Als beginnend fotograaf leek het me altijd geweldig om mooie vogelfoto’s te maken, maar vaak pakte het verkeerd uit omdat ik gewoon niet wist hoe het moest. Ik had toen nog een compactcamera en zat veel foto’s te maken van vogels en zoogdieren die eigenlijk nergens op leken. Toen ik op een gegeven moment overstapte op DSLR ging het meteen anders met de fotografie, maar toch nèt niet zoals ik voor ogen had.

Veel gezocht op internet en zo kwam ik op Birdpix terecht. Na een tijdje actief te zijn geweest kwam ik in contact met Erwin van Laar, die veel met een vaste schuilhut werkt (zijn verhaal lees je hier). Van hem heb ik vele prachtige resultaten gezien.

Toestemming

Dat was wat ik wou, een vaste schuilhut. Maar de vraag is waar en hoe. Ten eerste is heel belangrijk dat je weet wat je zoekt. Voor fotografie heb je licht nodig, en vaak heb je dat in een bos niet. Zoek een open plek in of aan de rand van het bos, waar je de mogelijkheid hebt om zoiets te bouwen. Heb je iets moois gevonden, dan sta je misschien wel voor nog iets belangrijkers, namelijk: de toestemming. Al het grond heeft een eigenaar, misschien is het particulier bezit, of van Staatsbosbeheer. Vraag altijd om toestemming. Als je gewoon netjes uitlegt wat je wilt mag het vaak wel. Tenzij het een beschermd gebied is, of de eigenaar rustig in zijn tuintje wil zitten zonder steeds te worden begluurd door mensen met grote lenzen.

Gelukkig was de toestemming voor mij niet moeilijk, want ik hoefde alleen mijn eigen vader te vragen of het mocht. We hebben namelijk in Duitsland een huisje met bos als tuin. Prachtig voor de natuurfotograaf. Er is een mooie open plek tussen de bomen waar ik wel iets mee kon. Thuis ben ik aan het denken gegaan, wat het een beetje moest worden.

De bouw van de hut

Een tijd terug kregen we thuis een nieuwe garagedeur en de oude houten garagedeuren hebben we meegenomen naar Duitsland. Daar hebben we de twee deuren doorgezaagd tot vier gelijke platen. Drie ervan heb ik voor de muren gebruikt, eentje als deur, en voor het dak een metalen golfplaat. Het werd een stevig geheel, met in de voorste plaat een gleuf gezaagd om doorheen te fotograferen -zo laag mogelijk voor een perfect standpunt.

De hut stond, toen was de vijver aan de beurt. Lastig als je geen materiaal er voor hebt.. Ik de garage in, zoekend naar iets geschikts wat de vorige bewoner achter heeft gelaten. En voilá: een stuk dakleer van 100 bij 50 cm. Het lag er al jaren, was al aan het scheuren en bovendien erg stug, maar ik ben een doorzetter en heb er iets moois van gemaakt. Alleen: elke dag een vijvertje, of waterplas bijvullen is het ook niet.

Enfin, ik zat in mijn bunker te wachten. Overal gefluit en vogels, behalve op de plekken waar ze moeten zitten. Alleen een eenzame muis, die eens een pitje pakte. De vijver hielp dus niet, maar de hut was prima, stevig en waterdicht. Er was echter één probleem: de hut was een meter hoog en stond gewoon op de grond. Net boven de grond was de opening om door te fotograferen, en ik heb een hernia overgehouden aan uren krom zitten.

Toen dacht ik aan een fotograaf die de hut heeft ingegraven om normaal te zitten terwijl hij toch een goed standpunt heeft. Dus meteen toegepast en de hut uit elkaar gehaald, maten afgetekend in de modder, en een gat van 60cm diep gegraven. De maten van de bodem heb ik opgemeten en een soort pallet gemaakt om op de bodem te leggen. Je kunt eventueel piepschuim gebruiken voor onder de “pallet”, wat zeer goed isoleert, maar zorg dan wel voor ventilatie zodat het piepschuim niet gaat rotten. Als je een hut hebt ingegraven kun je er een stoeltje in zetten, statief op hoogte. Dan zit je goed, met een perfect standpunt voor drinkend gevogelte of eventuele zoogdieren.

De bouw van de vijver

Maar goed, nu had ik nog geen goeie vijver. Ik werk bij een tuincentrum en terug in Nederland heb ik daar een stuk vijverfolie gekocht van 4 bij 1,5 meter. Gewoon normale folie die bij elk tuincentrum te verkrijgen is. Ik heb ook wat voer ingeslagen om mee te nemen naar Duitsland, en toen we weer teruggingen naar Ohlenstedt ben ik meteen begonnen met de vijver.

Belangrijk is dat je de vijver zo aanlegt dat er licht bij kan komen, en ook meteen een beetje naar de achtergrond kijkt. Dit geldt van te voren ook al als je de hut bouwt, zorg dat je de zon in je rug hebt! Nu ik dit allemaal uitgedokterd had, kon ik beginnen.

Eerst het vijverfolie uitrollen en stokken bij de punten zetten, zodat je de plek weet waar je vijver komt. Haal dan de folie weg, en ga de grond/bodem “schoonmaken” Alle bladeren en plantjes er weg, ook wortels die uitsteken, alles kaal maken. Als dat gebeurd is komt het lastige gedeelte: alles moet waterpas liggen. Je wilt niet dat het water links 10cm diep is en rechts en achterin 1cm tot droog!

Ik heb de hele grond losgemaakt, en weer veel wortels verwijderd. Je moet er zoveel mogelijk uithalen omdat er anders lekkages kunnen komen. Als dat gedaan is, gooi je het vijverfolie op de plek en giet er twee emmers water in. Nu kun je zien waar het water heen loopt, en dus waar de vijver het diepste is. Is dat te diep, of op de verkeerde plek, haal het folie er dan af en hoog de boel op. Als je het op deze manier eerst uitprobeert heb je er later veel plezier van dat de vijver goed gemaakt is.

Als de bodem goed is, haal het folie dan weg en leg kleden op de grond voor bescherming (uiteraard kan worteldoek ook, maar dat hadden we niet bij ons). Dan komt het folie eroverheen, en de randen maak je met stammetjes, waar je de folie overheen kunt vouwen. Niet te hoog, want je wilt dat de dieren erin gaan badderen en dan moet het niet te diep zijn. Bij mij is het ongeveer 5 cm diep, en sommige plekken nog wat minder.

Als de vorm erin zit, met de verhoogde randen, kan het water er in. Ik heb gewoon kraanwater gebruikt. Dat is zeer helder en de vogels gaan er dan sneller in badderen en drinken. Doordat je zo laag zit, is er een prachtige weerspiegeling aanwezig. Zie boven op de foto

Tenslotte moet je het nog aankleden, altijd lastig. Ik ben naar een bos gegaan, en heb er emmers mos geëxporteerd naar mijn plek. Het was mos van onder de stammen van berkenbomen, dat is makkelijk te verwijderen, en stevig. Toen ik alle randen bedekt had met mos, heb ik verschillende stammen en stronken opgezocht en naast de vijver gelegd, om leuke foto’s te kunnen maken van vogels die op de takjes gaan zitten. Het is ook erg mooi om stammen half in het water te leggen, een leuk stammetje bedekt met mos half in het water geeft meteen al een prachtige spiegeling. Toen was het klaar. Eindelijk.

Wachten wachten en wachten..

De volgende dag ben ik in de hut gaan zitten, uren en uren. Ik had een kilo voer gestrooid, en de plek afgezet voor iedereen. Er kwam helemaal niets! Alleen een verdwaalde roodborst en de bekende woelmuis. Teleurgesteld ging ik na een paar uurtjes in huis, en bleef maar denken waarom ze niet kwamen. Waarschijnlijk zagen ze het voer niet, dacht ik, dus ik heb diezelfde avond een voedertafel in elkaar getimmerd en er een kilo voer op gegooid, met een handvol doppinda’s.

En heel apart: de volgende dag stikte het van de vogels! Ze vlogen af en aan om voer te halen, kwamen geregeld drinken bij mijn vijver, en gingen mooi op de stronkjes en takjes zitten. Terwijl er notabene heel wat drukte was van twee Duitsers die een houtkachel + rookkanaal in ons huisje fabriceerden. Ik heb me een aantal uren kunnen vermaken met de vogels, muizen en ander grut, een welgeslaagde morgen

Een eigen plek als deze maken vergt zeer veel tijd en voorbereiding. Een vijver maken zodat het waterpas ligt kost veel uitproberen en dat is tijdrovend. Je moet bovendien goed zoeken naar al het materiaal om het af te maken.

Is het je tenslotte gelukt om er iets moois van te maken, dan kun je er vele ochtenden en middagen doorbrengen, vaak zonder resultaat. Maar als je eenmaal door hebt hoe alles in elkaar steekt, en het begint te lopen, dan vliegen de uren voorbij en kun je veel mooie opnamen maken. Meer foto’s staan op mijn website: www.vissertjeerd.nl

Het grote voordeel van fotograferen door spiegelend glas is uiteraard dat de vogels niet kunnen opgeschrikt worden door bewegingen van de lens (vooral voor roofvogels extreem belangrijk!). Die bevindt zich immers achter het glas. Een (groot) nadeel is dat je minimaal één volledige stop licht verliest. Hierover bestaan nogal wat verschillende meningen. Zelf heb ik nog geen spiegelend glas aangetroffen dat minder dan een stop verlies oplevert, maar er zou ook glas bestaan waarbij het verlies tot slechts ½ stop beperkt zou zijn. Ik hou me in ieder geval aanbevolen voor tips indien iemand dergelijk glas zou vinden.

Om welk glas gaat het in feite? Vraag bij je lokale glashandelaar naar ‘casino-glas’. Dit is het meest hoogwaardige spiegelglas in de handel dat vaak gebruikt wordt in casino’s, maar ook in winkels waar de zaakvoerder ongemerkt van achteraan z’n winkel in de gaten wil houden.  Het glas is erg prijzig. Voor een stukje van 20×30 cm betaalde ik 35 euro.

Een andere mogelijkheid, maar minder geschikt om door te fotograferen, is een gewone glasplaat bekleden met zelfklevende spiegelfolie. Dergelijke folie kan je o.a. bij elke handelaar in auto-onderdelen aantreffen en het is goedkoper.

Maar zoals ik in de titel al aangaf: spiegelglas is niet enkel te gebruiken om door te fotograferen! Ik heb ondertussen veel ervaring met het bouwen van eigen hutjes en het belang van goed zicht vanuit de hut kan niet genoeg benadrukt worden! De kans op een geslaagde foto neemt immers flink toe indien je een vogel al van ver hebt zien aankomen. Hoe vaak heb ik geen goede foto’s gemist doordat ik onvoorbereid was… Daar moest dus verandering in komen.

Spiegelglas heeft daar flink bij geholpen. De twee bijgaande foto’s tonen de opzet vanuit een vaste, houten schuilhut (weliswaar niet op locatie, maar voor de gelegenheid even snel in eigen tuin opgezet).  In geval van een houten schuilhut werk ik het liefst met het echte spiegelglas.  In een schuilhut van stof gebruik ik de spiegelfolie die ik op een stuk plastic kleef.  In beide gevallen maak ik het kijkgat veel groter dan wanneer ik met gaas of iets dergelijks zou werken. De vogels zien je toch niet en hoe breder het gezichtsveld hoe beter! Het zicht wordt zo goed dat je niet langer het idee hebt in een schuilhut te zitten maar gewoon tussen de vogels!

Nog enkele randvoorwaarden voor een succesvol gebruik van spiegelglas:

• Zorg ervoor dat het dak van je vaste hut een beetje uitsteekt voorbij het glas. Op die manier valt de spiegeling wat minder op. Hoewel ik er zelf nog geen problemen mee heb ondervonden, zou de spiegeling sommige soorten kunnen afschrikken.
• Zorg ervoor dat je hut volledig verduisterd is. Zoals je kan zien op de tweede foto leidt elke niet-afgesloten opening tot vervelende weerkaatsing van binnenuit.
• Het bevestigen van spiegelglas aan een vaste schuilhut kan op verschillende manieren. Met een speciale glasboor kan je kleine gaatjes in het glas boren waar je dan door kan schroeven. Een andere mogelijkheid is het aanbrengen van velcro strips op het glas en het hout. Zelf neem ik het glas steeds mee terug naar huis na elke fotosessie. Een snelle bevestiging is dus noodzakelijk.

Samengevat: spiegelglas is erg nuttig en biedt allerlei voordelen. Persoonlijk ben ik vooral gevallen voor de enorme verbetering van het gezichtsveld, wat me al heel wat extra beelden heeft opgeleverd.

Na enige tijd actief te zijn geweest op Birdpix en andere fora, ging ik bij mezelf te rade op welke manier mijn foto’s zich zouden kunnen onderscheiden in de massa. Een blik op websites van een professionele fotograaf als Niall Benvie leerde me dat een laag standpunt vaak extra intimiteit aan een foto meegeeft. Nadeel van die aanpak is dat je je warme auto uit moet en een heel andere manier van benaderen moet uitwerken. Geen idee of ik dat wel leuk zou vinden! Maar de eerste ervaringen waren positief. Het werken met zelfgebouwde hutjes gaf een kick!

Ondertussen ben ik al enige jaren op die manier aan het fotograferen en het blijft me boeien om per doelsoort een bepaald type hut uit te proberen. Het plannen van een beeld vind ik daarbij even plezierig als het fotograferen zelf!

Ik haal twee types van hutjes aan waarover op het web ook informatie te vinden is. Kijk bijvoorbeeld hier voor een compleet (franstalig) bouwplan van een drijvende schuilhut. Het principe is eenvoudig: water- en moerasvogels reageren veel minder angstig op iets uit hun eigen leefwereld en associëren dat niet met mensen. Vooral steltlopers laten zich vaak erg goed benaderen, terwijl eenden een veel voorzichtigere aanpak vragen. Bovendien biedt een drijfhut je de mogelijkheid te fotograferen op plaatsen die je op een andere manier moeilijk zou kunnen bereiken.

Toch wel enkele belangrijke kanttekeningen: het is een fysiek behoorlijk belastende manier van werken (het kan koud zijn, nat en in ondiep water is het erg moeilijk voortbewegen) en bovendien is niet elke plas geschikt. Stel je bij de keuze van een mogelijke drijf-locatie telkens de volgende drie vragen:

1)    Is het veilig voor mezelf?
2)    Kan ik hier fotograferen met een geringe kans op verstoring van de aanwezige (residente) soorten?
3)    Is het toegelaten hier te fotograferen?

Ga steeds na hoe diep een plas is en of het bijvoorbeeld geen plas betreft waar ooit slib in is gestort waarin je je zou kunnen vastwerken. In plassen die dieper zijn dan twee meter kan je enkel fotograferen indien je drijfhut voorzien is van een constructie waarin je kan ‘hangen’. Je kan je dan voortbewegen met zwemvliezen. Indien je drijfhut niet voorzien is op dergelijke dieptes, beperk je dan tot plassen en sloten van maximaal 1.5 meter diep. Indien je waadpak vol water loopt, is dat potentieel levensgevaarlijk, het gewicht trekt je dan immers verder naar beneden!

Even belangrijk is de tweede vraag. Het is onmogelijk in dit korte stukje samen te vatten wanneer je een bepaalde locatie best vermijdt, dit zal immers overal anders zijn. Plasjes die vooral in gebruik zijn als tijdelijke rustplaats voor trekvogels zijn vaak ideaal aangezien de soortensamenstelling dagelijks verandert en er weinig tot geen lokale broedvogels aanwezig zijn. Binnen die broedvogelsoorten zijn er soorten die de drijfhut compleet negeren en weer anderen die er alsnog wantrouwig tegenover staan. Dit zal per locatie verschillen en vraagt een goede kennis van het gebied en z’n bewoners.

Ten slotte is het normaal dat je tracht een officiële toestemming te bekomen om op een bepaalde locatie te fotograferen met een drijfhut. Het is een cliché, maar eerlijkheid duurt ook hier het langst!

Wanneer de drie vragen positief beantwoord zijn, kan je je opmaken voor een eerste drijfsessie! Voor een geslaagde poging moet je wel vroeg op: zorg ervoor dat je klaar zit van net voor zonsopgang. En neem de tijd: benaderen van het ‘doelwit’ kan niet traag genoeg gebeuren. Volg bij voorkeur geen rechte lijn en stop af en toe om te zien hoe de vogels reageren. Laat een vogel verder met rust indien je merkt dat hij angstig reageert op de hut. Die sfeer, de stilte van de vroege ochtend, de concentratie en de rustige bewegingen maken allemaal onderdeel uit van de bijzondere ervaring die werken met een drijfhut kan zijn.

Eén van m’n mooiste ervaringen met de drijfhut is opgenomen in één van de Birdpix-boeken die eerder verschenen: de close encounter met de Grote Zilverreiger. Hier kan je de hele serie van dat moment bekijken. Een andere spectaculaire ervaring was die met een IJsvogel. Ik wilde de vogel erg graag met een laag standpunt fotograferen, maar m’n drijfhut was in eerste instantie té succesvol. De vogel beschouwde de ronddrijvende hoop plantenmateriaal blijkbaar als een goede uitkijkpost en besloot er bovenop te gaan zitten! Hij bleef zelfs zitten toen ik met de hut voorzichtig door de plas begon te waden! Een unieke natuurbeleving die ik niet snel zal vergeten…en uiteindelijk kwam het toch nog goed:

Een ander type hut waaraan ik veel plezier heb beleefd is de tunneltent. Hierin lig je languit te wachten op wat passeren gaat. Met een goede camouflage en voorbereiding valt hier veel voordeel uit te halen. Eén van de leukste ontmoetingen was die met een familie wulpen die ik een broedseizoen lang kon fotograferen. Ze waren zo gewend aan de hut dat ouders en jongen soms vlak ervoor in slaap vielen. Ik durfde me niet meer te bewegen en zelfs de 300 mm werd dan nutteloos.

‘Bijvangsten’ zijn, als je de locatie grondig hebt verkend, altijd mogelijk zoals het wijfje Wintertaling dat kort haar nest verliet om zich te verfrissen op twee meter voor de hut. Een bijzondere ervaring was ook een rustig voorbij stappende Ree! Toch nog een waarschuwing: koop een abonnement bij de kinesitherapeut voor je hieraan begint: het is erg belastend voor rug en vooral nek!

Dé grote drive voor het werken met hutjes is intieme natuurbeleving. Het is niet iets voor fotografen die snel willen scoren. Je verkeert een tijdje op een ander niveau, dat van de vogels zelf, en observeert van dichtbij, vaak urenlang. Dat is waar het om gaat, de beelden komen dan op de tweede plaats.

Een eerdere (kortere) versie van dit artikel werd gepubliceerd in het boek Birdpix – de beste foto’s deel 3 (2007)

Meer foto-ervaringen op mijn blog, meer foto’s op mijn site