Chris was onlangs in the picture met een foto van een sneeuwuil in de winteruilenspecial in ‘Vogels’ . En ook op Birdpix met een prachtige serie foto’s van lapland- en sneeuwuilen uit Canada. Er ontstond een klein dispuut over de manier waarop sommige foto’s tot stand waren gekomen. Soms worden de uilen met muizen uitgenodigd een aanvalsvlucht voor de camera uit te voeren. Ik wil alvast gezegd hebben dat Chris absoluut niet de eerste of enige is die dit ooit zo heeft gedaan. Chris kreeg er wel wat mee over zich heen.

Maar Chris is in het verleden veel en veel verder gegaan dan muizen voeren in Canada. Hij maakte zeer succesvolle fotoreizen naar Arctische gebieden in Japan, Noord-Amerika en diep in Siberië. Vraag van vandaag: hoe ver kun je gaan Chris?

Ha Chris, hoe zit dat nou met die muizen?

Die muizen, dat is niet leuk. Voor de uilen is er geen enkele schade, niet voor de uilenstand en niet voor de individuele uilen. Als je boven het gebied in Canada vliegt, dan zie je een enorm uitgestrekte wildernis waar nooit iemand komt. Er zijn maar een heel paar uilen in voor mensen toegankelijk terrein. Deze opportunisten hebben het een tijdje iets makkelijker als de fotografen er zijn. Daarna moeten ze – een beetje aangesterkt – zelf hun kostje weer bij elkaar sprokkelen.

Voor de muizen, tja, dat voelt niet lekker. Misschien mag ik het vergelijken met het eten van vlees uit de bio-industrie. Het is een keuze die je kunt maken. Je zou het liever niet doen en ik voel me er niet makkelijk mee.

Nog graag een kleine nuance: ik ben twee weken in Canada geweest en heb hiervan twee dagen meegedaan aan een workshop uilenfotografie. Dit heb ik gedaan omdat ik er zeker wilde zijn terug te komen met uilenfoto’s. Het plezier die twee dagen – tussen een aantal andere fotografen – was een stuk minder dan de andere dagen. De rest van de tijd was ik zelf op pad, op zoek naar mijn eigen kansen. Het moment waarop ik in mijn eentje in de sneeuw lag met een relaxte sneeuwuil op een paar meter afstand was mij veel meer waard . Het gaat me in mijn fotografie vooral om de beleving buiten.

Wat ik minder vind, is als mensen er niet eerlijk over zijn hoe ze de foto gemaakt hebben. Als je doorvraagt en het verhaal wordt steeds langer: ja een muis, ja aan een hengel, nee soms haalden we de hengel in voordat de uil beet had en zo voort. Hypocriet – daar houd ik niet van. Ander voorbeeld: als je nestfotografie wilt vermijden, wat dan met de foto van een vogel met een rups in zijn bek? Het een is niet slechter dan het ander, het nest om de hoek, de verstoring net zo groot.

Ik denk ook dat we daarin wel eens te beschermend zijn: een foto van een nest futen in de stad kan toch geen probleem zijn. Aan de andere kant, de rosse grutto´s die je hier ziet, die komen hier om aan te vetten voor een lange reis. Elke keer dat ze opvliegen gaat ten koste van hun vetvoorraad. Maar aan een foto kun je niet zien of de fotograaf misschien bewust een paar keer extra is opgestaan, om de vogels in zo’n mooie vlucht op te stoten.

Wat je moet voorkomen is dat de mensen allemaal achter dezelfde vogels aangaan. Je moet eigenlijk geen locaties vermelden. We moeten het niet hebben van de mensen die een dure camera en een dure lens kopen en vervolgens zelf geen initiatief nemen om zelf hun vogel te vinden. Mensen die je een mail van drie regels sturen naar aanleiding van jouw mooie foto met de vraag wat je gezien hebt, waar je dat gezien hebt, wat de overnachting kostte. Als je er op in gaat, dan ben je zo een hele avond kwijt. Je hoeft jezelf niet zo in te spannen voor iemand die zelf geen moeite heeft genomen zelf iets uit te zoeken.

Op zich mogen die mensen dat doen hoor, maar ik heb meer waardering voor de mensen die laten blijken wat ze zelf hebben uitgezocht. En mensen die klein zijn begonnen, met het voeren van meesjes in de tuin, het rondkijken in de duinen. Die het gaat om de beleving met de vogels. Ja, inderdaad zo ben ik zelf begonnen, met mijn vader en mijn oudere broers naar buiten. Vogels kijken, schedels verzamelen, uren onder een roestplaats wachten tot de ransuilen gaan vliegen.

Hoe ging dat bij zo´n roestplaats van prachtige uilen met van die jonge vogelkijkers?

Ha, ja, het was wel eens erg koud, en soms duurde het erg lang voordat de uilen uit eigen beweging wilden gaan vliegen. Lieverdjes? Niet altijd nee.

Bij de voorbereiding van dit interview vroeg ik Chris of er eerder artikels over hem verschenen waren. Jawel, zei hij, en hij stuurde me het interview door René de Vos in ‘Vogels’ 2005 ‘In de ban van onmeetbaar Siberië; Fotograaf Chris Schenk: weken afzien voor die ene plaat’. Ik kan iedereen aanraden dat interview te lezen.

Zo´n reis vergt een hele voorbereiding, je moet er achter zien te komen waar je zijn moet, en je moet de juiste contacten leggen. Ik steek veel tijd in de voorbereiding. Het internet biedt je de mogelijkheden. Het is een kwestie van aftasten. Niet een drieregelige vraag sturen, maar je interesse tonen. En uiteindelijk twee maanden op pad met mensen die je alleen van email kent.

En toch weet je dat het goed zit. Hoe langer het geleden is, hoe leuker het wordt. Je vergeet het wachten op benzine, op vervoer, het eten wat de lokale pot schaft… de mensen eten daar niet alleen vissekoppen, maar ook brileiders, die zijn wel erg lekker. Het klinkt natuurlijk heel vreemd om zo’n bijzonder beest te eten, maar daar kun je niet anders, er is niets anders voor die mensen.

Siberië, Hokkaido, Canada, het fotograferen in afgeleden Arctische gebieden is niet geheel vrij van ontberingen…
Juist de beleving is voor mij heel belangrijk…. Voorbeelden voor me zijn Klaus Nigge met zijn prachtboek Kamsjatka. Dat is wel wat anders dan Hokkaido. Hij beschrijft hoe hij een perfect nest van een stellers zeearend heeft gevonden. Het is maar een dag lopen van de plek waar ze zitten, maar ze kunnen er niet heen want de helikopter kan ieder moment komen. Uiteindelijk blijft de helikopter nog twee weken weg en heeft hij genoeg brandhout gehakt voor drie winters. Maar een jaar later is hij terug en maakt hij zijn inmiddels beroemde foto’s. Prachtig verhaal!

Ik heb ook intens genoten van een presentatie van Staffan Widstrand (google op ‘Wild Wonders of Europe’). De man liet in een half uur een stuk of tien foto’s zien, bijzonder weinig. Daarbij vertelde hij over zijn belevenissen rond het fotograferen, over buiten zijn met beesten, over niet-gemaakte foto’s. Ik heb ademloos geluisterd. Heel anders dan de presentaties met tientallen mooie overvloeifoto’s met daaronder de bekende muziekjes. Verhalen over een jachtopziener die doodsbang was omdat ie door wolven was omsingeld. In zijn dromen tenminste. En over dat oude vrouwtje dat was aangevallen door beren… Ze had deze rekels willen wegjagen die haar appels aan het stelen waren.

Wist je dat twintig jaar voordat ik in Hokkaido kwam de mensen van Dutch Birding daar al waren geweest. Toen had je geen onderschriften in westerse letters op de wegwijzers. De mensen moesten zelf de tekens op hun papiertje met de tekens op de wegwijzers vergelijken. Tegenwoordig is het allemaal een stuk makkelijker.

En inderdaad, als je er staat, op de foto´s zie je een prachtig maagdelijk sneeuwlandschap, met dansende kraanvogels. Je maakt de foto, en staat vervolgens in de rij bij tientallen Japanse fotografen om te plassen naast de kantine rechts van het prachtige maagdelijke sneeuwlandschap, met dansende kraanvogels.

Over Hokkaido. Mijn stijl is plaatjes schieten, het vogeltje mooi in beeld. Ik zie mezelf niet zo creatief in de foto. Op éen van de Hokkaido-reizen die ik voor andere fotografen heb georganiseerd, kon ik mooi zien hoe een begaafd creatief fotograaf werkt. We zaten op de boot en we zagen een prachtig ijsschots met stellers en “gewone” zeearend. Toen we dichterbij kwamen zocht iedereen een laag standpunt om op ooghoogte te fotograferen. Ik ook. Niet Jan Vermeer. Hij schatte in een oogwenk de situatie in, klom op het dak en had als enige de ijsschots mooi los van de kustlijn. Zelfde kans, maar wat een verschil in resultaat.

Je kan dan wel naast zo’n man gaan staan, maar dat is beschamend. Ik probeer in mijn fotografie oorspronkelijk te zijn door te reizen naar gebieden waar niet iedereen op komt. Mijn creativiteit zit meer in de plaats waar de foto genomen wordt, en daarmee in de soorten die op de foto komen. En ik heb gemerkt dat ik toch wel fanatiek ben, want een koffiepauze op zo´n peperdure reis naar de andere kant van de aarde komt niet eens bij me op.

Opvallend is dat je over een aantal zaken een heel uitgesproken mening hebt, maar heel terughoudend doet met het uitdragen daarvan. Je nuanceert vaak dat wat je zegt maar een mening is, en soms moet ik een oordeel uit je trekken.

Ik wil niet arrogant overkomen. Als ik een mening ergens over uit, dan heb ik er wel goed over nagedacht.

En in je werk? (als automatiseringsadviseur voor het bedrijfsleven)

Mijn collega´s vinden dat ik daar wel eens steviger mag zijn in mijn adviezen. Zelf heb ik zoiets van, als ik het drie keer gezegd heb, dan moet het een keer genoeg zijn. De klant heeft toch uiteindelijk de keuze te maken.

Die duidelijke eigen mening heb je ook over apparatuur, toch? Je had eerder een aantal D200´s en die waren niet scherp genoeg. Hoe zit het nu met de apparatuur?

Ja, daar ben ik een pietje precies in. Ik heb geen zin om veel aan een foto te doen. Hij moet uit de camera gewoon goed zijn. Die D200’s waren niet scherp. Van mijn twee D70’s was er een goed. D90 is prima maar is een stuk minder met de autofocus dan mijn D300. Een convertor gebruik ik alleen in het uiterste geval. Ik heb nu zo’n nieuwe VR versie van de nikkor 500 F4, maar ik zie niet echt een verschil met de “oude” AF-I en AF-S.

[De foto’s waarmee hij publicaties en boeken haalde, zijn overwegend gemaakt met een manual focus Nikkor 400 F3,5 ai-s.]

Als je ziet met wat voor spullen we vroeger op film werkten, hebben mensen momenteel prachtige mogelijkheden met een 300mm F4 lens op een digitale camera (met cropfactor). Ik ben begonnen met een Zenith, met een 135 mm lens en een convertor. Vogel klein in beeld. Toen een Praktica met een 400 mm, een vivitar misschien.

Om de scherpte te bereiken die ik wil, heb ik de beeldinstelling van de D300 op ‘levendig’ staan met de verscherping op 5. Die van het scherm spattende kleuren lijken ook het meeste op de diafilm die ik gebruikte: Fuji Velvia. (Inderdaad op Canon was Velvia veel vetter dan op Nikon).

Het interview wordt afgenomen bij Chris thuis. Chris’ foto’s zijn gepubliceerd in diverse vogeltijdschrifen en boeken maar er hangt maar één vogelfoto aan de muur. Een cadeautje van Chris aan Francina met de vogel waarnaar haar straat is genoemd. De foto is van Wim Weenink.

Wim heeft een gebied dat hij van haver tot gort kent. Hij gaat heel veel zonder camera op pad om te kijken wat er in zijn gebied gebeurt. Wim is ijzersterk in zijn eigen territorium, dat kan ik niet zo. Ik heb het buitenland nodig om een plek voor mezelf te vinden. Misschien ook voor de concentratie.

Hoe stem jij het fotograferen af met het thuisfront?

Francina: Chris is altijd op tijd thuis. Chris: Tijdens zomervakanties blijft de camera thuis. Eens per jaar ga ik twee weekjes op pad. Francina: Af en toe moet je hem laten gaan. Chris: Ooit komt de gelegenheid om nog eens een droomreis te maken, dan ben ik nog 1 keer een maand of twee weg. Samen met de vogels Siberië in trekken als het er lente wordt, en twee maanden later weer met de vogels naar huis als het winter wordt.

Zo’n roodhalsgans, dat is nog steeds een aardig vogeltje…

Website Chris www.chrisschenk.nl, Chris op Birdpix

Foto Chris: Peter Wijn

Wahlenbergfjord - Spitsbergen

De zomer nadert en vakantiegangers bereiden zich voor op de jaarlijkse trektocht naar het zuiden waar de zon al wacht. Maar die zon schijnt het langst als je de andere kant op gaat: noordwaarts. Naar Spitsbergen bijvoorbeeld, waar veel te zien en te fotograferen valt.Spitsbergen (of zoals de Noren het zelf noemen: Svalbard) is een hoog arctische archipel, ruwweg tussen de Noordkaap en de Noordpool. Alle eilanden samen hebben een oppervlak vergelijkbaar met Nederland plus België, en er wonen in totaal ongeveer 3000 mensen, verspreid over drie nederzettingen. Het administratieve centrum Longyearbyen is met zo’n 1800 inwoners de grootste. Iedereen komt hier op de luchthaven aan er zijn een aantal winkels (waaronder een supermarkt en een bank).

Naast Longyearbyen heb je het Russische Barentsburg en het onderzoeksdorpje Ny Alesund. Verder wonen er her en der verspreid over het eiland nog enkele mensen.

De nederzettingen bevinden zich op het grootste eiland, Spitsbergen. Andere grote eilanden uit de archipel zijn Nordaustlandet, Edgeoya en Barentsoya. En dan zijn er nog vele kleinere eilanden.

Er naar toe en onderdak
Ondanks z’n positie op slechts 1000 km van de noordpool is Spitsbergen makkelijk te bereiken. In het zomerseizoen zijn er bijna dagelijks vluchten vanaf Oslo.

Onderdak is in Longyearbyen prima te vinden, al is het aan te raden op tijd te boeken. Er zijn verschillende hotels en guesthouses, variërend in comfort en prijs. Verder is er nog een camping, waar je de rendieren, poolvossen en kleine jagers soms vanuit je tent kunt fotograferen. Praktische informatie vind je bijvoorbeeld op The Svalbard Pages.

IJsberen
Recente tellingen geven aan dat er meer ijsberen op Spitsbergen leven dan mensen. Voor de meeste fotografen is dit natuurlijk de ultieme droomsoort voor een bezoek aan Spitsbergen. De meeste beren komen voor in het noorden en oosten (met name rond Nordaustlandet), maar je kunt ze overal aantreffen. Daarom is het absoluut af te raden -zeg maar onverantwoord- om zonder geweer buiten een van de nederzettingen rond te gaan lopen! In Longyearbyen kun je vrij makkelijk een geweer huren. Dat heeft uiteraard alleen zin als je ermee om kunt gaan, anders is het alleen maar gevaarlijker…. Goed alternatief is om met een georganiseerde dagtocht mee te gaan, onder begeleiding van een gids.

Fotografiemogelijkheden
Waarom zou je nu naar Spitsbergen komen als fotograaf? Ten eerste is het de makkelijkste plek op aarde om dicht bij de Noordpool te komen. Je kunt op een vrij makkelijke manier hoog arctische foto’s maken. Variërend van spectaculaire (berg)landschappen met gletsjers, ijsbergen of zeeijs, tot zoogdieren als ijsbeer, walrus of poolvos, en vogels als ivoormeeuw, kortbekzeekoet en kleine alk. Ook voor macrofotografen is er genoeg te doen: zo komen er bijvoorbeeld 160 verschillende bloeiende planten voor (maar uiteraard zeer weinig insecten).

Er zijn twee manieren om op Spitsbergen foto’s te maken: zelf in de buurt van Longyearbyen aan de slag gaan of met een expeditiecruise per schip rond de eilanden varen.

Op eigen houtje
Veel van de vogels die je op Spitsbergen aan kunt treffen, komen in de omgeving van de hoofdstad voor. Hiervoor hoef je dus eigenlijk helemaal niet weg. Zo is er bijvoorbeeld een behoorlijke kolonie kleine alken in de buurt en worden zwarte zeekoet, kortbekzeekoet, de endemische Spitsbergse ondersoort van het Alpensneeuwhoen en de ivoormeeuw regelmatig in de nederzetting gezien.

Ook voor de beide landzoogdieren (poolvos en het Spitsbergen rendier) worden beiden regelmatig in het dorp gezien. Net buiten het dorp is er een mooie delta waar vaak de nodige steltlopers, eenden en ganzen te zien zijn. Een stukje verder langs dezelfde weg vind je meerdere hondenkennels (eentje zelfs nog net binnen de grenzen van het dorp, dus zonder geweer bereikbaar) waar regelmatig ivoormeeuwen zitten te eten op het zeehondenvlees wat daar te drogen hangt.

ivoormeeuw

Nadeel is hier echter wel bij dat je dus nooit zonder geweer het dorp uit moet gaan. Ook is de kans op de zeezoogdieren (walrus, ijsbeer, zeehonden) behoorlijk klein. Het landschap rond Longyearbyen is niet zo spectaculair, maar je zou natuurlijk met een dagtocht op een boot mee kunnen, waarbij je zowel mooie gletsjers te zien krijgt als een grotere kans hebt op zeehonden (ringel- en baardrob).

Het voordeel van deze methode is dat je geheel onafhankelijk van anderen bent en zoveel tijd bij een onderwerp kunt besteden als je zelf wil. Ook zijn de kosten niet zo heel hoog.

Expeditiecruises
Persoonlijk vind ik de charme van Spitsbergen de echt arctische landschappen met grote gletsjers of zeeijs en de grote zoogdieren, en die vind je in de buurt van Longyearbyen hoogstwaarschijnlijk niet. Hiervoor kun je het best richting het noorden of het oosten gaan.

De beste mogelijkheid is om mee te gaan met een expeditiecruise. Dit zijn schepen waar meestal tussen de 50 en 100 toeristen op zitten, begeleid door een aantal gidsen. Het doel van deze schepen is vaak om een zo volledig mogelijk beeld van de eilanden te geven. Vaak wordt er hierbij zoveel mogelijk tijd in de oostelijke en noordelijke delen doorgebracht, omdat deze anders erg moeilijk te bereiken zijn. Bovendien bevinden hier de grootste concentraties ijsberen en walrussen, twee diersoorten die iedereen eigenlijk wel wil zien.

Garanties worden er natuurlijk nooit gegeven, maar in ongeveer twintig reizen rond Spitsbergen, heb ik elke reis wel ijsberen en walrussen gezien. Met een beetje geluk komen de ijsberen zelfs dichtbij het schip lopen (een erg veilige manier om mooie berenfoto’s te maken) en wordt er een bezoek gebracht aan een groep rustende walrussen op het strand.

rosse franjepoot

Ook worden meestal een of meerdere vogelkolonies bezocht, zoals de grote kleine-alkenkolonie op Fuglesangen of de zeer spectaculaire vogelkliffen van Alkefjellet, met z’n duizenden kortbekzeekoeten. Het exacte reisprogramma van dit soort reizen wordt voornamelijk bepaald door de hoeveelheid ijs en de plekken waar men veel wildlife verwacht. Geen enkele reis zal dus gelijk zijn.

Nadeel is natuurlijk dat je nu in een groep zit en dus niet overal rustig de tijd voor kunt nemen. Bovendien zijn deze reizen behoorlijk prijzig. Sommige touroperators bieden speciale fotografiereizen aan, met veel ruimte voor de fotografen. Maar ook bij de gewone reizen is er zeker tijd voor het maken van foto’s.

De beste tijd
De wintermaanden zijn erg ongeschikt om op Spitsbergen te fotograferen: erg koud en de hele dag donker. Ook de herfst is niet de beste tijd, want het weer is dan vaak nogal slecht, de meeste vogels zijn weg en de bloemen uitgebloeid.

Blijft dus over het voorjaar en de zomer. In mei en juni ligt er nog veel sneeuw en is een groot deel van de zee nog bevroren. Wel is het dan al 24 uur/dag licht en zijn de meeste vogels al terug. Je krijgt dan dus echt de mogelijkheid deze vogels of zoogdieren in een poollandschap vast te leggen. In deze tijd kan het nog behoorlijk koud zijn (een graad of 10 onder 0), maar ook al rond het vriespunt.

Een tijdje later, in juli/augustus is alle sneeuw gesmolten en zijn de vogels veelal druk bezig met hun jongen. Dan kleurt de toendra vaak mooi door alle bloemen die van het korte seizoen gebruik maken om zaden te produceren. De temperatuur schommelt nu ergens tussen de 5 en de 10 graden boven nul.

Expeditiecruises vinden alleen in juli en augustus plaats. De beste tijd hiervoor is waarschijnlijk de tweede helft van juli en de eerste week van augustus. Er ligt dan vaak nog redelijk wat zeeijs (al wordt dit de afgelopen jaren wel steeds minder), de toendra bloeit en de vogels zijn lekker druk bezig.

Al met al is Spitsbergen een geweldige plek om foto’s te maken. Als je van kou en arctische onderwerpen houdt is dit waarschijnlijk de beste plek, zeker vanuit ons land. Voor meer informatie (en veel foto’s), zie mijn website: http://www.natureview.nl/spitsbergen/

In 2006 schreef ik voor een Amerikaanse website een artikel over  een fotosafari naar Zambia (Engelse versie als PDF op mijn website), meer specifiek over de prachtige nationale parken die je in dit land centraal in zuidelijk Afrika kunt vinden. Omdat het zo enorm goed beviel besloot ik in 2008 terug te gaan en een safari naar South Luangwa Nationaal Park te combineren met twee weken rondreizen door het mij onbekende buurland Malawi. In dit artikel ga ik dieper in op de safari naar South Luangwa.

Mijn idee van een Afrikaanse safari is na vijf  reizen door het continent niet veranderd. Dat betekent dat ik nog steeds graag zelfstandig reis en dus geen all-in reis naar een van de bekende luxe lodges boek. De belangrijkste reden is dat ik de enorme uitgaven die er mee zijn gemoeid niet wil doen en deze ook niet kan rechtvaardigen, geen enkele foto is me dat waard. Maar niet minder belangrijk: reizen met een eigen auto, tent en wat kookgerei maakt voor mij de Afrika belevenis veel authentieker. Mij is altijd geleerd dat Afrikaanse landen arm zijn en dat reizen door de regio langzaam, moeizaam en stoffig gaat. Het contrasteert teveel met dat romantische beeld van Afrika om jezelf met een klein vliegtuigje in te laten vliegen en je intrek te nemen in een brandschone luxe lodge.

Bovendien heb je met een self-drive veel meer tijd om bij een onderwerp te blijven wachten tot iets interessants gebeurt of het licht beter wordt. Dat is redelijk lastig als je met een gezelschap ongedurige fotofoben bent en een gids die geen verstand van lichtinval heeft. Natuurlijk kun je exclusief een auto en gids afhuren of een speciale fotoreis boeken, maar de kosten die daarmee zijn gemoeid zijn voor mij simpelweg te hoog.

Impala in ochtendlicht

En dus huurden we weer een 4×4 in Lusaka, deden boodschappen, kochten wat extra camping spullen (let op: Lusaka is duurder dan Amsterdam!) en reden de lange weg naar South Luangwa in een dag. Het was nog steeds ongeveer 10 uur rijden (zonder veel pauze) maar de weg was in een veel betere staat dan twee jaar geleden. Dat maakte de rit een stuk prettiger.

Bij aankomst in het bij de parkgrens gelegen dorpje Mfuwe bleek dat hier aardig was bijgebouwd sinds ons vorige bezoek. Dat was in ons voordeel, want er waren nu veel meer levensmiddelen, vers vlees en melk beschikbaar. De prijzen hier zijn fors lager dan in de supermarkten van Lusaka en ook naar onze standaarden is het er goedkoop. Lachwekkend zijn de van grootheidswaan getuigende winkelnamen die met felle hoofdletters op de gevels zijn geschilderd. Mfuwe Investment Corporation Ltd. klinkt niet bepaald als een vierkante meter maïs en tomaten, toch?

Ralreiger in de spotlight

Op een van de campings net buiten het park zetten we onze tent op. Er stond een vruchtdragende marula boom net naast de tent, wat betekende dat we rekening moesten houden met olifantenbezoek. En de zorgvuldig over de spaarzaam aanwezige lampen gesproeide nijlpaard poep bereidde ons vast voor op een nachtelijke ontmoeting met een waterzoogdier met mogelijk gevoelige ogen. Fijn weer terug te zijn!

De volgende vijf dagen reden we met onze auto door het park en de  conclusie is een simpele. Alles wat ik in 2006 schreef over South Luangwa is nog steeds waar: het is een waar paradijs voor fotografen. Er is wild in overvloed, het barst er van de vogels (zelfs in de winter), het landschap met de hoefijzervormige lagunes is schitterend en het weer is er bijzonder prettig. Het enige kleine nadeel is het gebrek aan mooie zonsondergangen. Waarschijnlijk vanwege de vele houtvuren in de omgeving is de lucht simpelweg te heiig.

Nijlganzen aan de Luangwa

In vijf dagen is de kans erg groot dat je de volgende dieren voor je lens krijgt: olifant, leeuw, buffel, hyena, giraffe, baviaan, wrattenzwijn, waterbok, impala, zebra, kudu, bushbok, krokodil en nijlpaard. Maar ook prachtige vogels als Afrikaanse visarend, scharrelaar, bijeneters en verschillende andere soorten roofvogels en ijsvogels. Met wat geluk kun je ook een luipaard, cheetah (erg zeldzaam hier) of beweeglijke wilde hond fotograferen. Ik moet benadrukken dat ik na 5 jaar Afrika nog steeds mijn eerste luipaard foto moet maken. De frustratie neemt toe, maar ik maak mezelf graag wijs dat het een goede reden is Afrika te blijven bezoeken. South Luangwa is overigens wel een van de beste plekken in Afrika om een luipaard te zien.

…maar toch anders!

Dit alles klinkt misschien als een herhaling van wat ik twee jaar geleden schreef. Toch is deze safari een mijlpaal in mijn fotografische carrière. Vlak voor ons vertrek las ik het laatste boek van Andy Rouse (Concepts of Nature) waarin hij beschrijft hoe hij is veranderd als fotograaf. En dan bedoel ik niet zijn switch van Canon naar Nikon. Zijn uitleg van hoe hij nu meer het licht leest en gebruik om emotie en sfeer te tonen, alsmede de waanzinnige foto’s, sloegen als een granaat bij me in. Plotseling daagde het me dat ook ik zo’n verandering moest ondergaan en mezelf als fotograaf moest ontwikkelen.

Ik nam mezelf voor niet uit Afrika terug te keren met weer een enorme lading aan registratiefoto’s, hoe mooi die ook kunnen zijn. Ik wilde niet langer dat de zon van over mijn schouder kwam, maar ging bewust op zoek naar tegenlicht en spotlight situaties. Ik onderbelichtte voor een sfeervol effect, toonde meer landschap dan ik ooit had gedaan, deed een zoomblur van een olifant en nam een foto van de onderkant van de klauw van een leeuw. Overigens zijn zowel de leeuw, de olifant als ikzelf hierbij niet gewond geraakt. Natuurlijk heb ik ook nog mooie foto’s gemaakt waar het licht wel gewoon recht op het onderwerp valt. Soms is er immers geen tijd of ruimte om de auto te verplaatsen, of leent de situatie zich gewoon het best voor frontaal licht.

Zoomblur van een olifant

Het resultaat is een groot aantal foto’s die compleet anders zijn dan alles wat ik voorheen heb gemaakt. Niet dat het allemaal prijswinnaars zijn, maar mijn ogen zijn geopend en vanaf nu kan ik beginnen te leren welke situaties zich het best lenen voor frontaal licht, tegenlicht of zijlicht. Deze reis heeft me geholpen een completere en creatievere fotograaf te worden en ik kan niet wachten weer terug te gaan naar Afrika om mijn nieuw verworven vaardigheden na een jaartje oefenen toe te passen. Andy, bedankt!

Leeuwenpoot

Ter completering van dit verslag moet ik nog vermelden dat ik inderdaad een angstaanjagende ontmoeting met het plaatselijke nijlpaard heb gehad toen ik op een avond in het donker naar de bar wilde lopen. Ik was ongeveer halverwege de 60 meter die ik moest gaan toen ik plots een grote zwarte schaduw in de vorm van een grazend nijlpaard op drie meter voor me zag staan. Ik verstijfde ter plekke, wat blijkbaar toch voldoende beweging was om het nijlpaard de stuipen op het lijf te jagen en te doen besluiten om weg te rennen. Dat deed ik een halve seconde later ook, gelukkig in tegenovergestelde richting.

Later die nacht bezocht een kleine kudde olifanten de marula boom. Een van de olifanten besloot dat verandering van spijs doet eten en hij of zij begon te knabbelen aan de acacia waaronder onze tent stond. De enkele lamp buiten projecteerde een enorme schaduw van de poten en slurf op het dunne tentdoek toen de olifant tergend langzaam, zoals alleen zij dat kunnen, voorbij slenterde. Half wakker van de nachtelijke tuiniers activiteiten zaten we rechtop in onze slaapzakken, net ver genoeg om de plotselinge klap van de slurf op ons tentdak te ontwijken. Geen kwade bedoelingen van de olifant, waarschijnlijk was ie enkel nieuwsgierig naar dat smakeloze appeltjesgroene ding onder de acacia. Je moet er van houden. En dat doe ik, dus ga ik waarschijnlijk binnenkort wel weer eens terug.

Leeuwenwelpjes bij zonsondergang

hoppen op de vuilnisbelt

De afgelopen twee jaar vierden wij zomervakantie in de Provence, in de buurt van St Rémy, in de periode eind juni-begin juli. Mooi Zuidfrans gebied met veel zonnige heerlijkheden, marktjes en dorpjes. En een goede uitvalsbasis voor vogeltochtjes in de bergachtige Alpilles, de woestijnachtige Crau, en de moerassige vlaktes van de Camargue.

Hoogzomer is er niet de beste tijd om vogels te zien, het kan erg heet worden, en met name in de Camargue is in het trekseizoen meer te beleven. Op het web kom je overweldigende vogelervaringen en scorelijsten tegen die voor zo’n vakantie echt te hoog gegrepen zijn. Maar ook zomerzondagskijkers als wij kunnen in deze streek genoeg bijzondere soorten treffen.

Waar weitjes met bomen zijn zagen we regelmatig bijeneters en scharrelaars. Altijd een plezier, die prachtige gekleurde vogels. Ook in de tuin van onze gîte zaten ze, de bijeneters zelfs met een familie van vijf! Voor de foto lastig dat ze vaak op een draad tegen de heldere lucht afsteken (en in de Provence is dat heel erg schel). Maar al was het beeld niet best, het was toch wat om bijeneter en scharrelaar samen in één boom herkenbaar op de video te hebben!

Als je geen gevoelige neus hebt, bezoek dan de vuilnisbelt bij het Etang d’Entressen: geen topnatuurbeleving, maar altijd prijs. Je kunt een weg afrijden langs het terrein tussen de composthopen door, met rijke avifauna: hop, scharrelaar, ooievaar, Europese kanarie, en boven je hoofd vele (zwarte) wouwen. Toevoeging zomer 2010: de vuilnisbelt is inmiddels niet meer in bedrijf – er wordt geen nieuw afval meer gedumpt, de stank is weg en de vogels ook. Erg fijn voor de omwonenden, jammer voor het vogelkijken!

Die vuilnisbelt ligt bij de Crau, en bij het vliegveldje van Salon-Eyguières. Dat laatste is ook geen mooie natuur, maar wel dé plek voor de kleine trap. Helemaal doorrijden tot waar je vanaf de noordkant het vliegveld kunt overzien. De vliegtuigjes scheren rakelings over je hoofd, maar met wat geluk zie je ook de trappen vliegen. Op een goede middag zagen wij zelfs een mooi mannetje paraderen in het gras -ver weg, maar duidelijk in de scoop.

Grielen zitten ook op het vliegveld, maar wij zagen ze in de Crau,  toegankelijk bij Peau de Mau (met toegangskaartje, verkrijgbaar bij ecomuseum). Deze ‘laatste steppe van W Europa’ is uniek gebied. Op de satellietfoto kun je precies zien hoe je -langs een watertje befaamd door z’n libellenrijkdom! -moet lopen naar het observatoire. Dat is ingericht op de bovenverdieping van een schapenstal (op de muur rechts zetten schaapherders volgens traditie hun naam). Wandelingetje van 20 minuten vanaf het parkeerplaatsje, telescoop mee, en je hebt goede kans grielen te zien. Ze gaan bijna op in het dorre gele gras en zelfs om 9 uur ‘s ochtends zitten ze vanwege de warmte veel stil, maar wij zagen ze. Door het hoge standpunt trouwens beter dan de fotografen die vóór de hut de grielen weghielden door hun schuiltentje, terwijl ze aan de achterzijde dichtbij heen en weer liepen.

In de Camargue zelf is het fijn vogelkijken, want je ziet altijd wel ergens prachtige flamingo’s, steltkluten en zilverreigers. In de buurt van Saintes Maries de la Mer, een klein eindje de dijk op oostwaarts (fietsen! zijn te huur en kan heel goed in de Camargue), lopen de zilverreigers je bijna voor de voeten, en flamingo’s zie je vanaf de weg op talloze plekken. Door hun succes zijn flamingo’s overigens probleemvogels geworden vooral omdat ze uitgevonden schijnen te hebben dat je in een rijstveld snel en gemakkelijk te buik rond kunt eten. De rijstboeren dringen dus aan op ‘beheer’ (het woord ‘jagen’ slikken ze in want dat valt niet zo goed in verband met zo’n icoon van de streek).

Zoek je strandachtige terreinen op (bijvoorbeeld de route vanaf Salins de Giraud helemaal naar de punt waar een groot zandstrand is) dan kom je diverse sternen en plevieren tegen. Natuurlijk zijn ook de kleine zangvogels -gele kwikstaart, diverse grasmussen, kneu- alom aanwezig, maar dat blijft voor ons vaak bij horen (Cetti!) en raden.

Het afgelopen jaar troffen we ten zuiden van St Cécile in de Camargue op verschillende dagen zwermen (ja echt!) vorkstaartplevieren, jagend temidden van (gier)zwaluwen, soms laag over het veld en vlak over onze auto. Ze worden daar vaker gezien, maar het was wel bijzonder dat er zoveel waren.

De vogelhutten bij La Capelière (kaart) zijn onze favorieten, met name de eerste, 50 m van de parkeerplaats, waar je mooi kunt uitkijken (van bovenaf) op een ondiep water met steltlopers. (De benedenverdieping van de hut biedt toegang voor rolstoelkijkers, maar we konden niet zien of dat goed werkt). Zomers valt het langzaam droog, in de paar weken dat wij er waren was het water al erg gezakt. Afgezien van de flamingo’s en reigers, zijn er rietzangers en karekieten, watterral en witgat, zwarte ruiters en poelruiters en de laatste keer zelfs een kleine geelpootruiter (dankzij een Zwitserse vogelkenner). Let op, de kijkopeningen zijn gemaakt voor verrekijken, niet voor een dikke telelens, en handige steunplankjes voor de rijstzak zijn er vaak niet. Statief en beetje manoeuvreren gaat wel. Lange mouwen/broek aan, royaal antimuggenspul opsmeren, eigen picknick mee (er is niets te koop) om tussen het kijken door op te eten aan de tafels onder de bomen. Of doe de (korte) rondwandeling langs de andere drie hutten.

Toegang 3 euro inclusief museumpje, en je kunt een combi-kaartje kopen met gereduceerd toegang tot een ander terrein, Salin de Badon, even verderop. Mooi om te wandelen, met ook weer een stel hutten, maar let op: je mag daar officieel niet fotograferen! De kaartjesverkoopster wist ook niet zo goed raad met dit vreemde verbod en suggereerde behulpzaam, ondanks indrukwekkende fotorugzak met statief, dat ik viel in de onschuldige categorie ‘amateur voor eigen gebruik’.

De Crau is bekend vanwege de steppe, maar er is ook een nat gedeelte, Les marais du Vigueirat, met een korte rondwandelroute en de mogelijkheid van tocht met een gids. Erg populair is dat niet want herhaalde malen werd het afgelast wegens gebrek aan deelnemers. Uiteindelijk konden we toch een keertje en werden meegenomen naar verschillende observatiehutten. Weinig lopen (telescoop kan mee), mooie plekken, goede uitleg over planten, vlinders, libellen, en ook veel vogels gezien -onder andere purperreiger, krooneenden, kwak en een nachtegaal. Een aanrader.

De Alpilles zijn weer heel anders, mooi bergachtig om in te wandelen (vóór 1 juli, daarna wordt het verboden terrein vanwege bosbrandgevaar), met roofvogels en rotslijsters. Die laatste zagen we overigens niet, en ook de oehoe en nachtzwaluw niet, maar de havikarend hebben we zien vliegen langs de rotsen.

Een mooie streek dus voor natuurliefhebbers en vogelkijkers, en goed vakantiehouden bovendien. Plaatsen als Arles en les Saintes Maries zijn druk, maar in de tijd dat wij er waren is het buiten de strandgebieden in de Camargue nog rustig. Wie overweegt die kant op te gaan moet eerst de Crossbill gids (The nature guide to the Camargue, La Crau and Les Alpilles, 24,95 euro) kopen, daar staat alles precies in. Er is veel huisjesverhuur en B&B, maar let erop dat de toegangswegen naar de Camargue bepaald worden door brug of pont. Vanwege variatie en logistiek zou ik een standplaats kiezen net boven de Camargue zelf en in elk geval niet teveel naar het zuiden, zodat je gemakkelijk eens naar de Crau kunt, naar de Alpilles, of naar één van de leuke plaatsjes in de Provence.

Googlen op het web levert veel bird reports op.  Aanbevolen:

• verslag van David Verdonck, die hele veel zag bij een bezoek mei 2008, met goede kaart
• officiële site van het natuurreservaat Camargue (= deel van het hele gebied), met kaart voor vogelobservatie en lijstjes van soorten per seizoen (in het Frans):
• waarneming Camargue, ook in het Frans, maar eigenlijk alleen vogelnamen en plaatsen

En om de smaak te pakken te krijgen: de diashows op mijn website (niet alleen vogels).

Hoeveel
Allereerst, het is zaak te weten hoeveel je van de maatschappij mee mag nemen. Er is hiervoor geen algemeen geldende regel. Dus ga voordat je boekt al na wat de voorwaarden voor handbagage en bagage in het ruim zijn. Bij de goedkoopste prijsvechters kun je bijna geen bagage meenemen. Voor veel gewone vluchten (lijnvlucht en charter) zijn de eisen maximaal 20 kg in het ruim en 7 kg handbagage. Meer meenemen betekent of vooraf bijbetalen, of tijdens het inchecken. Check out before you check in… En dus zelfs voor je boekt.

Te veel
Vervolgens is het passen en meten hoe je binnen de grenzen blijft. Probleem van rijke fotografen is dat ze te veel spullen hebben. Maar moeten alle lenzen en camera’s wel mee? Is het gimbalhead-zwenkrek (1 kg) wel nodig, of is een balhoofd (0,5 kg) genoeg? Moet de schuiltent mee? Is de flitser echt nodig. Gaat een portretlens mee naast de standaardzoom – of vice versa?

Gewicht besparen kan aan vele kanten. Houd er rekening mee dat je lege koffer ook al het nodige weegt (misschien toch een weekendtas?). Meet af hoeveel shampoo, tandpasta, lenzenvloeistof (…) je nodig zal hebben. En waarom niet dingen ter plaatse nog kopen (in ieder geval de rijst voor in je bonenzak). Kies zware literaire kost per kg papier: liever Dostojevski dan Yvonne Keuls. Ondergoed en zomerkleren kun je een keer of wat uitwassen met zeep die je ter plaatse kunt kopen. Op warme kleren bespaar ik niet. Als je ze nodig hebt omdat het rotweer is, zal het niet drogen.

In het algemeen is mijn koffer nog 30% te vol als ik ermee op de weegschaal ga staan. Toch maar weer de flitser thuisgelaten, een paar lekkere schoenen wegbezuinigd, een tweede batterijlader, 6 hemden en een lange broek, Dostojevski blijft toch thuis – je kunt achter de douane nog wel een Grisham kopen -, de scheerzeep… Humm, nog 1,5 kg overgewicht. Proberen maar.

Handbagage of koffer?
Wat gaat in de koffer en wat met de handbagage? Zelf wil ik mijn grote lens en camera bij de handbagage. Dat kan ook niet anders aangezien er anders in de koffer geen onderbroeken meer passen. Maar er schuilt nog een voordeel. Vrijwel altijd mag je naast de handbagage (max 7 kg) ook een fototoestelletje en een laptop meenemen. Dat betekent (of lijkt te betekenen?) dat de laptop en camera niet meetellen voor het gewicht. Bij de controle van je handbagage leg je de laptop opzij en hang je de camera om je nek. Op een fototoestel hoort natuurlijk een lens. Welke lens? Nou als je de keuze hebt tussen een 50 F1,8 en een 600 mm F4, dan gaat de laatste er op, en de eerste los in de jaszak. Let wel, er is een geval bekend dat een gewaardeerde birdpixer zijn fijne nikkors naar het ruim moest laten gaan op weg naar Griekenland!

Koffer of handbagage?
In de koffer gaat in ieder geval het statief. Vreemd idee van me dat een terroristenbestrijder er een wapen in zou kunnen zien. Alles wat op ‘mes’ eindigt, of er op lijkt gaat ook in de koffer, inclusief nagelschaartje en schroevendraaier. Hoewel lenzen waardevaster zijn dan camera’s, zijn deze toch ietsje minder populair bij dieven: lastiger te herkennen en door te verkopen. Lenzen stop ik gerust in de koffer. Wel verpakt tussen de kleren omdat er soms met de koffers gegooid wordt door mens of door de turbulentie.

Er zijn nog wel eens verhalen dat koffers kwijt raken. Als er meerdere tassen meegaan, dan kun je het risico spreiden dat je bepaalde apparatuur zult moeten missen (niet alle lenzen in dezelfde koffer). Anderzijds, zorg dat de spullen die niet zonder elkaar kunnen bij elkaar zitten (aan een lader heb je niks zonder de verloopstekker).

Of nog ergens anders?
Als koffer en tas het maximum dreigen te overschrijden stop ik zo veel mogelijk relatief zware spullen in mijn jaszakken: accu´s, ‘kleine lenzen’, mobiele harde schijf, acculaders, (vogel)boek. De zwaarste schoenen (meestal lichte bergschoenen) zitten om de voeten. Niet-fotograferende reisgenoten kun je proberen met je overige spullen op te zadelen. Aangezien mijn dochtertje maar 3 kg aan kleren mee neemt, 1 tandenborstel en 5 kg aan opblaasspeelgoed, kan ik prima gebruik maken van haar overcapaciteit.

Laatste tip: pas op met welwillenden die je naar het vliegveld brengen. Mijn schoonvader merkte laatst vlak voor de balie op ‘goh, da’s een zware tas’. De garantie geldt dan ook tot aan de incheckbalie en geen mm verder!

Vroeger mikte je een twintigtal rolletjes in je tas, je stak eens in de drie jaar een knoopje in je camera en je kon aan de slag. Als er iets op was, ging je naar een lokale fotowinkel, alles was gewoon op voorraad. Ja opa…

Mensen die op film fotograferen hebben het makkelijk. Toch, 36 foto’s op 20 rolletjes is minder dan 800 foto’s. Dat kan precies uit een batterij en een geheugenkaart (8GB) op mijn camera. Je zou zeggen dat het genoeg is om 1 batterij en 1 geheugenkaart mee te nemen…

Maar ja, een foto kost niks meer en omdat vogels fotograferen een kansspel is, ratelt de camera er op los. Alles voor die ene goede foto. De camera ratelt nog even door als het beest  een veertje van zijn rug plukt, zich links uitstrekt, dan rechts. Soms maak ik die 800 foto’s op één ochtend.

Maar het kost dus toch wel wat: geheugenruimte en stroom.

Stroom

Wat je na een dolle dag op je bestemming doet met kaart en accu, hangt er van af of er stroom is. Als je geen stroom hebt, dan zit er niks anders op dan er zoveel van mee te nemen als je nodig zult hebben. Alternatief voor stroom uit de muur is – via een adapter – aansluiten op een auto-accu, zonne-cel of een benzinegenerator. Maar ja, dan had je dus toch stroom: zie onder.

Je kunt nagaan of je met een battery-pack – waar je AA- batterijen of -accu’s in kunt doen – uiteindelijk goedkoper uit bent. Let wel op, die batterijen zijn zwaar in vergelijking met de gebruikelijk Li-on accu’s voor camera’s. Je kunt door het voltage te vermenigvuldigen met de hoeveelheid mAh vergelijken hoe het zich verhoudt. Twee accu’s van 7V en 1500 mAh leveren evenveel energie als 8 penlights van 1,2V en 2500mAh.

In gebieden met stroom kun ´s avonds je accu’s opladen. Een verloopstekker kun je waarschijnlijk ook ter plaatse nog kopen (geheel de bewoonde kapitalistische wereld en grote steden en toeristische centra daarbuiten), maar je kunt ook een universele verloopstekker meenemen (bijvoorbeeld ANWB). Je moet op internet nagaan welke spanning beschikbaar is. Ik hoor graag hoe mensen omgaan met het Amerikaanse 110 V systeem en hun batterijladers. Waarschijnlijk heb je een andere lader nodig (of een andere voeding voor andere apparatuur zoals laptop).

Op de meest (te) gekke plekken kom je soms een stopcontact tegen (lodges in Zuid-Afrikaanse wildparken) maar toch niet overal. Op de leukere achteraf-campings in Frankrijk heb je alleen stroom in de toiletruimte of bij de beheerder. Op natuurcampings soms helemaal niet, en zal je nog meer moeten improviseren (opladen tijdens een uur of twee in een café misschien).

Zelf neem ik een stekkerdoos mee om meerdere acculaders gelijktijdig aan te zetten – en andere apparatuur, zie onder – en een schroevendraaier en scherp mesje om een nieuwe stekker te monteren als er geen verloopstekker in de handel is. Kleine moeite.

Kaarten
Je kunt kiezen om zóveel kaartjes mee te nemen, dat je alle foto´s gewoon op de kaart kunt laten staan tot thuis. Kaarten worden steeds goedkoper. Als je minder foto´s maakt dan zeg 20 Gb dan is dit een heel simpele manier en niet al te kostbaar. Voordeel is dat geheugenkaarten bijna niks wegen. En omdat je je kaarten niet naar een schijf overzet, bespaar je ook stroom.

Laptop
Tweede manier is de foto’s ‘s avonds op een meegenomen laptop overzetten. Groot voordeel is dat je – in de niet-fotografeerbare uren – alvast van je foto´s kunt genieten (of – slimmer – alvast de foto’s uitzoeken). Je kunt daarbij denken aan een mini notebook of netbook (extra kleine laptop): lichter van gewicht (1-1,5 kg), maar meestal niet zo snel dat je er je foto’s op wilt bewerken. Als de ingebouwde harde schijf onvoldoende is, zijn er heel lichte maar royale externe harde schijven te koop.

Waar je natuurlijk op moet letten is hoe je een kostbare en bij dieven populaire laptop meeneemt en bewaart. Een mooie met een flink scherm is een blok aan je been als je trekt en/of kampeert. Maar misschien valt ie niet op naast lens en statief voor vogelfotografie…

Sommige mensen vinden het noodzakelijk op reis al een back-up te maken. Je hebt dan zeker een laptop nodig, naast de extra schijven of disks.

Mobiele harde schijf
Tussenvorm zijn de mobiele harde schijven die zelf rechtstreeks kaarten kunnen uitlezen. Er zijn vrij dure waarop je de foto´s kunt bekijken. Omdat het scherm meestal niet zo heel groot is en deze dingen ongeveer zo duur zijn als een 2e hands laptop, zou ik òf een laptop òf een ‘goedkopere’ schijf kiezen zonder fotoschermpje. Deze laatste hebben, zeker boven 80 GB, een gunstige verhouding prijs-GB ten opzichte van losse geheugenkaarten.

Zorg er voor dat je een snelle, energiezuinige kiest met veel ruimte. Mocht je ooit een nieuwe camera kopen: de bestanden worden alleen maar groter. Als je niet meer één hele kaart met één batterijlading kunt legen, dan heb je een probleem. Je kunt denken aan Jobo – met scherm – of Xs-drive – snel en degelijk – (jan. 2009).

Natuurlijk zijn er nog vele andere mogelijkheden, zoals gebruik maken van een computers in internetcafés om je kaart uit te lezen naar een los meegebrachte harde schijf, of DVD’s lokaal branden en deze per post naar huis te sturen. Ik probeer zeker niet je creativiteit te beperken.

Wat moet je uitzoeken?

Wat je ongeveer moet weten op reis is: hoeveel foto’s maak je in totaal, hoeveel foto’s maak je voor je weer stroom hebt om de accu’s op te laden, werkt die stroom op je apparatuur (110V~220V en type stekker).

Houdt er rekening mee dat een andere werkwijze dan thuis tot een ander type fotografie kan leiden. Langdurig verblijf in een prachtige omgeving leidt tot het maken van veel meer foto’s dan je normaal zou doen. Als je zuinig moet doen met de geheugenruimte op de kaart, dan wil je misschien in het veld al foto’s uitselecteren. Je kijkt dan relatief langer achterop het schermpje, zodat de accu van de camera minder lang mee gaat. Maar als er dan voortdurend zee-arenden om je hoofd vliegen heb je misschien wel wat beters te doen dan foto’s uit te zoeken.

Natuurlijk zul je het niet allemaal precies weten. Misschien wil je juist van mij horen wat je nodig hebt? Mis poes. Het hangt af van de plek waar je heen gaat, van je karakter als fotograaf en van het type foto’s dat je wilt maken. Is een landschap mijn onderwerp, dan maak ik hooguit 5 foto’s, zit er een beweeglijke vogel voor mijn neus, dan uh, zie boven. Om de eventuele geweldige ontmoeting op weg naar hotel/camping niet met lege handen te staan, heb ik in het veld altijd een extra accu en geheugenkaart mee. Wees geen zuinige Hollander, reken maar een beetje ruim, want te weinig is rot.