tijd: benaderen van het ‘doelwit’ kan niet traag genoeg gebeuren. Volg bij voorkeur geen rechte lijn en stop af en toe om te zien hoe de vogels reageren. Laat een vogel verder met rust indien je merkt dat hij angstig reageert op de hut. Die sfeer, de stilte van de vroege ochtend, de concentratie en de rustige bewegingen maken allemaal onderdeel uit van de bijzondere ervaring die werken met een drijfhut kan zijn.

Eén van m’n mooiste ervaringen met de drijfhut is opgenomen in één van de Birdpix-boeken die eerder verschenen: de close encounter met de Grote Zilverreiger. Hier kan je de hele serie van dat moment bekijken. Een andere spectaculaire ervaring was die met een IJsvogel. Ik wilde de vogel erg graag met een laag standpunt fotograferen, maar m’n drijfhut was in eerste instantie té succesvol. De vogel beschouwde de ronddrijvende hoop plantenmateriaal blijkbaar als een goede uitkijkpost en besloot er bovenop te gaan zitten! Hij bleef zelfs zitten toen ik met de hut voorzichtig door de plas begon te waden! Een unieke natuurbeleving die ik niet snel zal vergeten…en uiteindelijk kwam het toch nog goed:

Een ander type hut waaraan ik veel plezier heb beleefd is de tunneltent. Hierin lig je languit te wachten op wat passeren gaat. Met een goede camouflage en voorbereiding valt hier veel voordeel uit te halen. Eén van de leukste ontmoetingen was die met een familie wulpen die ik een broedseizoen lang kon fotograferen. Ze waren zo gewend aan de hut dat ouders en jongen soms vlak ervoor in slaap vielen. Ik durfde me niet meer te bewegen en zelfs de 300 mm werd dan nutteloos.

‘Bijvangsten’ zijn, als je de locatie grondig hebt verkend, altijd mogelijk zoals het wijfje Wintertaling dat kort haar nest verliet om zich te verfrissen op twee meter voor de hut. Een bijzondere ervaring was ook een rustig voorbij stappende Ree! Toch nog een waarschuwing: koop een abonnement bij de kinesitherapeut voor je hieraan begint: het is erg belastend voor rug en vooral nek!

Dé grote drive voor het werken met hutjes is intieme natuurbeleving. Het is niet iets voor fotografen die snel willen scoren. Je verkeert een tijdje op een ander niveau, dat van de vogels zelf, en observeert van dichtbij, vaak urenlang. Dat is waar het om gaat, de beelden komen dan op de tweede plaats.

Een eerdere (kortere) versie van dit artikel werd gepubliceerd in het boek Birdpix – de beste foto’s deel 3 (2007)

Meer foto-ervaringen op mijn blog, meer foto’s op mijn site

En dat wilden ze: ze stuurden me een nette brief terug en hebben vraag/antwoord in het blad gepubliceerd. Op bezoek bij mijn ouders kwam ik op hun zolder de spreekwoordelijke oude doos daadwerkelijk tegen. In die doos zat ook de brief die Focus destijds aan me stuurde. Het is gek om deze brief terug te zien en te beseffen hoeveel er in 12 jaar gebeurd is op het technische vlak. En tegelijkertijd: veel van het advies blijft geldig hoe geavanceerd de techniek ook is. Het leukst vind ik echter dat ik toen compleet blanco was en het nooit zou hebben geloofd als iemand me toen had verteld dat ik in 2009 met een professionele digitale camera op pad zou gaan en dat mijn beelden in de bladen zouden staan die ik toen al las.

Hier een scan van de brief, lees en lach.

download English version (PDF)

Daniele Occhiato kennen we van zijn schitterende foto’s op Birdpix, van Toscane (Massaciuccoli meer en Peretola meer) en reizen naar Noord-Afrika, het Midden-Oosten en Scandinavië. Zijn stijl kun je karakteriseren als realistisch, met liefst helder licht dat het onderwerp prachtig laat uitkomen. Ik kreeg de kans hem te interviewen. In mijn dromen deed ik dat in zijn schuilhut bij het Peretola meer (bij Florence), in werkelijkheid stuurde Daniele mij de antwoorden op mijn vragen in het Engels per email.

Daniele, we bewonderen allemaal de bijzondere foto’s die we op Birdpix zien en op je website. Hoe is de weg tot succesvol vogelfotograaf verlopen? Wanneer begon je met vogelkijken, en hoe kwam je ertoe te gaan fotograferen? Had je voorbeelden, of heb je je zelf alles eigen gemaakt?

Ik herinner me niet precies wanneer ik begon met vogelkijken. Eén van mijn vroegste herinneringen is dat ik vogels voerde bij het raam van mijn kamer, ik was toen zes of zeven. En er is een foto van mij toen ik negen was, in het veld met een kijker in mijn handen.

Mijn ouders hebben een grote rol gespeeld bij het ontstaan van mijn liefde voor vogels; ze namen me dikwijls mee naar buiten en brachten mij respect voor de natuur bij. Mijn oudere broer is ook een enthousiast vogelaar en het is allemaal begonnen doordat ik met hem het veld in ging. In Calabrië, in het uiterste zuiden van Italië, waar ik geboren ben, behoorden wij tot de enkelingen die vogels observeerden.

Later, toen ik naar Florence verhuisde, ontmoette ik daar plaatselijke vogelkenners en nam ik deel aan verschillende onderzoeksprojecten bij ornithologische instituten. Omdat ik me erg interesseerde voor identificatie en zeldzaamheden werd ik lid en secretaris van de COI, de Italiaanse commissie voor bijzondere waarnemingen. Dat heb ik vijf jaar gedaan. Ik begon toen ook artikelen te schrijven over vogel-identificatie (o.a. voor Dutch Birding en Birding World en internet).

Ik raakte in de ban van fotografie toen ik naar Toscane verhuisde, nu 25 jaar geleden. Sommige van de vogelaars die ik hier leerde kennen waren ook vogelfotografen, en hun diavertoningen en de wens om lokale zeldzaamheden op film ‘te vangen’ maakten dat ik zelf ook camera en lens kocht. Eerst was ik er vooral mee bezig zoveel mogelijk vogels op beeld vast te leggen, zonder te letten op de kwaliteit, want ik verwachtte niet foto’s te gaan verkopen (wat wel gebeurde…). Verschillende camera’s en lenzen volgden, en ik heb ook nog een tijdje het revolutionaire ‘digiscoping’ gedaan (ik was één van de eerste vogelfotografen in Italië die deze techniek gebruikten, vanaf 2003, en heb er ook artikelen over geschreven). In 2004 kocht ik – als een van de eerste italiaanse vogelfotografen – mijn eerste digitale spiegelreflex met een professionele lens, zette mijn website op, en dit is het resultaat.

Ik heb begrepen dat je in een ziekenhuis werkt, en toch vind je de tijd om foto’s te maken die in boeken zijn opgenomen. Kun je vertellen hoe je je tijd indeelt? En kun je een paar boektitels noemen?

Klopt, ik ben geen fotograaf voor de kost, ik ben verpleger bij de Eerste Hulp in een ziekenhuis. Dat heeft het voordeel dat ik tussen het werk door veel tijd heb om met mijn gezin door te brengen (met Barbara, mijn fantastische vrouw, en onze twee dochters) en om te fotograferen. In mijn 5-daagse rooster zitten twee vrije dagen en nog een paar vrije dagdelen. Natuurlijk kan ik die niet helemaal aan de vogelfotografie besteden, maar meestal lukt het me toch om enkele dagen op elke vijf met de fotografie bezig te zijn (dankzij Barbara!).

Boektitels, dat zijn er inmiddels nogal veel, maar ik ben erg trots dat er foto’s van mij staan in bijvoorbeeld het monumentale Handbook of the Birds of the World, in Petrels Night and Day van Sound Approach, en … in de Birdpix boeken.

Hoe bereik je dat diep-verzadigde licht dat zo tekenend is voor je foto’s? Is dat bij toeval, of doordat je erop uittrekt als het licht precies goed is? Vroeg in de ochtend, of juist ‘s avonds? Of bewerk je je foto’s op een bepaalde manier?

Eigenlijk al die dingen tegelijk. Natuurlijk heb je ‘s ochtends vroeg en aan het eind van de dag, in de ‘gouden uren’, het mooiste licht. Maar een goede bewerking is noodzakelijk om dat licht eruit te laten komen, of om een minder geslaagde foto op te halen (zonder de werkelijkheid geweld aan te doen!). Vergeet niet dat in het Middellandse Zeegebied, met name in de zomer, er alleen aan het begin en einde van de dag onderwerpen om te fotograferen zijn!

Het is trouwens ongelooflijk hoeveel vogelfotografen, ook hele goede, een ondermaatse workflow hebben voor het bewerken. Het lijkt wel alsof ze niet beseffen hoe belangrijk een goede bewerking is, vooral als je je foto’s op het web zet, in de hoop ze te verkopen! Je originele bestanden mogen dan wel perfect zijn, als de plaatjes op het web niet goed bewerkt zijn is dat een slecht visitekaartje. Daarom heb ik vanaf het begin altijd hard gewerkt om mijn workflow te verbeteren, door boeken, tijdschriften en internet te bestuderen, en nieuwe technieken uit te proberen, vooral voor gecomprimeerde webbestanden. Dat ik inmiddels een goede workflow heb merk ik omdat zoveel fotografen mij nu vragen hoe ik het doe!

In Nederland wordt vogelfotografie steeds populairder. Hoe is dat in Italië?

Dat is een lastige vraag. De meeste Italianen weten wel wat vogelkijken is, maar er zijn er heel weinig die het doen. Zo’n 15, 20 jaar geleden kwam er een golf vogelkijkers, toen de media en de LIPU (de Italiaanse vogelbeschermingsorganisatie) er veel aandacht aan schonken. Dat waren jonge mensen, maar het lijkt erop dat er sindsdien weinig aanwas is geweest en we nog steeds dezelfde groep vogelkijkers hebben, alleen wat jaren ouder.

Vogelfotografie daarentegen wordt wel steeds populairder. Ik weet niet zo goed waarom. Italianen hebben beslist meer oog voor de natuur dan vroeger, en het aantal jagers is kleiner dan ooit. Er zijn nu veel meer mensen die graag naar buiten gaan om foto’s te maken, en een flink deel daarvan zijn natuurfotografen. Maar onder hen  zijn maar weinig vogelaars, de meesten nemen hun foto’s zonder te weten wat voor vogel ze voor de lens hebben! Dat kan een probleem worden. De eerste tekenen zijn er al dat de groei van deze groep fotografen met weinig kennis kan leiden tot verstoring.

De situatie in Nederland ken ik heel goed en tja, ik benijd jullie! Dat jullie zoveel vogelaars hebben dat elke ongeveer zeldzaamheid wordt waargenomen, jullie systeem voor meldingen, de grote aantallen watervogels – vooral in de winter -om jaloers op te worden. Maar, als fotograaf die graag alleen werkt, benijd ik jullie helemaal niet om de troepen vogelaars die elke dag overal rondtrekken! Terwijl tegelijkertijd de vele goede vogelfotografen in Nederland weer heel inspirerend zijn.

O ja: en Birdpix vind ik ook geweldig!

Wat neem je altijd mee als je op pad gaat (afgezien van je Canon 500 F4, tc1,4 en tc 2,0 en Canon 1D mk ii en mk iii)?

Behalve mijn carbonstatief meestal alleen mijn kijker en telescoop. Ik probeer het zo licht mogelijk te houden, en als er nieuwe, lichtere apparatuur op de markt komt dan koop ik die gewoonlijk. Ik ben nu veertig en m’n rug moet nog een tijdje mee. Wat niet in mijn rugzak gaat heb ik in de auto: schuiltenten, camouflagenet, laarzen, en een MP3-speler om geluid af te spelen voor heel verborgen soorten (maar die gebruik ik heel zelden, alleen als uiterste middel). Ik neem een stel geheugenkaartjes mee. Een imagetank of laptop gebruik ik alleen op buitenlandse reizen. Mijn auto heeft 4-wielaandrijving, dat moet gewoon voor vogelfotografie.

Als je een reis plant, hoe kies je dan je bestemming en de goede tijd om te gaan?
Natuurlijk met internet, maar boeken blijven ook erg belangrijk, soms zelfs belangrijker. Ik beschouw mijzelf als een vogelaar die fotografeert, en kies op grond van de vogels die ik wil zien en fotograferen mijn bestemming. Dan lees ik me in met gidsen en boeken over het gebied, om uit te vinden op welke plaatsen er goede kans is bepaalde wenssoorten te zien. Als ik dat op een rijtje heb ga ik de reis verder organiseren.

Omdat ik wil kunnen afwijken van mijn programma, afhankelijk van wat ik tegenkom, boek ik liever niet tevoren de accommodatie (en ik heb dus ook heel wat nachten in de auto moeten doorbrengen omdat ik uiteindelijk geen onderdak kon vinden). De auto huur ik daarentegen wel ruim tevoren, want de juiste auto is onontbeerlijk wil je bepaalde soorten vinden en handig met je tijd omgaan.

Ik ga het liefst in het voor- of najaar op fotoreis, de zomermaanden zijn gereserveerd voor mijn gezin.

Is er wel eens een moment geweest dat het niet goed liep met de fotografie, en hoe ging je daar mee om?
Ja, niet zo lang geleden was dat bijvoorbeeld zo. Op een Italiaans fotoforum werd ik persoonlijk heftig aangevallen om mijn fotografische stijl, en toen ben ik daar weggegaan. In het algemeen denken Italiaanse vogel- en natuurfotografen dat alleen actiefoto’s tellen als ‘echte natuurfotografie’. Voor die mensen zijn actiefoto’s de topcategorie en zijn portretten tweederangs foto’s. Volgens mij is een goed uitgevoerd portret net zo mooi, als de compositie, belichting, kleur en scherpte perfect zijn.

Vervelend is dat vogelfotografen in Italië niet van hun werk kunnen leven. Het is ontmoedigend om te zien dat die situatie alleen maar slechter wordt doordat een groeiend aantal amateurs hun foto’s gratis beschikbaar stellen.

[

Hoe kom jij erachter of een vogel mee zal werken?
Daar is geen regel voor. Het is een cliché, maar om goede foto’s te kunnen maken moet je veel weten van het gedrag van vogels. Ik kan vaak wel voorspellen waar en wanneer een vogel zal opvliegen of neerkomen, en dat helpt me de foto te maken die ik voor ogen had.

Door ervaring leer je wel wat trucjes. Pishing bijvoorbeeld, dat door sommige vogelaars gebruikt wordt om heel schuwe vogels uit de struiken te lokken. Als je weet hoe je het moet doen kan het bij vogelfotografie wel eens helpen. Maar het werkt niet in elk seizoen en niet met elke vogelsoort. Beter gezegd: een beperkt aantal soorten reageert er goed op. Koolmees, pimpelmees, buidelmees, staartmees, sommige Sylvia en Acrocephalus zangers, graszangers, soomige Phylloscopus soorten, godhaan, vuurgoudhaan, winterkoning, heggemus, roodborst en een paar andere soorten reageren op deze ‘techniek’. Bij veel andere soorten hoef je het niet te proberen.

Bovendien, als vogels uit hun beschutting komen zijn ze verdwenen zodra ze ontdekken waar het geluid vandaan komt. Dus je moet razendsnel zijn. Wat soms werkt is de lens richten op een goede uitkijkpost, zoals een enkele uitstekende tak en dan gaan ‘pishen’, in de hoop dat de vogel de tak zal uitkiezen. Maar het kan je gebeuren dat vogel zo door het geluid wordt aangetrokken dat zij dicht bij komen zitten, soms zelfs binnen de scherpstelafstand.

Ik fotografeer ook veel vanuit de auto, waarbij ik vogels stapvoets benader. Ik houd niet zo erg van schuiltenten, maar ik vin het fantastisch om te werken vanuit mijn vaste schuilhut aan het Peretola meer (bij Florence), mijn favoriete plek. Ik probeer ook wel te fotograferen terwijl ik wandel maar dat is meestal niet zo succesvol.

In Italië zijn vogels vaak schrikachtig en bijna niet te benaderen, dus ik moet wel de nodige trucs verzinnen. In landen waar weinig gejaagd wordt zijn vogels vrij tam en kan ik ze vrij gemakkelijk benaderen.

Kun je ons een van de verhalen vertellen die aan je foto’s vastzitten, zoals die van de scharrelaar die zo geïnteresseerd was toen je auto vastzat in het zand in Dhoraf (Oman)?
Er zijn veel van die verhalen. Een van de vaste onderdelen van mijn reizen is dat ik altijd wel een keer vast kom te zitten in zand of modder als ik in meer afgelegen gebieden fotografeer. Zoals in Varangerfjord, Noorwegen, in 1995, waar ik in een rivierbedding bleef steken toen ik een sneeuwgors wou fotograferen (en eruit werd getrokken door een tractor dankzij de opmerkzaamheid van twee vogelaars-politieagenten die me toevallig zagen door hun telescoop). Of in Ras Mohammed National Park in Egypte,in 2004, daar kwam ik vast te zitten in de sabkha (mengsel van zand, zout en modder) toen ik een onvolwassen havikarend aan de oever van het meer wou vastleggen (waar Egyptenaren voorbijreden zonder een poot uit te steken en ik pas na 5 uur, toen het al donker werd, met de hulp van een paar andere vogelaars, werd losgetrokken).

En inderdaad, in 2007 in Al Mughsayl, Dhofar, Oman, waar ik een scharrelaar probeerde te benaderen, waar de vogel 6 meter verderop zat toe te kijken hoe ik het zand achter de auto stond weg te scheppen. En in Finland in 2008 (dank u, oude man met tractor!), nog een keer in Oman in 2008 (toen ik een woestijngrasmus wilde fotograferen bij Sun Farm Sohar), in Erg Chebbi in Marokko in 2006 bij een bruinnekraaf, in Tunesië in 1993 en 2005, een aantal keren in Spanje, in Lesvos in 1999 enzovoorts.

En dan heb ik het nog niet over de talloze keren in Italië. Eén keer bleef ik steken in het zand van een rivierbedding. De sleepwagen die me eruit wou trekken bleef vervolgens ook vastzitten – zodat er een tweede moest komen om ons er beide te bevrijden.

Er gebeuren ook wel eens ernstige dingen. In Turkije in 2001 had ik een ernstige botsing met een vrachtauto, wat heel slecht had kunnen aflopen, en in Toscane ben ik bijna doodgevallen toen ik van een rots viel bij een poging alpenheggemussen vast te leggen. In Israel ben ik ben ik bijna gearresteerd omdat ik bij een militaire basis aan het fotograferen was. Tijdens dezelfde reis begaf de radiateur van mijn auto het middenin de woestijn en werd mijn harde schijf met al mijn foto’s door de marechaussee op het vliegveld van Tel Aviv in beslag genomen, uit elkaar gehaald en uitgebreid onderzocht op zoek naar verdachte zaken…

En zo zou ik nog wel even door kunnen gaan…

Dank je Daniele, voor dit interview en voor de foto’s die je met ons deelt.

Voor meer foto’s zie Daniele Occhiato op PBase

Vragen: Peter Wijn, antwoorden: Daniele Occhiato, vertaling Yola de Lusenet