Op de vraag: ‘een fotoclub, wat heb je er aan’, kan ik vele antwoorden geven. Uiteraard gaat het hierbij om mijn persoonlijke ervaringen en zal dat voor een ieder verschillend zijn.

Fotograferen doe ik al vanaf mijn 12e, vanaf mijn 15e met een spiegelreflexcamera. Maar met de komst van de digitale fotografie raakte alles in een stroomversnelling en vanaf dat moment (halverwege 2004) groeide mijn interesse voor natuurfotografie.

Tijdens een fietstocht door de Ooijpolder ontmoette ik mijn eerste uil. Een kerkuil, dacht ik, maar de beelden waren zo wazig, dat ik niet kon vaststellen of het wel echt een uil was. Ik was zo geschrokken van het feit dat ik een uil had gezien, dat ik de camera niet stil kon houden (het was een Canon EOS 300D met een 70-3000mm lens). Achteraf bleek het overigens een vlaamse gaai te zijn, maar mijn fascinatie met uilen en vogels, en de natuur, was aangewakkerd.

Thuis bewerkte ik de beelden, wat met een kunstacademie achtergrond en een grafische opleiding niet veel problemen opleverde. Wel merkte ik dat ik behoefte had om de beelden te bespreken. Maar met wie?

Ik kende Edwin Giesbers van de fotozaak waar hij toen werkte en wist dat hij mooie foto’s maakt. Misschien wilde hij wel een keer naar de foto’s kijken? Nadat hij mijn werk gezien had, adviseerde hij me lid te worden van een fotoclub. In mijn geval was dat de Vereniging Natuurfotografen, afdeling Nijmegen. Inmiddels ben ik alweer ruim 4 jaar lid.

Maar wat heb je nu aan zo’n fotoclub?

Contacten en gezelligheid

Tja, het is natuurlijk aan jezelf wat je er uit wil halen. Ik werd met open armen ontvangen en die gastvrijheid overviel me wel een beetje. De contacten tijdens zo’n avond zijn belangrijk voor me, het is gewoon gezellig en je bent met een groep gelijkgestemden.

In Nijmegen is er op de clubavonden vóór de pauze een presentatie van een clublid of een gastspreker, na de pauze bekijken en bespreken we eigen werk.

Grenzen verleggen

Aanvankelijk durfde ik geen eigen werk te laten zien (zo begon ik ook op BP), maar geleidelijk aan stond ik er meer voor open. Uiteindelijk durfde ik zelfs een presentatie te houden – uiteraard over de steenuilen. Later breidde zich dat uit met lezingen in de omgeving en ook in Duitsland – ontzettend leuk om te doen.

Hoogtepunt was toen ik gevraagd werd een presentatie te geven op de ‘World Owl Conference’ 2007 in Meppel voor ongeveer 500 mensen. Doodeng vond ik het, maar ik heb het toch gedaan. Als ik geen lid was geworden van de fotoclub, weet ik niet of de contacten zo snel tot stand zouden zijn gekomen.

Ik vind het belangrijk dat je, als je naar buiten durft te treden en je werk toont aan een groter publiek, je grenzen verlegt. Je leert ook binnen de vereniging beter met kritiek om te gaan en te reageren op werk van anderen.

Je onderscheiden van anderen

Zowel bij de fotoclub als bij Birdpix en Nederpix merk ik vaak dat leden een achtergond hebben als bioloog, ecoloog, natuurgids etc. Zelf heb ik een kunstachtergrond en een grafische achtergrond. Dit beïnvloedt volgens mij wel je manier van kijken. Het gaat mij er niet om om zo veel mogelijk soorten te scoren, maar ik word juist aangetrokken door een biotoop. Hoe meer rotzooi, hoe beter.

In het verleden was ik al veel bezig met vergankelijkheid, leven-dood, esthetiek-verval. Juist de tegenpolen trekken me aan. Zowel in mijn schilderperiode op de kunstacademie, als in mijn ruimtelijke objecten die ik maakte toen ik kreatieve therapie studeerde, kwamen deze thema’s regelmatig terug. Het eigen handschrift/stijl dat ik in die tijd ontwikkelde, herkenbaar in de lijnvoering, kleurgebruik en compositie, zag ik later ook terugkeren in de fotografie. In de keuze van de thema’s, maar ook in de compositie en de voorkeur voor bepaalde kleuren -hoewel dat in de fotografie wellicht minder bewust gebeurt.

Ik kom bijvoorbeeld graag op kleine boerderijen met veel rommel op het erf (mussen op autobandenserie), houd van vervallen schuurtjes (steenuilen), dode bomen (groene spechtenserie en de koekoek of de serie van de pimpelmezen in het verroeste kastje). Het is voor mij een uitdaging om in die chaos orde te scheppen.

Je verdiepen in een onderwerp

Als je een beetje inzicht hebt gekregen in wat je voorkeuren zijn, kun je je onderwerp verder uit gaan diepen, wat tot (nog) betere beelden leidt. Zo ontdek ik nog steeds nieuwe mogelijkheden om ‘mijn’ steenuil’ uit een andere hoek te volgen. Ik weet inmiddels de locaties waar hij/ zij huist. Lukt het om de steenuil goed in zijn biotoop weer te geven? Hoe zit het met de lichtval? Waar komt de zon op, waar gaat de zon onder?

Er zijn momenten dat sfeer,  rust, en het dier in zijn biotoop zo samenkomen dat ik er helemaal in op kan gaan. Terugkerende trekvogels, zoals  de grasmussen vorig jaar, waarmee ik in de vroege ochtend bij mooi licht bijzondere momenten beleefde. Zulke ervaringen deel ik met clubgenoten bij het tonen van het eigen werk.

Niet altijd dezelfde lens gebruiken

Op de clubavonden kreeg ik nog wel eens kritiek dat ik altijd dezelfde lens gebruikte. Dat klopt, ik ben gehecht aan mijn setje: 30D en sinds kort een 1DMarkIII in combinatie met de 500mm en 1.4 converter, soms met een 2.0 converter. Van het kleine toestel waarmee ik begon naar een groot C/kanon!

Tegenwoordig neem ik ook andere lenzen mee en kan dan wat meer variatie in een thema aanbrengen. Zo heb ik op een steenuiladres niet alleen de uil gefotografeerd, maar de boerderij, het omliggende land met alle schuren en troep, de boer, en alle dieren op en rondom de boerderij.Ook heb ik in huis gefotografeerd.

Toen mijn grote lens en converter van de zomer voor de vierde keer weg waren voor reparatie, heb ik me gericht op macrofotografie, waar ik tot dan toe niet veel mee had. Maar er ging een wereld voor me open. Spelen met vormen en lijnen, en het volgen van gedrag van insecten en reptielen (zandhagedissen…) sprak me aan, en ik heb me voorgenomen om meer met macro te gaan doen.

Samen op stap en vroeg opstaan

Landschapsfotografie is niet echt iets waar ik me tot nu toe veel mee bezig heb gehouden, in ieder geval niet serieus. Meestal een snelle foto met de 500 ergens in de Ooijpolder als het net mistig werd of de zon juist door de nevel doorbrak. Vaak moet je er vroeg voor opstaan, en dat is nu precies waar ik moeite mee heb.

Maar dit jaar heb ik ook hierin grenzen verlegd en ben ’s ochtends vroeg zowel met anderen van de fotoclub op stap geweest (bijv. een thema-ochtend) als alleen. De serie van de tureluren en de grasmussen getuigt hier van. En ik moet absoluut toegeven dat het vroege licht heel mooie beelden kan opleveren.

Informatie uitwisselen

Eén van de doelstellingen van de fotoclub is om informatie met elkaar uit te wisselen om van elkaar te leren, door mee te gaan met de thema-ochtenden (of avonden), naar elkaars werk te kijken en dit te bespreken. Zo heb ik geleerd wat het ‘shaken-camera-syndrome’ is (Theo Bosboom is hier een expert in), ik weet ik inmiddels helemaal hoe IJsland er uit ziet, wat grijsverloopfilters zijn (ik ken ze alleen van Photoshop en nog een heleboel andere kleurvarianten) en hoe je een belichtingstrap maakt -’bracketing’ heet het geloof ik. Ik wist niet dat het een naam had, maar meestal deed ik het al, bewust, maar vaker onbewust omdat mijn instellingen dan niet goed stonden.

Van Edwin leerde ik wanneer je moet overbelichten. Bij mij stond de compensatie bijna op nul, maar dit jaar ben ik veel gaan experimenteren met de belichtingsinstellingen.

De eerste drie jaar dat ik lid was, wist ik niet wat de functie ‘al servo’ deed, een clublid wees me er op! (ja ik weet het, als je de camera koopt zit er een boekje bij waarin summier de functies uitgelegd worden…) Het blijft voor mij belangrijk de camera beter te leren kennen en goed te kunnen omgaan met alle mogelijkheden. Met de 1D MarkIII kan ik dan nog wel even voort.

Naast de grote clubavonden (derde dinsdag van de maand) is er ook een kleine clubavond, die elke keer anders wordt ingevuld. Een aantal avonden is besteed aan het maken van series (bijv. met Wings), op andere avonden wordt dieper ingegaan op de techniek (sluitertijd, diafragma, lenzen etc.) of fotobewerking (Photoshop, Lightroom bijv.)

Dit soort thema’s wordt regelmatig herhaald, wat goed is, omdat het ledenbestand ook wisselt.

Door het bespreken van elkaars beelden ga je de voorkeur en stijl van andere leden herkennen. Juist deze diversiteit maakt een fotoclub interessant en dynamisch.

Verzekering

Misschien niet iets waar je gelijk aan denkt bij de fotoclub, maar wel een belangrijk aandachtspunt. Zo heeft de NVN (Natuurfotografen Verbond Nederland – een nationaal samenwerkingsverband waarin 17 Nederlandse natuurfotoverenigingen deelnemen. Vnf-Nijmegen is er één van) bij een verzekeringsmaatschappij korting kunnen krijgen voor leden die gebruik willen maken van de foto /kostbaarhedenverzekering.

Zelf heb ik eind oktober 2008 een lelijke val gemaakt waarbij ik ook veel schade had aan de apparatuur. Als je dan weet dat je goed verzekerd bent, hoef je je daar in ieder geval niet meer druk over te maken.

Werkgroepen

Binnen de VNF-Nijmegen zijn verschillende werkgroepen actief.

Tentoonstellingsgroep

Deze bestaat uit de foto-uitleen. Leden stellen aan de hand van wisselend thema’s foto’s beschikbaar die gebruikt worden voor exposities. Hieruit worden de beste foto’s gekozen. Het biedt de fotograaf de mogelijkheid werk te tonen aan een breder publiek. Zo is er in het infocentrum van SBB in Millingen aan de Rijn om de vier maanden een expositie met steeds een ander thema die vervolgens verder reist naar andere bedrijven/centra die gebruik maken van deze foto-uitleen.

Leden van de tentoonstellingsgroep maken een zorgvuldige keuze uit het aangeboden materiaal. In tegenstelling tot de benadering bij wedstrijden is het uitgangspunt dat alle leden die werk aanbieden ook de mogelijkheid moeten krijgen hun werk te tonen. Er wordt steeds naar gestreefd om elk lid gelijk aan bod te laten komen, en in ieder geval één keer. De tentoonstellingsgroep maakt de voorselectie, de klanten van de foto-uitleen de uiteindelijke keuze.

Toen ik bij de club kwam durfde ik helemaal niet mee te doen aan de exposities, nu maakt ik deel uit van de tentoonstellingscommissie en ik vind het erg leuk om te doen.

Programmagroep

Onmisbare spil in de vereniging die zorgt voor de continu?teit in het programma-aanbod. Zij maken een planning voor lezingen door leden en gastsprekers, en organiseren thema-ochtenden of avonden. Die vinden ongeveer 4 à 5 keer per jaar plaats.

Webgroep

De webgroep zorgt voor het onderhoud van de website. Ik maak daar sinds een jaartje deel van uit. Samen met een ander lid zorg ik voor het up-to-date houden van de inhoud.

Verder is er nog een kascommissie die het financiële reilen en zeilen van de vereniging in de gaten houdt, en een redactie die o.a. de Creatuur vorm en inhoud geeft. De Creatuur is het clubblad dat 1x in de 2 maanden verschijnt en op twee leden na, (zij krijgen nog een ‘papieren blad), alleen nog in digitale vorm verschijnt.

Valkuilen

Zijn er dan nog valkuilen?

Ja, die zijn er. Vnf-Nijmegen is inmiddels een grote vereniging geworden met een heel gevarieerde groep in niveau en in leeftijd. Dat maakt het niet altijd éénvoudig om voor ieder wat wils te bieden. Ook al ben ik al weer 4 jaar lid, als er een Wings-presentatie is, word ik overdonderd. De mooiste overvloeiseries rollen dan over het scherm, aangevuld met passende muziek. Op zo’n moment denk ik dan ‘wauw dat wil ik ook’.

Ik moet dan heel goed bij mezelf blijven. Want ik ben ook iemand die graag over de beelden vertelt. Voor mij wordt het dan de kunst om hier een middenweg in te vinden.

Samenvattend

Samenvattend kan ik zeggen dat lid worden van een fotoclub voor mij een belangrijke zet is geweest. Een villa met zwembad en ruimte voor een pony zit er (nog) niet in, maar het heeft me absoluut een hoop waardevolle contacten opgeleverd, een breder beeld op de natuurfotografie gegeven en me aangezet om meer te gaan experimenteren.

Daarnaast stimuleert het mij om door te blijven gaan en te blijven geloven in datgene waar ik goed in ben en hier ook volledig achter te staan. Me bewust zijn van mijn sterke kanten, mijn eigen stijl en zienswijze verder ontwikkelen. Maar me ook bewust zijn van mijn valkuilen, aspecten waar ik soms moeite mee heb (techniek van de camera) en open te staan voor kritiek. Een fotoclub biedt hiervoor een prachtig podium.

klik voor groter plaatje

De paddenstoelentijd is nog niet helemaal om, vandaar dat de redactie koos voor deze vliegenzwammen. Op Nederpix komt h.fotograaf regelmatig voorbij met paddenstoelopnamen.  Achter dat pseudoniem verschuilt zich de jonge natuurfotograaf Hans Nuyt,  die deze foto vorig jaar maakte.

Deze foto is van een jaar geleden, hoe lang fotografeer je eigenlijk al, en deed je altijd paddenstoelen?
In 2007 ben ik begonnen met fotograferen, en paddenstoelen heb ik vanaf het begin veel aan gedaan. In die twee jaar heb ik geleerd steeds beter te kijken naar het beeld, en te letten op technische kwesties als scherpte en compositie.

Toen ik begon, maakte ik meer gewoon kiekjes van wat ik zoal tegenkwam, als ik dat nu terugzie, dan is er een groot verschil. Nu ga ik vaak speciaal een paar keer terug naar een bepaalde plek, voor hetzelfde onderwerp. Je gaat scherper kijken, je ziet beter het effect van storende elementen in de achtergrond of een takje dat vervelend in de weg ligt.

Dus je maakt echt een studie van je onderwerp?
Eigenlijk wel, ik ben een hele tijd met hetzelfde onderwerp,  per keer toch al gauw drie kwartier. Ik probeer dingen uit, zoals bij deze foto met groothoek.  Ik had die vliegenzwammen al eens eerder gezien maar nu zag ik ineens wat erin zou kunnen zitten, met die diepte en die bomen, en zo ben ik gaan experimenteren.

Zijn paddenstoelen een favoriet thema van je?
Ja, maar andere macrozaken spreken mij ook enorm aan. Macro kun je ook bijna overal wel doen, er zijn dicht bij huis ook verrassende dingen. Landschap vind ik moeilijker, bij mij in de buurt zijn er wel enkele mooie natuurgebieden. Maar bij landschapsfotografie moet je echt heel anders kijken

Waarom speciaal paddenstoelen?
Toen ik in groep acht van de basisschool zat, hebben we enkele keren zogenaamde ‘paddenstoelenexcursies’ gedaan. Op die excursies probeerden we om zoveel mogelijk paddenstoelen te zien. Ik nam toen ook mijn camera mee (toen nog van mijn broer) om de paddenstoelen te fotograferen. Zo ben ik eigenlijk ‘verslaafd’ geraakt aan paddenstoelenfotografie.

Heb je bepaalde favoriete fotografen die voor jou een voorbeeld zijn?
Nou, zo iemand als Edwin Giesbers, die maakt macro-opnamen die ik erg goed vind, dat is wel een van mijn belangrijkste voorbeelden. Ruben Smit maakt ook prachtige foto’s, die hebben een bijzondere sfeer.  Naar dat soort fotografen kijk ik veel.

Hoe heb je eigenlijk leren fotograferen?
In het begin vooral doordat ik met mijn vader en mijn broer meeging. De camera die ik heb was eerst van mijn broer, en hij heeft me allerlei tips gegeven. Ik kijk ook elke dag op Nederpix en daar lees ik vaak leerzame dingen. Je moet toch veel van techniek weten, zodat het niet langer snap-shots zijn wat je fotografeert en zover komt dat je iets voor ogen hebt en wéét hoe je het moet maken.  Nu maak ik voor zo’n paddenstoelenserie niet eens altijd zoveel foto’s, soms maar tien tot twintig, dat is best beperkt. Maar dat komt doordat ik het van tevoren heb uitgedacht, hoe ik een reeks kan maken, bijvoorbeeld eentje die verschillende stadia van ontwikkeling laat zien liefst.

Tenslotte, heb je nog een gouden tip voor paddenstoelenfotografen?
Jazeker: neem een spiegeltje mee als je het bos ingaat, om de onderkant van de paddenstoel bij te lichten. Het is meestal flink donker onder de bomen en de extra belichting van een spiegeltje geeft een heel mooi effect, dat je goed kunt gebruiken.

En tja, wat ik al eerder zei: ga vaak terug naar dezelfde plek, zodat je je onderwerp goed leert kennen, en het bij allerlei weersomstandigheden ziet.  Want dan zie je vaak juist iets onverwachts.

Meer foto’s van h. fotograaf staan op Nederpix

(klik voor groter plaatje)

Omdat het herfst is en paddenstoelentijd heeft de redactie deze opname van Johan van Gurp uitgekozen. Een paar dagen nadat hij de foto had gemaakt sprak ik er met hem over.

Hoe is deze foto tot stand gekomen?
Achter mijn huis is een plek waar houthaksel ligt en daar ga ik regelmatig even kijken. Onder andere naar paddenstoelen want die fotografeer ik graag, vooral het fijnere spul. Deze viel me op die plek ineens op, ik kende de soort niet. Ik ben een aantal keren teruggegaan om te volgen hoe hij zich ontwikkelt.  Eerst is het een kleine, ingevouwen poot van niet meer dan 10 cm. Daarna zie je op een ochtend de naar boven geklapte kelk, en ‘s middags is ie alweer omgevallen.  Ik moest dus ‘s ochtends een foto maken, en ben op een ochtend een aantal keren gaan kijken hoe het licht viel.  Toen dat mooi op de kelk scheen heb ik deze foto gemaakt, met de camera op een rijstzak.

Ik heb niet geflitst ofzo maar wel een reflectiescherm gebruikt om de onderkant wat op te lichten. Omdat de houtsnippers erg donker zijn en de paddenstoel door het licht bijna doorschijnend lijkt de opname wel zwartwit. Dat grafische effect met het craquelé vond ik juist bijzonder.

Specialiseer je je in het fotograferen van paddenstoelen?
Ja, paddenstoelen liggen me wel, vlinders bijvoorbeeld ook, maar landschappen vind ik lastig om goed te fotograferen. Dat is ook bij mij in de buurt niet zo gemakkelijk. Kleinere onderwerpen als vlinders en paddenstoelen kun je in je eigen omgeving altijd wel vinden, en ik vind het een uitdaging om daar wat moois van te maken. Door het fotograferen zie je dingen om je heen oop een andere manier vind ik.

Ben je ook een paddenstoelenkenner?
Nou, eigenlijk niet zo, langzamerhand wel een beetje geworden.  Mij interesseerde in de eerste plaats het fotograferen omdat je daardoor anders -of beter- naar dingen leert kijken. Ik ben zo’n tweeëneenhalf jaar bezig met paddenstoelen, en doordat ik er meer aan begon te zien, wilde ik er ook weer meer van weten.  Dan ga je van alles opzoeken en zo heb ik inmiddels wel de nodige kennis opgedaan.

Een beetje zoals vroeger, toen kweekte ik rots- en alpenplanten, dat heb ik vijftien jaar lang gedaan. Dan moest ik ook alle namen van de verschillende soorten precies weten.  Daar was ik goed in thuis, had ook veel plezier in bergwandelen in de Alpen waar je die planten tegenkwam. Liefde voor de natuur zat er dus wel altijd in,  en tegenwoordig beleef ik dat vooral via het fotograferen.  Af en toe laat ik een album afdrukken van een selectie foto’s, en tentoonstellen komt er misschien ook nog wel eens van, maar het belangrijkste is toch om ermee bezig te zijn.

Wat zou je andere fotografen voor tips willen geven voor paddenstoelenfoto’s?
Het belangrijkste is misschien wel dat je je niet alleen moet richten op die mooie paddenstoel maar goed moet kijken naar de achtergrond. Die moet rustig zijn om de paddenstoel goed laten uitkomen.

Licht is dikwijls lastig, onder de bomen in de herfst. Een reflectieschermpje kan dan veel uitmaken om schaduwen op te lichten. Voor zo’n klein onderwerp hoeft het niet veel te wezen, een witte envelop kan al helpen. Je werkt toch met lange belichtingstijden en een statief of rijstzak is absoluut nodig.

Rijstzak is misschien wel zo handig omdat je ook laag bij de grond moet werken – door de knieën is niet eens genoeg. Het klinkt misschien gek maar: het beste resultaat krijg je als je je net zo groot maakt als de paddenstoel!

Voor meer foto’s van Johan, kijk hier op Nederpix. Daar staan overigens in het album ‘Paddestoelen en korstmossen’ nog veel andere prachtige opnamen ter inspiratie in deze herfstige dagen.