Kleurruimte??

Een kleurruimte is nodig om een digitaal signaal om te zetten in kleur. De sensor van de camera vangt een signaal op, en dit moet omgezet worden in een bepaalde kleur. Verschillende kleurruimtes doen dit op een verschillende manier. De twee meest gebruikte kleurruimtes zijn adobeRGB en sRGB. Welke kleurruimte kun je nu het best gebruiken? Om deze vraag te beantwoorden moet je eerst weten wat je met de foto wilt.

adobeRGB: de grootste kleurruimte van de twee, dat wil zeggen dat er meer kleuren inzitten en er beter nuances aan te brengen zijn. Voor professioneel drukwerk wordt deze kleurruimte dan ook altijd gevraagd.
sRGB: een iets kleinere kleurruimte, al merk ik daar over het algemeen erg weinig van. Deze kleurruimte wordt eigenlijk het meest gebruikt. De meeste internetbrowsers gaan er standaard vanuit dat een foto in sRGB staat (volgens mij is Safari op een Mac hier een uitzondering op). Ook de niet pro-printcentrales (Hema, Kruidvat etc) gaan uit van sRGB (dit is altijd goed om even te checken).

Kleurruimte instellen

Wanneer moet je nou de juiste kleurruimte bepalen? Dit is afhankelijk van of je in jpeg of in raw schiet. Als je in jpeg schiet, zul je de kleurruimte al op de camera moeten kiezen. In dat geval zou ik voor adobeRGB gaan. Deze is namelijk groter en je kunt je foto’s dan nog voor drukwerk gebruiken. In een fotobewerkingsprogramma kun je hier makkelijk sRGB van maken (andersom is veel lastiger, dan ga je van minder kleuren naar meer kleuren). In photoshop kan dit bijv. via edit -> convert to profile -> sRGB.

Schiet je in raw, dan maakt het niet uit waar je je camera op zet. Je kunt dan namelijk in je raw-bewerkings programma bepalen in welk kleurprofiel je je foto wilt exporteren (dit doe je dus in het export-menu).

Problemen?

Wanneer levert dit nu een probleem op? Zoals gezegd gaan bijna alle internetbrowsers en printcentrales er vanuit dat je foto in sRGB staan. Als je daar dan een foto in adobeRGB plaatst, zal hij deze lezen alsof het een sRGB foto is. Dit resulteert in een stuk valere fotos. Zorg dus altijd dat je je foto omzet in sRGB voordat je hem op internet plaatst.

Hier onder tweemaal dezelfde foto, de eerste in adobeRGB, de ander in sRGB. Zie het verschil in kleurintensiteit. Let op: als je een Mac hebt en Safari gebruikt, is er geen verschil te zien. Bij andere browsers wel.

Chris was onlangs in the picture met een foto van een sneeuwuil in de winteruilenspecial in ‘Vogels’ . En ook op Birdpix met een prachtige serie foto’s van lapland- en sneeuwuilen uit Canada. Er ontstond een klein dispuut over de manier waarop sommige foto’s tot stand waren gekomen. Soms worden de uilen met muizen uitgenodigd een aanvalsvlucht voor de camera uit te voeren. Ik wil alvast gezegd hebben dat Chris absoluut niet de eerste of enige is die dit ooit zo heeft gedaan. Chris kreeg er wel wat mee over zich heen.

Maar Chris is in het verleden veel en veel verder gegaan dan muizen voeren in Canada. Hij maakte zeer succesvolle fotoreizen naar Arctische gebieden in Japan, Noord-Amerika en diep in Siberië. Vraag van vandaag: hoe ver kun je gaan Chris?

Ha Chris, hoe zit dat nou met die muizen?

Die muizen, dat is niet leuk. Voor de uilen is er geen enkele schade, niet voor de uilenstand en niet voor de individuele uilen. Als je boven het gebied in Canada vliegt, dan zie je een enorm uitgestrekte wildernis waar nooit iemand komt. Er zijn maar een heel paar uilen in voor mensen toegankelijk terrein. Deze opportunisten hebben het een tijdje iets makkelijker als de fotografen er zijn. Daarna moeten ze – een beetje aangesterkt – zelf hun kostje weer bij elkaar sprokkelen.

Voor de muizen, tja, dat voelt niet lekker. Misschien mag ik het vergelijken met het eten van vlees uit de bio-industrie. Het is een keuze die je kunt maken. Je zou het liever niet doen en ik voel me er niet makkelijk mee.

Nog graag een kleine nuance: ik ben twee weken in Canada geweest en heb hiervan twee dagen meegedaan aan een workshop uilenfotografie. Dit heb ik gedaan omdat ik er zeker wilde zijn terug te komen met uilenfoto’s. Het plezier die twee dagen – tussen een aantal andere fotografen – was een stuk minder dan de andere dagen. De rest van de tijd was ik zelf op pad, op zoek naar mijn eigen kansen. Het moment waarop ik in mijn eentje in de sneeuw lag met een relaxte sneeuwuil op een paar meter afstand was mij veel meer waard . Het gaat me in mijn fotografie vooral om de beleving buiten.

Wat ik minder vind, is als mensen er niet eerlijk over zijn hoe ze de foto gemaakt hebben. Als je doorvraagt en het verhaal wordt steeds langer: ja een muis, ja aan een hengel, nee soms haalden we de hengel in voordat de uil beet had en zo voort. Hypocriet – daar houd ik niet van. Ander voorbeeld: als je nestfotografie wilt vermijden, wat dan met de foto van een vogel met een rups in zijn bek? Het een is niet slechter dan het ander, het nest om de hoek, de verstoring net zo groot.

Ik denk ook dat we daarin wel eens te beschermend zijn: een foto van een nest futen in de stad kan toch geen probleem zijn. Aan de andere kant, de rosse grutto´s die je hier ziet, die komen hier om aan te vetten voor een lange reis. Elke keer dat ze opvliegen gaat ten koste van hun vetvoorraad. Maar aan een foto kun je niet zien of de fotograaf misschien bewust een paar keer extra is opgestaan, om de vogels in zo’n mooie vlucht op te stoten.

Wat je moet voorkomen is dat de mensen allemaal achter dezelfde vogels aangaan. Je moet eigenlijk geen locaties vermelden. We moeten het niet hebben van de mensen die een dure camera en een dure lens kopen en vervolgens zelf geen initiatief nemen om zelf hun vogel te vinden. Mensen die je een mail van drie regels sturen naar aanleiding van jouw mooie foto met de vraag wat je gezien hebt, waar je dat gezien hebt, wat de overnachting kostte. Als je er op in gaat, dan ben je zo een hele avond kwijt. Je hoeft jezelf niet zo in te spannen voor iemand die zelf geen moeite heeft genomen zelf iets uit te zoeken.

Op zich mogen die mensen dat doen hoor, maar ik heb meer waardering voor de mensen die laten blijken wat ze zelf hebben uitgezocht. En mensen die klein zijn begonnen, met het voeren van meesjes in de tuin, het rondkijken in de duinen. Die het gaat om de beleving met de vogels. Ja, inderdaad zo ben ik zelf begonnen, met mijn vader en mijn oudere broers naar buiten. Vogels kijken, schedels verzamelen, uren onder een roestplaats wachten tot de ransuilen gaan vliegen.

Hoe ging dat bij zo´n roestplaats van prachtige uilen met van die jonge vogelkijkers?

Ha, ja, het was wel eens erg koud, en soms duurde het erg lang voordat de uilen uit eigen beweging wilden gaan vliegen. Lieverdjes? Niet altijd nee.

Bij de voorbereiding van dit interview vroeg ik Chris of er eerder artikels over hem verschenen waren. Jawel, zei hij, en hij stuurde me het interview door René de Vos in ‘Vogels’ 2005 ‘In de ban van onmeetbaar Siberië; Fotograaf Chris Schenk: weken afzien voor die ene plaat’. Ik kan iedereen aanraden dat interview te lezen.

Zo´n reis vergt een hele voorbereiding, je moet er achter zien te komen waar je zijn moet, en je moet de juiste contacten leggen. Ik steek veel tijd in de voorbereiding. Het internet biedt je de mogelijkheden. Het is een kwestie van aftasten. Niet een drieregelige vraag sturen, maar je interesse tonen. En uiteindelijk twee maanden op pad met mensen die je alleen van email kent.

En toch weet je dat het goed zit. Hoe langer het geleden is, hoe leuker het wordt. Je vergeet het wachten op benzine, op vervoer, het eten wat de lokale pot schaft… de mensen eten daar niet alleen vissekoppen, maar ook brileiders, die zijn wel erg lekker. Het klinkt natuurlijk heel vreemd om zo’n bijzonder beest te eten, maar daar kun je niet anders, er is niets anders voor die mensen.

Siberië, Hokkaido, Canada, het fotograferen in afgeleden Arctische gebieden is niet geheel vrij van ontberingen…
Juist de beleving is voor mij heel belangrijk…. Voorbeelden voor me zijn Klaus Nigge met zijn prachtboek Kamsjatka. Dat is wel wat anders dan Hokkaido. Hij beschrijft hoe hij een perfect nest van een stellers zeearend heeft gevonden. Het is maar een dag lopen van de plek waar ze zitten, maar ze kunnen er niet heen want de helikopter kan ieder moment komen. Uiteindelijk blijft de helikopter nog twee weken weg en heeft hij genoeg brandhout gehakt voor drie winters. Maar een jaar later is hij terug en maakt hij zijn inmiddels beroemde foto’s. Prachtig verhaal!

Ik heb ook intens genoten van een presentatie van Staffan Widstrand (google op ‘Wild Wonders of Europe’). De man liet in een half uur een stuk of tien foto’s zien, bijzonder weinig. Daarbij vertelde hij over zijn belevenissen rond het fotograferen, over buiten zijn met beesten, over niet-gemaakte foto’s. Ik heb ademloos geluisterd. Heel anders dan de presentaties met tientallen mooie overvloeifoto’s met daaronder de bekende muziekjes. Verhalen over een jachtopziener die doodsbang was omdat ie door wolven was omsingeld. In zijn dromen tenminste. En over dat oude vrouwtje dat was aangevallen door beren… Ze had deze rekels willen wegjagen die haar appels aan het stelen waren.

Wist je dat twintig jaar voordat ik in Hokkaido kwam de mensen van Dutch Birding daar al waren geweest. Toen had je geen onderschriften in westerse letters op de wegwijzers. De mensen moesten zelf de tekens op hun papiertje met de tekens op de wegwijzers vergelijken. Tegenwoordig is het allemaal een stuk makkelijker.

En inderdaad, als je er staat, op de foto´s zie je een prachtig maagdelijk sneeuwlandschap, met dansende kraanvogels. Je maakt de foto, en staat vervolgens in de rij bij tientallen Japanse fotografen om te plassen naast de kantine rechts van het prachtige maagdelijke sneeuwlandschap, met dansende kraanvogels.

Over Hokkaido. Mijn stijl is plaatjes schieten, het vogeltje mooi in beeld. Ik zie mezelf niet zo creatief in de foto. Op éen van de Hokkaido-reizen die ik voor andere fotografen heb georganiseerd, kon ik mooi zien hoe een begaafd creatief fotograaf werkt. We zaten op de boot en we zagen een prachtig ijsschots met stellers en “gewone” zeearend. Toen we dichterbij kwamen zocht iedereen een laag standpunt om op ooghoogte te fotograferen. Ik ook. Niet Jan Vermeer. Hij schatte in een oogwenk de situatie in, klom op het dak en had als enige de ijsschots mooi los van de kustlijn. Zelfde kans, maar wat een verschil in resultaat.

Je kan dan wel naast zo’n man gaan staan, maar dat is beschamend. Ik probeer in mijn fotografie oorspronkelijk te zijn door te reizen naar gebieden waar niet iedereen op komt. Mijn creativiteit zit meer in de plaats waar de foto genomen wordt, en daarmee in de soorten die op de foto komen. En ik heb gemerkt dat ik toch wel fanatiek ben, want een koffiepauze op zo´n peperdure reis naar de andere kant van de aarde komt niet eens bij me op.

Opvallend is dat je over een aantal zaken een heel uitgesproken mening hebt, maar heel terughoudend doet met het uitdragen daarvan. Je nuanceert vaak dat wat je zegt maar een mening is, en soms moet ik een oordeel uit je trekken.

Ik wil niet arrogant overkomen. Als ik een mening ergens over uit, dan heb ik er wel goed over nagedacht.

En in je werk? (als automatiseringsadviseur voor het bedrijfsleven)

Mijn collega´s vinden dat ik daar wel eens steviger mag zijn in mijn adviezen. Zelf heb ik zoiets van, als ik het drie keer gezegd heb, dan moet het een keer genoeg zijn. De klant heeft toch uiteindelijk de keuze te maken.

Die duidelijke eigen mening heb je ook over apparatuur, toch? Je had eerder een aantal D200´s en die waren niet scherp genoeg. Hoe zit het nu met de apparatuur?

Ja, daar ben ik een pietje precies in. Ik heb geen zin om veel aan een foto te doen. Hij moet uit de camera gewoon goed zijn. Die D200’s waren niet scherp. Van mijn twee D70’s was er een goed. D90 is prima maar is een stuk minder met de autofocus dan mijn D300. Een convertor gebruik ik alleen in het uiterste geval. Ik heb nu zo’n nieuwe VR versie van de nikkor 500 F4, maar ik zie niet echt een verschil met de “oude” AF-I en AF-S.

[De foto’s waarmee hij publicaties en boeken haalde, zijn overwegend gemaakt met een manual focus Nikkor 400 F3,5 ai-s.]

Als je ziet met wat voor spullen we vroeger op film werkten, hebben mensen momenteel prachtige mogelijkheden met een 300mm F4 lens op een digitale camera (met cropfactor). Ik ben begonnen met een Zenith, met een 135 mm lens en een convertor. Vogel klein in beeld. Toen een Praktica met een 400 mm, een vivitar misschien.

Om de scherpte te bereiken die ik wil, heb ik de beeldinstelling van de D300 op ‘levendig’ staan met de verscherping op 5. Die van het scherm spattende kleuren lijken ook het meeste op de diafilm die ik gebruikte: Fuji Velvia. (Inderdaad op Canon was Velvia veel vetter dan op Nikon).

Het interview wordt afgenomen bij Chris thuis. Chris’ foto’s zijn gepubliceerd in diverse vogeltijdschrifen en boeken maar er hangt maar één vogelfoto aan de muur. Een cadeautje van Chris aan Francina met de vogel waarnaar haar straat is genoemd. De foto is van Wim Weenink.

Wim heeft een gebied dat hij van haver tot gort kent. Hij gaat heel veel zonder camera op pad om te kijken wat er in zijn gebied gebeurt. Wim is ijzersterk in zijn eigen territorium, dat kan ik niet zo. Ik heb het buitenland nodig om een plek voor mezelf te vinden. Misschien ook voor de concentratie.

Hoe stem jij het fotograferen af met het thuisfront?

Francina: Chris is altijd op tijd thuis. Chris: Tijdens zomervakanties blijft de camera thuis. Eens per jaar ga ik twee weekjes op pad. Francina: Af en toe moet je hem laten gaan. Chris: Ooit komt de gelegenheid om nog eens een droomreis te maken, dan ben ik nog 1 keer een maand of twee weg. Samen met de vogels Siberië in trekken als het er lente wordt, en twee maanden later weer met de vogels naar huis als het winter wordt.

Zo’n roodhalsgans, dat is nog steeds een aardig vogeltje…

Website Chris www.chrisschenk.nl, Chris op Birdpix

Foto Chris: Peter Wijn

Zeevogels

Er bestaat geen eenduidige definitie voor wat nu eigenlijk een zeevogel is. Een goede richtlijn is dat een vogel op zijn minst in zoutwater dient te foerageren en/of een deel van het jaar op open zee moet leven om te kwalificeren als zeevogel. Enkele bekende en veel voorkomende zeevogels uit de Noord-Atlantische regio:  de Jan-van-gent, zeekoet, alk, papegaaiduiker, kuifaalscholver, drieteenmeeuw, noordse stormvogel, pijlstormvogel en diverse soorten meeuwen en sterns.

Bijna alle zeevogels broeden in grote kolonies, met soms meer dan een miljoen individuen. Deze kolonies zijn echte wonderen der natuur en het is bijzonder spectaculair ze van dichtbij mee te maken. En niet onbelangrijk: ze leveren de natuurfotograaf ontelbare fotomogelijkheden op. Voor elke gemiste kans dienen zich weer tien nieuwe aan!

Papegaaiduiker in Engels gras

Waar en wanneer moet je zijn?

Zeevogel kolonies van de algemene soorten zijn op veel plekken langs de Atlantische kust te vinden. Eigenlijk is elk eiland, elke rotskust of klif een potentiële toplocatie. Enkele bekende en veelbezochte locaties zijn Bonaventure Island in Canada, St. Paul Island in Alaska, de Farne eilanden en Bass Rock in de UK, Helgoland in Duitsland en het eiland Runde in Noorwegen.

Omdat zeevogels een aanzienlijk deel van het jaar op open zee doorbrengen en in veel gevallen enkel aan land komen om te nestelen en broeden, zul je als je ze wilt zien in het broedseizoen moeten gaan. In West-Europa broeden de zeevogels in de maanden juni en juli, de jongen vliegen meestal in juli uit over de zeeën en oceanen, de ouders volgen dan snel. Als je van plan bent een zeevogelkolonie te bezoeken, probeer dan zo af en toe contact op te nemen met lokale bewoners om je van de situatie op dat moment op de hoogte te stellen. Jaarlijkse klimaatverschillen zorgen er voor dat het broedseizoen een paar weken speling in beide richtingen heeft.

Jan van Gent tijdens de landing

Voorbereiding ter plekke

Met al die fotomogelijkheden is het verleidelijk in alle enthousiasme meteen als een gek te gaan fotograferen en in een paar minuten je kaartjes te vullen. Wil je echter die prachtige beelden maken die je in je hoofd hebt, dan loont het zich eerst wat denkwerk te verrichten.

1. Heel belangrijk is de windrichting, vogels landen immers altijd tegen de wind in. Zoek dus een plek waar de wind richting zee waait als je landingsopnamen wil maken, want anders eindig je met een kaartje vol butt shots. Ik spreek uit ervaring.

2. De lichtrichting is minstens zo belangrijk. Als de wind van de goede kant komt, maar de zon van de andere kant, dan kun je een verzameling landende silhouetten gaan aanleggen. Hou er ook rekening mee dat de vogels op steile kliffen broeden in een rotsachtig landschap. Vaak zal de zon dan ook een deel van de dag worden geblokt door rotsen of uitstekende kliffen. Je zult al snel merken dat op je locatie slechts enkele plekken echt ideaal zijn, met waarschijnlijk verschillende plekken voor de ochtend en middag.

3.  Het gedrag van de vogels is ook iets wat enige studie behoeft. Gelukkig zijn de meeste vogels het actiefst in de vroege ochtend en de late middag. Dat treft, want dan is het licht ook op zijn mooist. Maar als je bijvoorbeeld graag een landende papegaaiduiker wil fotograferen, dan is het wel zo handig om te weten dat ze normaliter pas tegen het eind van de middag in de kolonie terugkeren (zolang er geen jongen zijn). Weinig zinvol dus om er in de vroege ochtend vol goede moed voor klaar te gaan zitten. Pijlstormvogels komen bijna alleen ’s nachts aan land en zul je dus (en dan nog met wat geluk) kunnen zien in de (erg) vroege ochtend en (erg) late middag.

Zeekoet met lunch

Fototechniek

Zeevogels zijn doorgaans niet bijster spectaculair van kleur. De meeste soorten zijn zwart, wit, grijs of een combinatie hiervan. Geleerden vermoeden dat dit als camouflage moet dienen. Een zwart-witte vogel is lastig te zien door een roofdier op open zee. En een witte buik maakt het voor roofdieren en prooidieren lastig de vogel te zien van onder het wateroppervlak. Vaak zijn alleen de snavel en poten wat feller van kleur, zoals bijvoorbeeld bij de papegaaiduikers.

Als je ooit eerder zwart-witte dieren hebt gefotografeerd, of misschien een bruiloftskoppel, dan zul je weten dat het niet eenvoudig is de juiste belichting te kiezen. Je wilt de witte delen niet overbelichten, maar ook detail houden in de schaduwpartijen. De wijze van belichting die voor mij het beste werkt is een witte vogel (bijvoorbeeld een Jan-van-Gent) van dichtbij te fotograferen en het histogram te checken. Vervolgens pas je de belichting aan zodat de witte delen net niet uitbranden. Op die manier hou je de hooglichten in bedwang en krijg je zoveel mogelijk detail in de schaduwpartijen.

Vanwege het relatief zachte zonlicht in de vroege ochtenden en late middagen in juni en juli zal er dan voldoende detail resulteren in zowel de hooglichten als schaduwen. Zo niet, dan kun je altijd nog één RAW beeld twee keer door de RAW converter halen en in Photoshop samenbrengen. Deze techniek heb ik slechts hoeven toepassen bij opnamen die later in de ochtend tot stand waren gekomen, toen het licht al relatief hard werd. Een andere mogelijkheid is de flitser in te zetten als invulflits. Hiermee kunnen de donkere partijen wat verder worden opgelicht. Ik ben zelf geen fan van invulflits, vooral omdat het een te onhandige set-up is om snel mee te kunnen werken.

De wijze van belichting die ik hiervoor heb beschreven betekent eigenlijk dat je alleen maar in Manual mode zou moeten werken, waarbij je dus zelf de sluitertijd en het diafragma instelt. Er is nog een tweede reden waarom dat de enige juiste belichtingsmethode is in een zeevogel kolonie. De omgeving, en dus de achtergrond van je foto’s, bestaat uit onder meer lichte rotsen, donkere rotsen, groen gras, lichtblauwe lucht, donkerblauw water en duizenden zwart-witte zeevogels. Of nog erger: een combinatie of opvolging van dit alles als je een vogel in de vlucht probeert te volgen.

De meter van je camera zal in Av of Tv mode dan alle kanten op slaan, en probeer dan maar eens snel en juist te corrigeren. Dus nogmaals: Manual mode is de enige methode die hier optimaal werkt.

Zorg er wel voor dat je in de gaten houdt of het licht verandert. Zodra de zon feller of minder fel wordt zul je je belichting hieraan moeten aanpassen. Ook als je silhouetten wil fotograferen zal de belichting aangepast moeten worden.

Een goed voorbeeld van een bijzonder lastige situatie is wanneer je een landende zeevogel wil fotograferen. Ze komen laag boven het water aanvliegen en schieten dan in een steile hoek naar boven. Het water en het onderste deel van de rotsen zullen zich doorgaans in de schaduw bevinden. Dat betekent dat opnamen van de aanvliegroute te donker zullen worden als je meting is gebaseerd op het zonlicht bovenaan de klif. In zo’n situatie werkt helemaal niets en zul je vooraf moeten bedenken of je beelden van het aanvliegen (schaduw) of de daadwerkelijke landing (zon) wilt maken en hieraan je lichtmeting aanpassen.

Alk voor de landing

Apparatuur

Zeevogels kunnen in principe met elke camera en lens gefotografeerd worden, simpelweg omdat de vogels overal zijn. Om scherpe opnamen te kunnen maken heb je echt een statief nodig. Een bonenzak is waardeloos, de rotsen liggen toch nooit op de juiste plek. Vluchtopnamen kun je ook prima uit de hand nemen, je draaicirkel is dan immers veel kleiner dan wanneer je om drie statiefpoten heen moet lopen. Zeker als je op een steile helling staat is dat prettiger (en veiliger) werken.

Neem voldoende reserve batterijen mee, want je zult veel meer beelden maken dan je nu denkt. Zoals eerder vermeld kan een flitser ook van pas komen voor de momenten dat het zonlicht wat harder wordt. Voor vluchtopnamen heb je een camera nodig met snelle autofocus. Denk daarbij niet alleen aan de topmodellen van Canon en Nikon. Zelf heb ik met een Canon 20D die niet bepaald bekend staat om zijn geweldige autofocus heel veel scherpe opnamen gemaakt. Een lange telelens levert de mooiste achtergronden op, maar vluchtopnamen kunnen ook heel goed gemaakt worden met bijvoorbeeld een 70-200mm lens of zelfs een groothoek. Bijkomend voordeel is dat het met zo’n lens veel gemakkelijker is een vliegend projectiel zoals een alk in je zoeker te houden.

Vergeet niet een korte telelens of een zoomlens in te zetten voor foto’s van (delen van) de hele kolonie of een vogel in zijn landschap. Dat soort beelden vormt een welkome afwisseling met al die beeldvullende platen en portretten en zal de aandacht van je kijkers langer vasthouden als je eenmaal weer thuis een presentatie geeft.

Welzijn van de vogels

Hoewel je heel dichtbij de vogels kan komen en zelfs met een groothoek een portret zou kunnen maken, geef ik de voorkeur aan een telelens. Niet alleen vanwege de mooie vage achtergronden, maar ook met het oog op het welzijn van de vogels. Als je te dichtbij komt, zullen de vogels het nest verlaten, waardoor de eieren te veel kunnen afkoelen of roofdieren een kans krijgen, met als gevolg een mislukt broedsel.

Zoals altijd staat het welzijn van je onderwerp voorop, je foto’s komen pas op de tweede plek. Zeevogelkolonies zijn erg kwetsbare gebieden en de vogels zijn erg gevoelig voor verstoring. Op de route naar de kliffen zul je overal meeuweneieren vinden, terwijl de nesten van de papegaaiduikers zich in holen in de zachte bodem bevinden. Kijk dus goed uit waar je loopt en hou een respectvolle afstand. Kom je een keer te dichtbij, dan is de kans groot dat een grote mantelmeeuw je daar met een welgemikte pik in je haardos (indien van toepassing) op wijst.

Alpenkraai

Andere onderwerpen

De enorme aantallen zeevogels in een kolonie en de bijbehorende eieren en kuikens trekken natuurlijk ook roofvogels aan. Afhankelijk van de locatie kun je onder meer slechtvalken, zeearenden, jagers en valken aantreffen. Andere typische vogelsoorten die je er vindt zijn oeverpiepers, scholeksters en alpenkraaien.

De meeste kolonies bevinden zich op idyllische eilanden met prachtige landschappen, steile kliffen en verre uitzichten over de zee. De kans op mooi licht is in de zomermaanden relatief groot. Maak hier dan ook gebruik van en richt je lens ook eens op deze prachtige omgeving of fotografeer een schitterende zonsondergang. Ook hier geldt namelijk dat een afwisseling in beelden je kijkers langer zal interesseren!

Heb je nog meer tijd en ruimte op je kaartjes over, richt je dan eens op de vaak bijzondere flora of de mariene fauna. In de late lente bloeien veel kleurige bloemen op de eilanden, terwijl in de wateren vaak dolfijnen, zeehonden of walvissen te zien zijn.

Jan van Gent met jong

Doen!

Het is ronduit geweldig een keer in een zeevogelkolonie te kunnen fotograferen. Vanwege de veelvoud aan onderwerpen zul je gegarandeerd een paar voltreffers maken. Bovendien is het een prachtige gelegenheid je fotografische vaardigheden eens goed te oefenen en nieuwe technieken te proberen. Je krijgt zoveel kansen op mooie beelden dat het geen ramp is er eens eentje te missen. Het enige nadeel is de enorme berg foto’s die je moet doorspitten als je weer thuis bent!

Verwante artikelen: lees het verhaal over fotograferen van  zeevogels op Helgoland van Rudi Debruyne

Op de vraag: ‘een fotoclub, wat heb je er aan’, kan ik vele antwoorden geven. Uiteraard gaat het hierbij om mijn persoonlijke ervaringen en zal dat voor een ieder verschillend zijn.

Fotograferen doe ik al vanaf mijn 12e, vanaf mijn 15e met een spiegelreflexcamera. Maar met de komst van de digitale fotografie raakte alles in een stroomversnelling en vanaf dat moment (halverwege 2004) groeide mijn interesse voor natuurfotografie.

Tijdens een fietstocht door de Ooijpolder ontmoette ik mijn eerste uil. Een kerkuil, dacht ik, maar de beelden waren zo wazig, dat ik niet kon vaststellen of het wel echt een uil was. Ik was zo geschrokken van het feit dat ik een uil had gezien, dat ik de camera niet stil kon houden (het was een Canon EOS 300D met een 70-3000mm lens). Achteraf bleek het overigens een vlaamse gaai te zijn, maar mijn fascinatie met uilen en vogels, en de natuur, was aangewakkerd.

Thuis bewerkte ik de beelden, wat met een kunstacademie achtergrond en een grafische opleiding niet veel problemen opleverde. Wel merkte ik dat ik behoefte had om de beelden te bespreken. Maar met wie?

Ik kende Edwin Giesbers van de fotozaak waar hij toen werkte en wist dat hij mooie foto’s maakt. Misschien wilde hij wel een keer naar de foto’s kijken? Nadat hij mijn werk gezien had, adviseerde hij me lid te worden van een fotoclub. In mijn geval was dat de Vereniging Natuurfotografen, afdeling Nijmegen. Inmiddels ben ik alweer ruim 4 jaar lid.

Maar wat heb je nu aan zo’n fotoclub?

Contacten en gezelligheid

Tja, het is natuurlijk aan jezelf wat je er uit wil halen. Ik werd met open armen ontvangen en die gastvrijheid overviel me wel een beetje. De contacten tijdens zo’n avond zijn belangrijk voor me, het is gewoon gezellig en je bent met een groep gelijkgestemden.

In Nijmegen is er op de clubavonden vóór de pauze een presentatie van een clublid of een gastspreker, na de pauze bekijken en bespreken we eigen werk.

Grenzen verleggen

Aanvankelijk durfde ik geen eigen werk te laten zien (zo begon ik ook op BP), maar geleidelijk aan stond ik er meer voor open. Uiteindelijk durfde ik zelfs een presentatie te houden – uiteraard over de steenuilen. Later breidde zich dat uit met lezingen in de omgeving en ook in Duitsland – ontzettend leuk om te doen.

Hoogtepunt was toen ik gevraagd werd een presentatie te geven op de ‘World Owl Conference’ 2007 in Meppel voor ongeveer 500 mensen. Doodeng vond ik het, maar ik heb het toch gedaan. Als ik geen lid was geworden van de fotoclub, weet ik niet of de contacten zo snel tot stand zouden zijn gekomen.

Ik vind het belangrijk dat je, als je naar buiten durft te treden en je werk toont aan een groter publiek, je grenzen verlegt. Je leert ook binnen de vereniging beter met kritiek om te gaan en te reageren op werk van anderen.

Je onderscheiden van anderen

Zowel bij de fotoclub als bij Birdpix en Nederpix merk ik vaak dat leden een achtergond hebben als bioloog, ecoloog, natuurgids etc. Zelf heb ik een kunstachtergrond en een grafische achtergrond. Dit beïnvloedt volgens mij wel je manier van kijken. Het gaat mij er niet om om zo veel mogelijk soorten te scoren, maar ik word juist aangetrokken door een biotoop. Hoe meer rotzooi, hoe beter.

In het verleden was ik al veel bezig met vergankelijkheid, leven-dood, esthetiek-verval. Juist de tegenpolen trekken me aan. Zowel in mijn schilderperiode op de kunstacademie, als in mijn ruimtelijke objecten die ik maakte toen ik kreatieve therapie studeerde, kwamen deze thema’s regelmatig terug. Het eigen handschrift/stijl dat ik in die tijd ontwikkelde, herkenbaar in de lijnvoering, kleurgebruik en compositie, zag ik later ook terugkeren in de fotografie. In de keuze van de thema’s, maar ook in de compositie en de voorkeur voor bepaalde kleuren -hoewel dat in de fotografie wellicht minder bewust gebeurt.

Ik kom bijvoorbeeld graag op kleine boerderijen met veel rommel op het erf (mussen op autobandenserie), houd van vervallen schuurtjes (steenuilen), dode bomen (groene spechtenserie en de koekoek of de serie van de pimpelmezen in het verroeste kastje). Het is voor mij een uitdaging om in die chaos orde te scheppen.

Je verdiepen in een onderwerp

Als je een beetje inzicht hebt gekregen in wat je voorkeuren zijn, kun je je onderwerp verder uit gaan diepen, wat tot (nog) betere beelden leidt. Zo ontdek ik nog steeds nieuwe mogelijkheden om ‘mijn’ steenuil’ uit een andere hoek te volgen. Ik weet inmiddels de locaties waar hij/ zij huist. Lukt het om de steenuil goed in zijn biotoop weer te geven? Hoe zit het met de lichtval? Waar komt de zon op, waar gaat de zon onder?

Er zijn momenten dat sfeer,  rust, en het dier in zijn biotoop zo samenkomen dat ik er helemaal in op kan gaan. Terugkerende trekvogels, zoals  de grasmussen vorig jaar, waarmee ik in de vroege ochtend bij mooi licht bijzondere momenten beleefde. Zulke ervaringen deel ik met clubgenoten bij het tonen van het eigen werk.

Niet altijd dezelfde lens gebruiken

Op de clubavonden kreeg ik nog wel eens kritiek dat ik altijd dezelfde lens gebruikte. Dat klopt, ik ben gehecht aan mijn setje: 30D en sinds kort een 1DMarkIII in combinatie met de 500mm en 1.4 converter, soms met een 2.0 converter. Van het kleine toestel waarmee ik begon naar een groot C/kanon!

Tegenwoordig neem ik ook andere lenzen mee en kan dan wat meer variatie in een thema aanbrengen. Zo heb ik op een steenuiladres niet alleen de uil gefotografeerd, maar de boerderij, het omliggende land met alle schuren en troep, de boer, en alle dieren op en rondom de boerderij.Ook heb ik in huis gefotografeerd.

Toen mijn grote lens en converter van de zomer voor de vierde keer weg waren voor reparatie, heb ik me gericht op macrofotografie, waar ik tot dan toe niet veel mee had. Maar er ging een wereld voor me open. Spelen met vormen en lijnen, en het volgen van gedrag van insecten en reptielen (zandhagedissen…) sprak me aan, en ik heb me voorgenomen om meer met macro te gaan doen.

Samen op stap en vroeg opstaan

Landschapsfotografie is niet echt iets waar ik me tot nu toe veel mee bezig heb gehouden, in ieder geval niet serieus. Meestal een snelle foto met de 500 ergens in de Ooijpolder als het net mistig werd of de zon juist door de nevel doorbrak. Vaak moet je er vroeg voor opstaan, en dat is nu precies waar ik moeite mee heb.

Maar dit jaar heb ik ook hierin grenzen verlegd en ben ’s ochtends vroeg zowel met anderen van de fotoclub op stap geweest (bijv. een thema-ochtend) als alleen. De serie van de tureluren en de grasmussen getuigt hier van. En ik moet absoluut toegeven dat het vroege licht heel mooie beelden kan opleveren.

Informatie uitwisselen

Eén van de doelstellingen van de fotoclub is om informatie met elkaar uit te wisselen om van elkaar te leren, door mee te gaan met de thema-ochtenden (of avonden), naar elkaars werk te kijken en dit te bespreken. Zo heb ik geleerd wat het ’shaken-camera-syndrome’ is (Theo Bosboom is hier een expert in), ik weet ik inmiddels helemaal hoe IJsland er uit ziet, wat grijsverloopfilters zijn (ik ken ze alleen van Photoshop en nog een heleboel andere kleurvarianten) en hoe je een belichtingstrap maakt -’bracketing’ heet het geloof ik. Ik wist niet dat het een naam had, maar meestal deed ik het al, bewust, maar vaker onbewust omdat mijn instellingen dan niet goed stonden.

Van Edwin leerde ik wanneer je moet overbelichten. Bij mij stond de compensatie bijna op nul, maar dit jaar ben ik veel gaan experimenteren met de belichtingsinstellingen.

De eerste drie jaar dat ik lid was, wist ik niet wat de functie ‘al servo’ deed, een clublid wees me er op! (ja ik weet het, als je de camera koopt zit er een boekje bij waarin summier de functies uitgelegd worden…) Het blijft voor mij belangrijk de camera beter te leren kennen en goed te kunnen omgaan met alle mogelijkheden. Met de 1D MarkIII kan ik dan nog wel even voort.

Naast de grote clubavonden (derde dinsdag van de maand) is er ook een kleine clubavond, die elke keer anders wordt ingevuld. Een aantal avonden is besteed aan het maken van series (bijv. met Wings), op andere avonden wordt dieper ingegaan op de techniek (sluitertijd, diafragma, lenzen etc.) of fotobewerking (Photoshop, Lightroom bijv.)

Dit soort thema’s wordt regelmatig herhaald, wat goed is, omdat het ledenbestand ook wisselt.

Door het bespreken van elkaars beelden ga je de voorkeur en stijl van andere leden herkennen. Juist deze diversiteit maakt een fotoclub interessant en dynamisch.

Verzekering

Misschien niet iets waar je gelijk aan denkt bij de fotoclub, maar wel een belangrijk aandachtspunt. Zo heeft de NVN (Natuurfotografen Verbond Nederland – een nationaal samenwerkingsverband waarin 17 Nederlandse natuurfotoverenigingen deelnemen. Vnf-Nijmegen is er één van) bij een verzekeringsmaatschappij korting kunnen krijgen voor leden die gebruik willen maken van de foto /kostbaarhedenverzekering.

Zelf heb ik eind oktober 2008 een lelijke val gemaakt waarbij ik ook veel schade had aan de apparatuur. Als je dan weet dat je goed verzekerd bent, hoef je je daar in ieder geval niet meer druk over te maken.

Werkgroepen

Binnen de VNF-Nijmegen zijn verschillende werkgroepen actief.

Tentoonstellingsgroep

Deze bestaat uit de foto-uitleen. Leden stellen aan de hand van wisselend thema’s foto’s beschikbaar die gebruikt worden voor exposities. Hieruit worden de beste foto’s gekozen. Het biedt de fotograaf de mogelijkheid werk te tonen aan een breder publiek. Zo is er in het infocentrum van SBB in Millingen aan de Rijn om de vier maanden een expositie met steeds een ander thema die vervolgens verder reist naar andere bedrijven/centra die gebruik maken van deze foto-uitleen.

Leden van de tentoonstellingsgroep maken een zorgvuldige keuze uit het aangeboden materiaal. In tegenstelling tot de benadering bij wedstrijden is het uitgangspunt dat alle leden die werk aanbieden ook de mogelijkheid moeten krijgen hun werk te tonen. Er wordt steeds naar gestreefd om elk lid gelijk aan bod te laten komen, en in ieder geval één keer. De tentoonstellingsgroep maakt de voorselectie, de klanten van de foto-uitleen de uiteindelijke keuze.

Toen ik bij de club kwam durfde ik helemaal niet mee te doen aan de exposities, nu maakt ik deel uit van de tentoonstellingscommissie en ik vind het erg leuk om te doen.

Programmagroep

Onmisbare spil in de vereniging die zorgt voor de continu?teit in het programma-aanbod. Zij maken een planning voor lezingen door leden en gastsprekers, en organiseren thema-ochtenden of avonden. Die vinden ongeveer 4 à 5 keer per jaar plaats.

Webgroep

De webgroep zorgt voor het onderhoud van de website. Ik maak daar sinds een jaartje deel van uit. Samen met een ander lid zorg ik voor het up-to-date houden van de inhoud.

Verder is er nog een kascommissie die het financiële reilen en zeilen van de vereniging in de gaten houdt, en een redactie die o.a. de Creatuur vorm en inhoud geeft. De Creatuur is het clubblad dat 1x in de 2 maanden verschijnt en op twee leden na, (zij krijgen nog een ‘papieren blad), alleen nog in digitale vorm verschijnt.

Valkuilen

Zijn er dan nog valkuilen?

Ja, die zijn er. Vnf-Nijmegen is inmiddels een grote vereniging geworden met een heel gevarieerde groep in niveau en in leeftijd. Dat maakt het niet altijd éénvoudig om voor ieder wat wils te bieden. Ook al ben ik al weer 4 jaar lid, als er een Wings-presentatie is, word ik overdonderd. De mooiste overvloeiseries rollen dan over het scherm, aangevuld met passende muziek. Op zo’n moment denk ik dan ‘wauw dat wil ik ook’.

Ik moet dan heel goed bij mezelf blijven. Want ik ben ook iemand die graag over de beelden vertelt. Voor mij wordt het dan de kunst om hier een middenweg in te vinden.

Samenvattend

Samenvattend kan ik zeggen dat lid worden van een fotoclub voor mij een belangrijke zet is geweest. Een villa met zwembad en ruimte voor een pony zit er (nog) niet in, maar het heeft me absoluut een hoop waardevolle contacten opgeleverd, een breder beeld op de natuurfotografie gegeven en me aangezet om meer te gaan experimenteren.

Daarnaast stimuleert het mij om door te blijven gaan en te blijven geloven in datgene waar ik goed in ben en hier ook volledig achter te staan. Me bewust zijn van mijn sterke kanten, mijn eigen stijl en zienswijze verder ontwikkelen. Maar me ook bewust zijn van mijn valkuilen, aspecten waar ik soms moeite mee heb (techniek van de camera) en open te staan voor kritiek. Een fotoclub biedt hiervoor een prachtig podium.

Als beginnend fotograaf leek het me altijd geweldig om mooie vogelfoto’s te maken, maar vaak pakte het verkeerd uit omdat ik gewoon niet wist hoe het moest. Ik had toen nog een compactcamera en zat veel foto’s te maken van vogels en zoogdieren die eigenlijk nergens op leken. Toen ik op een gegeven moment overstapte op DSLR ging het meteen anders met de fotografie, maar toch nèt niet zoals ik voor ogen had.

Veel gezocht op internet en zo kwam ik op Birdpix terecht. Na een tijdje actief te zijn geweest kwam ik in contact met Erwin van Laar, die veel met een vaste schuilhut werkt (zijn verhaal lees je hier). Van hem heb ik vele prachtige resultaten gezien.

Toestemming

Dat was wat ik wou, een vaste schuilhut. Maar de vraag is waar en hoe. Ten eerste is heel belangrijk dat je weet wat je zoekt. Voor fotografie heb je licht nodig, en vaak heb je dat in een bos niet. Zoek een open plek in of aan de rand van het bos, waar je de mogelijkheid hebt om zoiets te bouwen. Heb je iets moois gevonden, dan sta je misschien wel voor nog iets belangrijkers, namelijk: de toestemming. Al het grond heeft een eigenaar, misschien is het particulier bezit, of van Staatsbosbeheer. Vraag altijd om toestemming. Als je gewoon netjes uitlegt wat je wilt mag het vaak wel. Tenzij het een beschermd gebied is, of de eigenaar rustig in zijn tuintje wil zitten zonder steeds te worden begluurd door mensen met grote lenzen.

Gelukkig was de toestemming voor mij niet moeilijk, want ik hoefde alleen mijn eigen vader te vragen of het mocht. We hebben namelijk in Duitsland een huisje met bos als tuin. Prachtig voor de natuurfotograaf. Er is een mooie open plek tussen de bomen waar ik wel iets mee kon. Thuis ben ik aan het denken gegaan, wat het een beetje moest worden.

De bouw van de hut

Een tijd terug kregen we thuis een nieuwe garagedeur en de oude houten garagedeuren hebben we meegenomen naar Duitsland. Daar hebben we de twee deuren doorgezaagd tot vier gelijke platen. Drie ervan heb ik voor de muren gebruikt, eentje als deur, en voor het dak een metalen golfplaat. Het werd een stevig geheel, met in de voorste plaat een gleuf gezaagd om doorheen te fotograferen -zo laag mogelijk voor een perfect standpunt.

De hut stond, toen was de vijver aan de beurt. Lastig als je geen materiaal er voor hebt.. Ik de garage in, zoekend naar iets geschikts wat de vorige bewoner achter heeft gelaten. En voilá: een stuk dakleer van 100 bij 50 cm. Het lag er al jaren, was al aan het scheuren en bovendien erg stug, maar ik ben een doorzetter en heb er iets moois van gemaakt. Alleen: elke dag een vijvertje, of waterplas bijvullen is het ook niet.

Enfin, ik zat in mijn bunker te wachten. Overal gefluit en vogels, behalve op de plekken waar ze moeten zitten. Alleen een eenzame muis, die eens een pitje pakte. De vijver hielp dus niet, maar de hut was prima, stevig en waterdicht. Er was echter één probleem: de hut was een meter hoog en stond gewoon op de grond. Net boven de grond was de opening om door te fotograferen, en ik heb een hernia overgehouden aan uren krom zitten.

Toen dacht ik aan een fotograaf die de hut heeft ingegraven om normaal te zitten terwijl hij toch een goed standpunt heeft. Dus meteen toegepast en de hut uit elkaar gehaald, maten afgetekend in de modder, en een gat van 60cm diep gegraven. De maten van de bodem heb ik opgemeten en een soort pallet gemaakt om op de bodem te leggen. Je kunt eventueel piepschuim gebruiken voor onder de “pallet”, wat zeer goed isoleert, maar zorg dan wel voor ventilatie zodat het piepschuim niet gaat rotten. Als je een hut hebt ingegraven kun je er een stoeltje in zetten, statief op hoogte. Dan zit je goed, met een perfect standpunt voor drinkend gevogelte of eventuele zoogdieren.

De bouw van de vijver

Maar goed, nu had ik nog geen goeie vijver. Ik werk bij een tuincentrum en terug in Nederland heb ik daar een stuk vijverfolie gekocht van 4 bij 1,5 meter. Gewoon normale folie die bij elk tuincentrum te verkrijgen is. Ik heb ook wat voer ingeslagen om mee te nemen naar Duitsland, en toen we weer teruggingen naar Ohlenstedt ben ik meteen begonnen met de vijver.

Belangrijk is dat je de vijver zo aanlegt dat er licht bij kan komen, en ook meteen een beetje naar de achtergrond kijkt. Dit geldt van te voren ook al als je de hut bouwt, zorg dat je de zon in je rug hebt! Nu ik dit allemaal uitgedokterd had, kon ik beginnen.

Eerst het vijverfolie uitrollen en stokken bij de punten zetten, zodat je de plek weet waar je vijver komt. Haal dan de folie weg, en ga de grond/bodem “schoonmaken” Alle bladeren en plantjes er weg, ook wortels die uitsteken, alles kaal maken. Als dat gebeurd is komt het lastige gedeelte: alles moet waterpas liggen. Je wilt niet dat het water links 10cm diep is en rechts en achterin 1cm tot droog!

Ik heb de hele grond losgemaakt, en weer veel wortels verwijderd. Je moet er zoveel mogelijk uithalen omdat er anders lekkages kunnen komen. Als dat gedaan is, gooi je het vijverfolie op de plek en giet er twee emmers water in. Nu kun je zien waar het water heen loopt, en dus waar de vijver het diepste is. Is dat te diep, of op de verkeerde plek, haal het folie er dan af en hoog de boel op. Als je het op deze manier eerst uitprobeert heb je er later veel plezier van dat de vijver goed gemaakt is.

Als de bodem goed is, haal het folie dan weg en leg kleden op de grond voor bescherming (uiteraard kan worteldoek ook, maar dat hadden we niet bij ons). Dan komt het folie eroverheen, en de randen maak je met stammetjes, waar je de folie overheen kunt vouwen. Niet te hoog, want je wilt dat de dieren erin gaan badderen en dan moet het niet te diep zijn. Bij mij is het ongeveer 5 cm diep, en sommige plekken nog wat minder.

Als de vorm erin zit, met de verhoogde randen, kan het water er in. Ik heb gewoon kraanwater gebruikt. Dat is zeer helder en de vogels gaan er dan sneller in badderen en drinken. Doordat je zo laag zit, is er een prachtige weerspiegeling aanwezig. Zie boven op de foto

Tenslotte moet je het nog aankleden, altijd lastig. Ik ben naar een bos gegaan, en heb er emmers mos geëxporteerd naar mijn plek. Het was mos van onder de stammen van berkenbomen, dat is makkelijk te verwijderen, en stevig. Toen ik alle randen bedekt had met mos, heb ik verschillende stammen en stronken opgezocht en naast de vijver gelegd, om leuke foto’s te kunnen maken van vogels die op de takjes gaan zitten. Het is ook erg mooi om stammen half in het water te leggen, een leuk stammetje bedekt met mos half in het water geeft meteen al een prachtige spiegeling. Toen was het klaar. Eindelijk.

Wachten wachten en wachten..

De volgende dag ben ik in de hut gaan zitten, uren en uren. Ik had een kilo voer gestrooid, en de plek afgezet voor iedereen. Er kwam helemaal niets! Alleen een verdwaalde roodborst en de bekende woelmuis. Teleurgesteld ging ik na een paar uurtjes in huis, en bleef maar denken waarom ze niet kwamen. Waarschijnlijk zagen ze het voer niet, dacht ik, dus ik heb diezelfde avond een voedertafel in elkaar getimmerd en er een kilo voer op gegooid, met een handvol doppinda’s.

En heel apart: de volgende dag stikte het van de vogels! Ze vlogen af en aan om voer te halen, kwamen geregeld drinken bij mijn vijver, en gingen mooi op de stronkjes en takjes zitten. Terwijl er notabene heel wat drukte was van twee Duitsers die een houtkachel + rookkanaal in ons huisje fabriceerden. Ik heb me een aantal uren kunnen vermaken met de vogels, muizen en ander grut, een welgeslaagde morgen

Een eigen plek als deze maken vergt zeer veel tijd en voorbereiding. Een vijver maken zodat het waterpas ligt kost veel uitproberen en dat is tijdrovend. Je moet bovendien goed zoeken naar al het materiaal om het af te maken.

Is het je tenslotte gelukt om er iets moois van te maken, dan kun je er vele ochtenden en middagen doorbrengen, vaak zonder resultaat. Maar als je eenmaal door hebt hoe alles in elkaar steekt, en het begint te lopen, dan vliegen de uren voorbij en kun je veel mooie opnamen maken. Meer foto’s staan op mijn website: www.vissertjeerd.nl

“Hallo? Met Arno ten Hoeve…”

Het is donderdagavond 24 september. Na een heel korte zoektijd onder de natuurfotografen wie we hier het eerst willen uitlichten, bel ik hem voor een afspraak.

Oh, ben jij het. Ja, leuk zeg! … Ja, we moeten het ook absoluut combineren met vogels kijken langs de IJssel. Eens kijken in de agenda.…

Gelijk enthousiast – dus we beginnen toch maar direct per telefoon en wachten niet tot half november – en heel herkenbaar. Precies zoals hij reageert op dingen die hij bijzonder, of mooi, of fijn vindt aan foto’s en reacties op de website birdpix.nl. Onbevangen, recht voor zijn raap, focus op wat leuk is. Dat is een bewuste keuze, zo blijkt al snel. Het vermogen om een goede poging van een geslaagde foto te onderscheiden is er echt wel. Hij kiest er voor om het minder positieve aan anderen over te laten als ze daar zin in hebben. Ook in zijn zakelijke contacten als vrij-ondernemer, grafisch ontwerper – zoekt hij de vrijheid om de manier van communiceren en zaken doen hier op aan te laten sluiten. “Eerlijk”, zo zegt ie zelf.

Hoe ben je begonnen?
Mijn eerste camera was een Pentax ME-super. Ik was zo’n 15 jaar. Daarbij had ik een slechte 80-200 zoomlens – een Tokina -, en later zo´n slechte 500mm lens met diafragma F8. De vogel stond midden in het beeld, maar hij stond in beeld. Heel enthousiast was ik. Later werd ik kritischer en stoorde ik me er aan dat ik er niks van bakte. Toen ben ik gestopt. Pas toen ik ontwerper was ben ik weer opnieuw begonnen. Ik gebruik sindsdien een Canon DSLR en een hele zooi lenzen.

Poetsen en kijken en poetsen en kijken... Het is van levensbelang om je verenpak in conditie te houden om te kunnen zwemmen en vliegen. Maar ondertussen moet je wel op blijven letten of er geen gevaar dreigt. Wij hebben het makkelijker. We draaien gewoon de badkamerdeur op slot.

Hoe combineer je je werk als zelfstandig ondernemer – vaak een kwestie van hollen en stilstaan – met vogels kijken?
Als ik een hele tijd intensief aan een klus heb gewerkt, en die is klaar, dan ga ik niet direct achter werk aan. Ik ga naar buiten: naar de dierentuin met de kinderen; vogels fotograferen; met de bijbel langs de deuren. Mijn vaste lasten zijn laag, ik kan het me permitteren. Eens per jaar ga ik vogels ringen op Schiermonnikoog. Ringen is nogal omstreden onder sommige vogelfotografen. Ik vind het fijn om te zien hoe een vogel die je een paar keer achter elkaar vangt iedere dag dikker, vetter wordt. Het beest lijdt er niet onder. Het ringen is blijkbaar geen enkel beletsel voor de vogel om zijn conditie weer op peil te brengen. Natuurlijk is het heel rot als er een incident is, en een vogel bezwijkt na het ringen. Ik heb dat een keer bij een heggenmus meegemaakt. Je weet niet of het een direct gevolg is van het vangen, of dat de vogel door de trek te zeer verzwakt was. Het rotte gevoel blijft hangen, maar zoals gezegd, het is een incident.

In de plens stond deze Meerkoet heel berustend te staan.

Je bent als grafisch vormgever beroepsmatig met ‘beeld’ bezig, hoe ga je hier mee om bij je vogelfoto’s? De foto’s die ik maak, ontstaan in een flits. Ik probeer de omgeving, de omstandigheden in de foto te trekken. Meer is er niet over te zeggen. Ik zie een beeld in het veld en dat maak ik. Toen ik net mijn foto’s op birdpix plaatste, zijn 4 van de 5 in het ‘tijdelijke album’ beland (PW een album dat niet op de voorpagina wordt gepresenteerd). Blijkbaar werkte het niet, kwam het niet over. Ik ben benieuwd wat de mensen van mijn foto’s vinden, want ik wil graag een eigen fotoboek maken en uitbrengen. Met kleine tekstjes en beeld (PW tip, kijk op zijn website www.arnotenhoeve.nl voor een voorproefje hiervan). Ik wil graag weten of het aanslaat, hoe de kijkers reageren. Nu we het over het tijdelijke hebben, wat me soms met stomheid slaat, hoe de mensen omgaan met kritiek op hun foto’s. Het gaat er om dat je als je een idee hebt met een foto, en jij herkent jezelf erin, dan doet de mening van een ander niets aan jouw foto af.

Zien ze de foto misschien als een verlengstuk van zichzelf? Voelen ze zich zelf afgewezen als hun foto niet de gehoopte erkenning krijgt? Ik herken dat wel bij grote kunstenaars, en uhm… ook wel een beetje bij mindere goden, zoals mezelf.
Bij mijn ontwerpen ga ik daar anders mee om. Ik maak een ontwerp dat ik passend en mooi vind en de klant mag zelf kiezen of hij het mooi vindt of niet. Een ontwerp is nooit absoluut en zo is het ook bij een foto. Het kan op zo veel verschillende manieren. Je kunt zó veel keuzes maken…

Ik wil graag een beetje reclame maken voor een zeer fotogenieke vogel, maar vaak niet echt makkelijk te belichten. Dames en heren: de MEERKOET! Ik zag ze staan, maar toen zagen ze mij en zwommen de duiker in. Na een tijdje gehurkt wachten, kwamen ze weer net zo staan. Dankjoe!

…Als je als onervaren interviewer per telefoon een interview afneemt, dan is het raadzaam om de geïnterviewde het artikel voor te leggen. Dat blijkt: het bovenstaande citaat klopt helemaal niet. Onderdelen ervan zijn gezegd, maar niet in deze betekenis. Het klopt gewoon niet. Hatsjoe. Dit was de reactie van Arno:
Ja, ik was een beetje onzeker over hoe ik in interviews over kom, dus ik heb het mijn partner laten lezen. Volgens haar ligt het iets anders…
Hahahaha, we proberen het gewoon nog eens:
Bij mijn grafische ontwerpen – huisstijl, briefpapier en logo – ga ik daar heel anders mee om. Als een klant belt, wil ik hem leren kennen. Ik houd vol dat ie een keer langs moet komen, dat moet ie gewoon doen, het is maar een klein beetje om op de weg van X naar Y. Als ie in zijn auto – welke is het? – aankomt, vraag ik wat ie wil drinken, koffie of thee. Misschien laat zijn buik zien dat hij van een biertje houdt. Even vragen. Ik vraag hem welke kleuren hij mooi vindt, naar welke muziek hij luistert, welke jaren hij mooi vindt. Aan de hand van wat hij vertelt, laat ik hem boeken zien. Is dat wat je mooi vindt? Zo kom ik er achter. Dat vat ik samen in het ontwerp. De klant herkent zichzelf in mijn ontwerp. Het staat helemaal los van wat ik er zelf van vind. Je ziet het aan het portfolio op mijn site: het lijkt een ratjetoe, maar het is wat bij de klant past.

de Meerkoet... deze vogel blijf ik fotograferen! Maar ik moet eerlijk zeggen: al had er zo een stellers eider gezwommen, dan had ik hem ook gefotografeerd!

Je hebt het Birdpixboek deel V ontworpen. Volgens mij een prachtig boek, maar door Grasduinen is het ontwerp afgekraakt omdat de tekst niet goed leesbaar zou zijn.
Haha, nee hoor het kwetst me helemaal niet, deze recensie. Eigenlijk heeft de recensent het goed gezien: de tekst, en trouwens ook het ontwerp zelf, zijn ‘lagen’ in het boek die ondergeschikt zijn aan de foto’s. De foto’s zijn het hoofdonderwerp en daar moest alle aandacht naar toe gaan. Dat kan namelijk ook, niet de klant leidend laten zijn voor het ontwerp, maar het onderwerp. Trouwens, Daan (PW: Daan Schoonhoven, initiatiefnemer van birdpix.nl en dus ook het jaarlijkse fotoboek) heeft contact opgenomen met de redactie van Grasduinen. Die waren er achteraf ook niet gelukkig mee en hebben Daan een rectificatie in het volgende nummer aangeboden. Een mooie afloop.

Toch, het is niet vrijblijvend hoe je een beeld neerzet. Niet alleen stuur je de aandacht door kleur en indeling, mensen hebben ook een aangeleerde of ingebakken database met clichébeelden die heel snel een primaire – onderbewuste – reactie oproepen. Lang voordat een beeld mooi of lelijk wordt gevonden. Jouw keuzes zijn nogal eens opvallend te noemen, in ieder geval vanuit birdpix-perspectief dat in eerste instantie gericht is op mooi en herkenbaar afbeelden van vogels. Maar maak je bij je ontwerpen en foto’s gebruik van de onderbewuste, primaire effecten? Zit dat er in?
Tja, ik heb het al gezegd. Er is weinig over te zeggen. In dit geval is de vogel leidend voor het beeld in plaats van de beelden die een klant mooi vindt. Ik zie de omgeving als een kader rond het onderwerp, twee bij drie (PW het kader van een Canon kleinbeeld camera DSLR). Ik probeer het verhaal van de omgeving rond de vogel in de foto te trekken. Vandaag liep er een zwaan, een heel gezin, op de parkeerplaats in de wijk. Ik ben er naast gaan liggen, kreeg het snot in mijn gezicht van het sissende beest. Ik heb met mijn groothoeklens de zwaan in de wijk gefotografeerd. Zo mooi…

Wat ik graag wil bereiken met mijn boek is dat mensen blij worden door de schoonheid van de beelden en de tekst. Geen doembeelden over de natuur, maar positief, kijken naar de sfeer, het verhaal zien in de foto. Ik wil de kijkers uitnodigen om in kaders te kijken, om buiten in beelden te kijken, om de elementen die ze om zich heen zien in hun waarnemen te betrekken, bij wijze van spreken te zien wat een patatbak in een vogelfoto doet. Neem nou deze foto van Pauline van Marle die laatst op de voorpagina van birdpix.nl stond. Een heel mooi voorbeeld. Je ruikt het aangespoelde zeewier.

Mijn doel is dat je de vogel als kunstobject gaat zien in een rommelige omgeving.  Een favoriet foto-onderwerp is de Meerkoet. Het is een uitdaging dat contrast. Zwart-wit. Je kan er zo veel mee.

Een inspirerende manier van kijken en leven. Dank je wel Arno.

PS Het boek is bijna uit! Check www.arnotenhoeve.nl

klik voor groter plaatje

De paddenstoelentijd is nog niet helemaal om, vandaar dat de redactie koos voor deze vliegenzwammen. Op Nederpix komt h.fotograaf regelmatig voorbij met paddenstoelopnamen.  Achter dat pseudoniem verschuilt zich de jonge natuurfotograaf Hans Nuyt,  die deze foto vorig jaar maakte.

Deze foto is van een jaar geleden, hoe lang fotografeer je eigenlijk al, en deed je altijd paddenstoelen?
In 2007 ben ik begonnen met fotograferen, en paddenstoelen heb ik vanaf het begin veel aan gedaan. In die twee jaar heb ik geleerd steeds beter te kijken naar het beeld, en te letten op technische kwesties als scherpte en compositie.

Toen ik begon, maakte ik meer gewoon kiekjes van wat ik zoal tegenkwam, als ik dat nu terugzie, dan is er een groot verschil. Nu ga ik vaak speciaal een paar keer terug naar een bepaalde plek, voor hetzelfde onderwerp. Je gaat scherper kijken, je ziet beter het effect van storende elementen in de achtergrond of een takje dat vervelend in de weg ligt.

Dus je maakt echt een studie van je onderwerp?
Eigenlijk wel, ik ben een hele tijd met hetzelfde onderwerp,  per keer toch al gauw drie kwartier. Ik probeer dingen uit, zoals bij deze foto met groothoek.  Ik had die vliegenzwammen al eens eerder gezien maar nu zag ik ineens wat erin zou kunnen zitten, met die diepte en die bomen, en zo ben ik gaan experimenteren.

Zijn paddenstoelen een favoriet thema van je?
Ja, maar andere macrozaken spreken mij ook enorm aan. Macro kun je ook bijna overal wel doen, er zijn dicht bij huis ook verrassende dingen. Landschap vind ik moeilijker, bij mij in de buurt zijn er wel enkele mooie natuurgebieden. Maar bij landschapsfotografie moet je echt heel anders kijken

Waarom speciaal paddenstoelen?
Toen ik in groep acht van de basisschool zat, hebben we enkele keren zogenaamde ‘paddenstoelenexcursies’ gedaan. Op die excursies probeerden we om zoveel mogelijk paddenstoelen te zien. Ik nam toen ook mijn camera mee (toen nog van mijn broer) om de paddenstoelen te fotograferen. Zo ben ik eigenlijk ‘verslaafd’ geraakt aan paddenstoelenfotografie.

Heb je bepaalde favoriete fotografen die voor jou een voorbeeld zijn?
Nou, zo iemand als Edwin Giesbers, die maakt macro-opnamen die ik erg goed vind, dat is wel een van mijn belangrijkste voorbeelden. Ruben Smit maakt ook prachtige foto’s, die hebben een bijzondere sfeer.  Naar dat soort fotografen kijk ik veel.

Hoe heb je eigenlijk leren fotograferen?
In het begin vooral doordat ik met mijn vader en mijn broer meeging. De camera die ik heb was eerst van mijn broer, en hij heeft me allerlei tips gegeven. Ik kijk ook elke dag op Nederpix en daar lees ik vaak leerzame dingen. Je moet toch veel van techniek weten, zodat het niet langer snap-shots zijn wat je fotografeert en zover komt dat je iets voor ogen hebt en wéét hoe je het moet maken.  Nu maak ik voor zo’n paddenstoelenserie niet eens altijd zoveel foto’s, soms maar tien tot twintig, dat is best beperkt. Maar dat komt doordat ik het van tevoren heb uitgedacht, hoe ik een reeks kan maken, bijvoorbeeld eentje die verschillende stadia van ontwikkeling laat zien liefst.

Tenslotte, heb je nog een gouden tip voor paddenstoelenfotografen?
Jazeker: neem een spiegeltje mee als je het bos ingaat, om de onderkant van de paddenstoel bij te lichten. Het is meestal flink donker onder de bomen en de extra belichting van een spiegeltje geeft een heel mooi effect, dat je goed kunt gebruiken.

En tja, wat ik al eerder zei: ga vaak terug naar dezelfde plek, zodat je je onderwerp goed leert kennen, en het bij allerlei weersomstandigheden ziet.  Want dan zie je vaak juist iets onverwachts.

Meer foto’s van h. fotograaf staan op Nederpix

Foto’s importeren

Voordat je iets met Lightroom kunt doen, moet je eerst je foto’s importeren, van je harde schijf of je geheugenkaartje. Importeer je vanaf je harde schijf (om foto’s die je daar al eerder hebt opgeslagen in de Lightroom database op te nemen), dan kun je ervoor kiezen om de foto’s te laten staan op de originele plek, of om ze ergens anders heen te kopiëren. Je kunt met Lightroom dus prima je eigen mappenstructuur handhaven. Als je foto’s importeert vanaf een geheugenkaart, dan zul je ze uiteraard altijd kopiëren.

Meestal opent Lightroom automatisch het import-venster als je een geheugenkaartje in je kaartlezer stopt (mocht dit niet gebeuren, dan zit linksonder de knop ‘import’). In dit venster kun je de importsettings bepalen. In het eerste keuzemenu kies je wat Lightroom met je foto’s moet doen: op de originele locatie laten staan of kopiëren naar een nieuwe plek, en dan omzetten naar het DNG-formaat of in het originele formaat laten staan. Je geeft aan waar Lightroom de bestanden neer moet zetten, hoe ze geordend moeten worden, en of het programma meteen een backup van de originelen moet maken. Je kunt alle foto’s van het kaartje importeren, of alleen die van een bepaalde datum.

Bij het importeren kun je de namen van de bestanden aanpassen. Een template biedt daarvoor een aantal opties aan, maar je kunt ook gemakkelijk een eigen model voor naamgeving bepalen.

Er is bij importeren ook de mogelijkheid om alvast bewerkingen uit te voeren. Omdat die bewerkingen meteen op alle foto’s die je importeert toegepast worden, maak ik er eigenlijk nooit gebruik van. Maar het kan wel nuttig zijn als je bijvoorbeeld steeds hetzelfde cameraprofiel gebruikt. Lightroom levert een aantal presets mee voor zwart-wit, veel/standaard/weinig contrast en bepaalde effecten, en je kunt ook zelf een preset definiëren met bepaalde voorkeursinstellingen en correcties. Dat definiëren gebeurt in de Develop module, hierover volgende keer meer.

Wel erg handig is om meteen metadata (gegevens over de foto’s) en een aantal keywords (trefwoorden over wat op de foto staat) toe te voegen. Ook hier kun je weer presets aanmaken. Ik heb er eentje gemaakt die in ieder geval de gegevens over rechten en de fotograaf alvast bij elke foto zet. Per groep foto’s kun je trefwoorden toekennen zodat je foto’s straks makkelijker te vinden zijn. Als je de hele dag op één locatie hebt gefotografeerd kun je dit bijvoorbeeld al als trefwoord invoeren. De overige trefwoorden (zoals de onderwerpen) kun je later nog invoeren.

Het grootste deel van het scherm wordt in de library module gevuld met een overzicht van je foto’s. Je kunt gemakkelijk wisselen tussen een overzichtsbeeld (‘grid view’) met rijen kleine foto’s (de maat kun je zelf kiezen) en grote weergave van één geselecteerde foto (‘loupe view’). Wisselen kan via het menu, of een sneltoets ‘g’ voor grid en ‘e’ voor loupe), of door gewoon op een foto te dubbelklikken.

Er zijn verschillende manieren om je foto’s te selecteren of om er een rating aan te geven. Zo kun je verschillende foto’s van een kleurtje voorzien (en dus later alleen de ‘rode’ foto’s selecteren) of er een aantal sterren aan toekennen. Ik maak zelf tijdens de eerste selectie van de foto’s (waarbij alle slechte weg moeten) graag gebruik van de verschillende vlaggetjes. De slechte foto’s die ik niet wil bewaren worden ‘rejected’ (sneltoets ‘x’), de foto’s die er echt uitspringen krijgen een vlaggetje (sneltoets ‘p’). Op die manier kun je achteraf heel snel alle slechte foto’s selecteren en dan weggooien.

Heb je nou een hele serie gelijkende foto’s geschoten waarvan je alleen de beste wilt bewaren? Gebruik de ‘compare’ optie: via de snelkoppeling toets ‘c’ krijg je twee foto’s naast elkaar te zien zodat je deze makkelijk met elkaar kunt vergelijken. Handig is dat als je inzoomt op één foto (wat je in Lightroom doet door op een foto te klikken), de andere foto netjes meezoomt op hetzelfde deel van de foto. Dit maakt het vergelijken op 100% erg makkelijk.

Bestandsbeheer
In het linker venster heb je een overzicht van de verschillende mappen waar je je foto’s in hebt staan. In Lightroom maakt het niet uit of je je foto’s op je computer hebt staan of op een externe harde schijf. Zelfs als de schijf offline is, kun je nog tussen de previews zoeken naar de bewuste foto.
Als je foto’s uit verschillende mappen van hetzelfde onderwerp bijeen wilt brengen, of een selectie uit een map wilt bewaren, kun je dat eenvoudig doen door een verzameling (collection) aan te leggen. Bij het maken van een verzameling blijven de bestanden gewoon in hun eigen map staan en je maakt er ook geen kopie van, je geeft alleen aan dat de bestanden bij een bepaalde selectie horen. Eén en hetzelfde bestand kan dus best in meerdere verzamelingen voorkomen, en als je foto’s uit een verzameling verwijdert blijven de bestanden staan waar ze stonden.

Je kunt op een snelle manier een verzameling bijeenbrengen met ‘quick selection’: selecteer een (of meerdere) foto’s en toets ‘b’ om ze toe te voegen -iets wat je met dezelfde handeling weer ongedaan maakt. Deze ‘quick selection’ kun je uiteindelijk opslaan als een nieuwe verzameling, waarvan je de samenstelling altijd weer kunt wijzigen.

Trefwoorden en metadata
De Library module dient vooral voor het beheren van je foto’s: indelen, selecteren, ordenen, groeperen, en voorzien van keywords (trefwoorden) en metadata (onderwerp, onderschrift, plaats, rechten etc). Om overzicht te houden over je steeds groeiende database is het verstandig om tijd te steken in het invoeren van de juiste trefwoorden en metadata. Hierdoor kun je later makkelijk een bepaalde foto terugvinden en ook als je ze wilt aanbieden aan stockbureaus is het goed als de trefwoorden en metadata in orde zijn. Dit kun je allemaal doen in de rechterbalk.

In de ‘keyword list’ staan alle trefwoorden die je ooit gebruikt hebt. Als je een foto selecteert kun je in deze lijst zien welke trefwoorden er aan zijn toegekend (een vinkje voor het woord). Door een term aan te vinken voeg je een trefwoord toe aan een geselecteerde foto. Je kunt ook alle foto’s met een bepaald trefwoord zien door het pijltje achter het woord aan te klikken.

Foto’s kun je ook zoeken met het Library filter, dat in ‘grid view’ bovenaan het scherm met plaatjes staat. Bij ‘text’ kun je zoeken op de trefwoorden, met ‘attribute’ op kleuren, vlaggetjes of sterren die je hebt toegevoegd, met metadata op de overige gegevens. Dit filter werkt uiteraard alleen op de map die je links in beeld geselecteerd hebt. Wil je door alle foto’s zoeken, zul je bij ‘catalog’ ‘all photographs’ moeten selecteren.

Wat een erg handige optie is om het werk met de trefwoorden wat te beperken is het gebruik van synoniemen. Je kunt aan één trefwoord verschillende synoniemen hangen, waardoor je deze dan niet steeds in hoeft te voeren maar je er toch op kunt zoeken. Klik met de rechter muisknop op een trefwoord uit de lijst en selecteer ’edit keyword’. Je krijgt dan een schermpje waarin je eventuele schrijffouten kunt corrigeren, maar ook verschillende synoniemen toevoegen. Zo kan het handig zijn om hier de wetenschappelijke en Engelse naam in te voeren, of de diergroep waartoe je onderwerp behoort. Dit is de eerste keer wat meer werk, maar scheelt de volgende keren enorm. Vergeet in dit ‘edit keyword’ venster niet om de drie vinkjes eronder aan te vinken. Dan worden de synoniemen ook meegenomen in de IPTC-data als je de foto exporteert.

Tenslotte heb je in de rechterbalk van het scherm ook nog de mogelijkheid om de verschillende metadata te bekijken en in te vullen. Zo kun je de exif-gegevens bekijken (en foto’s hierop selecteren) en de IPTC gegevens invullen. Dit laatste is vooral handig als je je foto’s naar een stockbureau opstuurt of ergens anders op internet zet (de copyright info), maar helpt ook bij het overzicht houden over je eigen foto’s (alle foto’s uit een bepaald land of gebied selecteren).

Al deze gegevens kun je voor een foto invoeren, maar ook op een selectie in ‘grid view’.

Dit deel van het beheren van je foto’s is misschien niet het meest aantrekkelijke, toch is het zeker aan te raden hiermee direct te beginnen als je je database start. Ik heb nog een kleine 4000 foto’s zonder trefwoorden, allemaal foto’s die voor mij op dit moment onvindbaar zijn.

Exporteren

In Lightroom kun je erg veel met je foto’s doen, maar het kan gebeuren dat je je foto’s wilt exporteren (bijvoorbeeld voor gebruik op een website of presentatie). Dat gaat in Lightroom ook in de Library module, via een exportvenster. Hierin kun je dingen aangeven als de bestandsnaam, de plaats van opslaan, verkleinen, naverscherpen (vergeet dit niet!!) en het eventueel toevoegen van een watermerk.

Ook hierbij is het weer mogelijk bepaalde instellingen vast te leggen in een preset. Dit doe je door op het plusje onder de presets te klikken. Deze presets kun je dan weer bereiken door op een foto met je rechter muisknop te klikken en naar export te gaan. Je krijgt dan je hele lijst met export presets te zien, als je op eentje klikt worden meteen de instellingen hiervan toegepast en begint Lightroom je foto’s te exporteren. Op deze manier kun je heel snel een foto met de juiste instellingen exporteren.

Tot zover de Library module. In het volgende deel zal ik verder ingaan op de Develop module.

Naast het ‘hoofdeiland’ ligt het sympathieke Dune, een zandig eilandje waar veel naturisten rondlopen en slechts een bungalowpark met één café-restaurant staat. Helgoland is verkeersvrij: er zijn maar een paar auto’s en fietsen is er verboden. Het eiland heeft een rijke oorlogsgeschiedenis maar daar is het ons niet om te doen. We hebben vooral interesse voor de prachtige mogelijkheden die dit eiland biedt voor natuurfotografie!

Hoe er te komen, accommodatie

Helgoland is makkelijk te bereiken vanuit de Duitse havenstadjes Cuxhaven en Willemshaven. Het is dan ook een uitverkoren bestemming om een lang weekendje, zonder al te veel verlies aan reisuren. Het duurt vanuit Cuxhaven zo’n 2 uur voor de Ferry aanmeert in het kleine haventje op het eiland. Alle reizigers worden met sloepen aan land gebracht.

Het ontvangstkantoor met de toeristische informatie bevind zich op zo’n 200 meter van de aanlegsteiger. Het is dan ook erg makkelijk om daar inlichtingen in te winnen over de beschikbaarheid van kamers, een hotelletje of een appartementje. Het hangt er maar vanaf welke accommodatie je verkiest. Prijzen zijn vergelijkbaar met die in Nederland en dat is dus wel iets duurder dan op het Duitse vasteland. Eigenlijk kan je nog wat compenseren door inkopen te doen op zaken waar veel taksen worden op betaald, het eiland is immers taxfree.

Eenmaal je er een paar uurtjes vertoeft zal het je wel gauw opvallen dat alles wel heel kortbij is op dit eilandje. Na twee dagen heb je de indruk dat je zowat alles en iedereen al een keertje bent tegengekomen. Dat geldt natuurlijk niet voor de ‘fotografieobjecten’ want op Helgoland kan een natuurfotograaf makkelijk een paar weken zoet zijn.

Vogelfotografie

Het eiland is één van de allerbeste plaatsen van Europa om in het najaar de vogeltrek en de daarmee gepaard gaande zeldzame gasten te observeren (er zijn inmiddels al 425 vogelsoorten op het eiland waargenomen!). Toch wordt Helgoland door natuurfotografen het meest bezocht in de late lente. De reden hiervoor is duidelijk: in deze periode is het in de zeevogelbroedkolonie erg druk.

Mei en juni zijn de beste maanden om de Jan-Van-Genten, Zeekoeten en (zoals altijd, veel minder) Alken op de ijzerkleurige, bijna rode kliffen op en rond hun nesten te fotograferen. Ook honderden Drieteenmeeuwen en tientallen Noordse Stormvogels scheren voortdurend langs. Sinds 2009 is de fotografie van zeevogels op het land (bij de nesten dus) een stuk minder interessant geworden nu je niet meer vlakbij de rand van de klif kunt komen:  er is een hek geplaatst tot op enkele meters van de afgrond. Alhoewel er vaak mensen zijn die tussen de draad doorkruipen of erover heen gaan (die laatste zijn meestal grote Hollanders) zou ik toch iedereen aanraden om binnen de omheining te blijven. Sommige fotografen zijn heel vindingrijk en zoeken een origineel of een beter fotografiestandpunt zonder daarbij de regels te overtreden (zie foto).

Echte portretfotografie is tegenwoordig alleen nog makkelijk te doen met supertele’s maar wees gerust…. vliegbeelden zijn heel makkelijk te maken met een 300 millimeterlens. Zoals zo vaak is de beste tijd om te fotograferen in de ochtenduren. Niet alleen voor het mooie licht maar vooral ook omdat dan de zon pal achter je staat. ’s Avonds, als de zon onder gaat – overigens behoren de zonsondergangen op Helgoland misschien wel tot de mooiste die ik ooit zag – zit de zon langszij en heb je vaak te maken met lelijke streepjes schaduw op de helft van de vogelkop. Natuurlijk zijn de aanvliegende Jan-van-Genten het hoofdspektakel.

De vogels zijn door hun zwart-wit kleed moeilijk te belichten. De stelregel om een zwarte vogel tegen de lucht (lichte achtergrond) een flink stuk te overbelichten valt hier weg omdat het overgrote deel van de vogel wit is. Ik raad je dan ook aan om maximaal 1 volle stop te compenseren. DE grote moeilijkheid is dat de vogels zo onder de kim vliegen en dat de zee een vaak donkerblauwe kleur heeft. Plotseling komt de vogel dus van een ‘overbelichtingszone’ in een ‘onderbelichtingszone’ terecht en dat schept natuurlijk problemen.

Bij vrijwel al mijn geslaagde vliegbeelden van Genten met de donkere zee als achtergrond  hanteerde ik een compensatie van min 3-4 stops. Let maar op, foto’s van de snelle witte vliegers die worden genomen zonder compensatie zijn sowieso overbelicht, waardoor het wit in de vogel snel wordt ‘uitgebeten’.

Om een goede fotografieplek uit te kiezen bestaan verschillende tactieken, maar het beste is om een tijdje de langs scherende vogels van op afstand te observeren en je dan een plaats te kiezen waar je een uurtje blijft volharden. Je kunt ervan op aan: als een vogel tweemaal kortbij voorbij komt doet hij dat ongetwijfeld nog een derde, vierde en vijfde keer. De meeste vogels hebben een vliegpatroontje en het leuke op Helgoland is dat je altijd meerdere kansen krijgt om die wereldfoto (denk je zelf dan) te maken die je in gedachten had.

Denk er ook eens aan om ‘andere’ foto’s te maken dan de standaardfoto’s die overvloedig  op de site verschijnen. Houd in de smiezen of zich een leuke andere situatie voordoet (boot die voorbijkomt, leuke voorgrond, …)  en maak er gebruik van!

Een andere uitdaging was voor mij om twee vogels die vlak bij elkaar vlogen samen op één plaat te zetten. Niet zo evident hoor, bekijk maar even alle vluchtfoto’s van Genten op Birdpix, duo’s zitten er écht niet veel tussen.

Denk er ook even aan om ’s avonds je telelens niet te vroeg op te bergen om met je groothoek de zonsondergang te lijf te gaan. Nee, blijf even verder vogels fotograferen want foto’s als deze, van zo’n Gent met als achtergrond een bloedmooie oranje sunset doen zelfs ervaren fotografen in ongeloof verzinken.

Naast de zeevogels is een bezoek aan het lagere gedeelte, vlakbij het museum met een namaak zeetorentje, altijd de moeite. Duindoorn vormt er de hoofdvegetatie maar er staan ook nog wat wilgen. Er broedt nachtegaal, grasmus en graspieper en er zijn altijd wel wat vinkachtigen aanwezig. Ik had het geluk om in juni van 2009 enkele Roodmussen voor de lens te krijgen. De zangvogels zijn hier uitermate mak.

Zoogdierfotografie

Je kunt je voor een paar Euro met een kleine ferryboat naar het enkele honderden meter verder liggende Dune laten verschepen. Het is een piepklein eilandje waar naast de Gewone Zeehonden ook een grote kolonie Grijze zeehonden aanwezig is.

Op het eiland ervoer ik een zeer grote ’sociale controle’ onder de fotografen. Iedereen hield zich aan een ongeschreven code om de dieren niet te verstoren tijdens hun lui vertoeven op het strand. Alhoewel ik zeker de indruk had een heel stuk dichter te kunnen, deed ik dat (uiteraard) niet -maar ik moet zeggen dat je dan met zijn allen wel te kijk staat als een stelletje niets vermoedende bakvissen leuk door de groep zeehonden wandelt en die dieren nauwelijks de zee in gaan.

Een goede raad is om je te positioneren op zo’n 40 meter van de dieren terwijl het vloed wordt. De dieren komen dan naar je toe gehuppeld en na een paar uurtjes kan het makkelijk gebeuren dat je er gewoon tussen ligt. Och ja, ook Dune herbergt vogels: de Scholeksters zijn er nergens zo mak en op de betonblokken zitten altijd wel Eiders met jongen terwijl de mannetjes omstreeks deze tijd van het jaar nog hun mooie groene kop bezitten.

(klik voor groter plaatje)

Omdat het herfst is en paddenstoelentijd heeft de redactie deze opname van Johan van Gurp uitgekozen. Een paar dagen nadat hij de foto had gemaakt sprak ik er met hem over.

Hoe is deze foto tot stand gekomen?
Achter mijn huis is een plek waar houthaksel ligt en daar ga ik regelmatig even kijken. Onder andere naar paddenstoelen want die fotografeer ik graag, vooral het fijnere spul. Deze viel me op die plek ineens op, ik kende de soort niet. Ik ben een aantal keren teruggegaan om te volgen hoe hij zich ontwikkelt.  Eerst is het een kleine, ingevouwen poot van niet meer dan 10 cm. Daarna zie je op een ochtend de naar boven geklapte kelk, en ‘s middags is ie alweer omgevallen.  Ik moest dus ‘s ochtends een foto maken, en ben op een ochtend een aantal keren gaan kijken hoe het licht viel.  Toen dat mooi op de kelk scheen heb ik deze foto gemaakt, met de camera op een rijstzak.

Ik heb niet geflitst ofzo maar wel een reflectiescherm gebruikt om de onderkant wat op te lichten. Omdat de houtsnippers erg donker zijn en de paddenstoel door het licht bijna doorschijnend lijkt de opname wel zwartwit. Dat grafische effect met het craquelé vond ik juist bijzonder.

Specialiseer je je in het fotograferen van paddenstoelen?
Ja, paddenstoelen liggen me wel, vlinders bijvoorbeeld ook, maar landschappen vind ik lastig om goed te fotograferen. Dat is ook bij mij in de buurt niet zo gemakkelijk. Kleinere onderwerpen als vlinders en paddenstoelen kun je in je eigen omgeving altijd wel vinden, en ik vind het een uitdaging om daar wat moois van te maken. Door het fotograferen zie je dingen om je heen oop een andere manier vind ik.

Ben je ook een paddenstoelenkenner?
Nou, eigenlijk niet zo, langzamerhand wel een beetje geworden.  Mij interesseerde in de eerste plaats het fotograferen omdat je daardoor anders -of beter- naar dingen leert kijken. Ik ben zo’n tweeëneenhalf jaar bezig met paddenstoelen, en doordat ik er meer aan begon te zien, wilde ik er ook weer meer van weten.  Dan ga je van alles opzoeken en zo heb ik inmiddels wel de nodige kennis opgedaan.

Een beetje zoals vroeger, toen kweekte ik rots- en alpenplanten, dat heb ik vijftien jaar lang gedaan. Dan moest ik ook alle namen van de verschillende soorten precies weten.  Daar was ik goed in thuis, had ook veel plezier in bergwandelen in de Alpen waar je die planten tegenkwam. Liefde voor de natuur zat er dus wel altijd in,  en tegenwoordig beleef ik dat vooral via het fotograferen.  Af en toe laat ik een album afdrukken van een selectie foto’s, en tentoonstellen komt er misschien ook nog wel eens van, maar het belangrijkste is toch om ermee bezig te zijn.

Wat zou je andere fotografen voor tips willen geven voor paddenstoelenfoto’s?
Het belangrijkste is misschien wel dat je je niet alleen moet richten op die mooie paddenstoel maar goed moet kijken naar de achtergrond. Die moet rustig zijn om de paddenstoel goed laten uitkomen.

Licht is dikwijls lastig, onder de bomen in de herfst. Een reflectieschermpje kan dan veel uitmaken om schaduwen op te lichten. Voor zo’n klein onderwerp hoeft het niet veel te wezen, een witte envelop kan al helpen. Je werkt toch met lange belichtingstijden en een statief of rijstzak is absoluut nodig.

Rijstzak is misschien wel zo handig omdat je ook laag bij de grond moet werken – door de knieën is niet eens genoeg. Het klinkt misschien gek maar: het beste resultaat krijg je als je je net zo groot maakt als de paddenstoel!

Voor meer foto’s van Johan, kijk hier op Nederpix. Daar staan overigens in het album ‘Paddestoelen en korstmossen’ nog veel andere prachtige opnamen ter inspiratie in deze herfstige dagen.