Chris was onlangs in the picture met een foto van een sneeuwuil in de winteruilenspecial in ‘Vogels’ . En ook op Birdpix met een prachtige serie foto’s van lapland- en sneeuwuilen uit Canada. Er ontstond een klein dispuut over de manier waarop sommige foto’s tot stand waren gekomen. Soms worden de uilen met muizen uitgenodigd een aanvalsvlucht voor de camera uit te voeren. Ik wil alvast gezegd hebben dat Chris absoluut niet de eerste of enige is die dit ooit zo heeft gedaan. Chris kreeg er wel wat mee over zich heen.

Maar Chris is in het verleden veel en veel verder gegaan dan muizen voeren in Canada. Hij maakte zeer succesvolle fotoreizen naar Arctische gebieden in Japan, Noord-Amerika en diep in Siberië. Vraag van vandaag: hoe ver kun je gaan Chris?

Ha Chris, hoe zit dat nou met die muizen?

Die muizen, dat is niet leuk. Voor de uilen is er geen enkele schade, niet voor de uilenstand en niet voor de individuele uilen. Als je boven het gebied in Canada vliegt, dan zie je een enorm uitgestrekte wildernis waar nooit iemand komt. Er zijn maar een heel paar uilen in voor mensen toegankelijk terrein. Deze opportunisten hebben het een tijdje iets makkelijker als de fotografen er zijn. Daarna moeten ze – een beetje aangesterkt – zelf hun kostje weer bij elkaar sprokkelen.

Voor de muizen, tja, dat voelt niet lekker. Misschien mag ik het vergelijken met het eten van vlees uit de bio-industrie. Het is een keuze die je kunt maken. Je zou het liever niet doen en ik voel me er niet makkelijk mee.

Nog graag een kleine nuance: ik ben twee weken in Canada geweest en heb hiervan twee dagen meegedaan aan een workshop uilenfotografie. Dit heb ik gedaan omdat ik er zeker wilde zijn terug te komen met uilenfoto’s. Het plezier die twee dagen – tussen een aantal andere fotografen – was een stuk minder dan de andere dagen. De rest van de tijd was ik zelf op pad, op zoek naar mijn eigen kansen. Het moment waarop ik in mijn eentje in de sneeuw lag met een relaxte sneeuwuil op een paar meter afstand was mij veel meer waard . Het gaat me in mijn fotografie vooral om de beleving buiten.

Wat ik minder vind, is als mensen er niet eerlijk over zijn hoe ze de foto gemaakt hebben. Als je doorvraagt en het verhaal wordt steeds langer: ja een muis, ja aan een hengel, nee soms haalden we de hengel in voordat de uil beet had en zo voort. Hypocriet – daar houd ik niet van. Ander voorbeeld: als je nestfotografie wilt vermijden, wat dan met de foto van een vogel met een rups in zijn bek? Het een is niet slechter dan het ander, het nest om de hoek, de verstoring net zo groot.

Ik denk ook dat we daarin wel eens te beschermend zijn: een foto van een nest futen in de stad kan toch geen probleem zijn. Aan de andere kant, de rosse grutto´s die je hier ziet, die komen hier om aan te vetten voor een lange reis. Elke keer dat ze opvliegen gaat ten koste van hun vetvoorraad. Maar aan een foto kun je niet zien of de fotograaf misschien bewust een paar keer extra is opgestaan, om de vogels in zo’n mooie vlucht op te stoten.

Wat je moet voorkomen is dat de mensen allemaal achter dezelfde vogels aangaan. Je moet eigenlijk geen locaties vermelden. We moeten het niet hebben van de mensen die een dure camera en een dure lens kopen en vervolgens zelf geen initiatief nemen om zelf hun vogel te vinden. Mensen die je een mail van drie regels sturen naar aanleiding van jouw mooie foto met de vraag wat je gezien hebt, waar je dat gezien hebt, wat de overnachting kostte. Als je er op in gaat, dan ben je zo een hele avond kwijt. Je hoeft jezelf niet zo in te spannen voor iemand die zelf geen moeite heeft genomen zelf iets uit te zoeken.

Op zich mogen die mensen dat doen hoor, maar ik heb meer waardering voor de mensen die laten blijken wat ze zelf hebben uitgezocht. En mensen die klein zijn begonnen, met het voeren van meesjes in de tuin, het rondkijken in de duinen. Die het gaat om de beleving met de vogels. Ja, inderdaad zo ben ik zelf begonnen, met mijn vader en mijn oudere broers naar buiten. Vogels kijken, schedels verzamelen, uren onder een roestplaats wachten tot de ransuilen gaan vliegen.

Hoe ging dat bij zo´n roestplaats van prachtige uilen met van die jonge vogelkijkers?

Ha, ja, het was wel eens erg koud, en soms duurde het erg lang voordat de uilen uit eigen beweging wilden gaan vliegen. Lieverdjes? Niet altijd nee.

Bij de voorbereiding van dit interview vroeg ik Chris of er eerder artikels over hem verschenen waren. Jawel, zei hij, en hij stuurde me het interview door René de Vos in ‘Vogels’ 2005 ‘In de ban van onmeetbaar Siberië; Fotograaf Chris Schenk: weken afzien voor die ene plaat’. Ik kan iedereen aanraden dat interview te lezen.

Zo´n reis vergt een hele voorbereiding, je moet er achter zien te komen waar je zijn moet, en je moet de juiste contacten leggen. Ik steek veel tijd in de voorbereiding. Het internet biedt je de mogelijkheden. Het is een kwestie van aftasten. Niet een drieregelige vraag sturen, maar je interesse tonen. En uiteindelijk twee maanden op pad met mensen die je alleen van email kent.

En toch weet je dat het goed zit. Hoe langer het geleden is, hoe leuker het wordt. Je vergeet het wachten op benzine, op vervoer, het eten wat de lokale pot schaft… de mensen eten daar niet alleen vissekoppen, maar ook brileiders, die zijn wel erg lekker. Het klinkt natuurlijk heel vreemd om zo’n bijzonder beest te eten, maar daar kun je niet anders, er is niets anders voor die mensen.

Siberië, Hokkaido, Canada, het fotograferen in afgeleden Arctische gebieden is niet geheel vrij van ontberingen…
Juist de beleving is voor mij heel belangrijk…. Voorbeelden voor me zijn Klaus Nigge met zijn prachtboek Kamsjatka. Dat is wel wat anders dan Hokkaido. Hij beschrijft hoe hij een perfect nest van een stellers zeearend heeft gevonden. Het is maar een dag lopen van de plek waar ze zitten, maar ze kunnen er niet heen want de helikopter kan ieder moment komen. Uiteindelijk blijft de helikopter nog twee weken weg en heeft hij genoeg brandhout gehakt voor drie winters. Maar een jaar later is hij terug en maakt hij zijn inmiddels beroemde foto’s. Prachtig verhaal!

Ik heb ook intens genoten van een presentatie van Staffan Widstrand (google op ‘Wild Wonders of Europe’). De man liet in een half uur een stuk of tien foto’s zien, bijzonder weinig. Daarbij vertelde hij over zijn belevenissen rond het fotograferen, over buiten zijn met beesten, over niet-gemaakte foto’s. Ik heb ademloos geluisterd. Heel anders dan de presentaties met tientallen mooie overvloeifoto’s met daaronder de bekende muziekjes. Verhalen over een jachtopziener die doodsbang was omdat ie door wolven was omsingeld. In zijn dromen tenminste. En over dat oude vrouwtje dat was aangevallen door beren… Ze had deze rekels willen wegjagen die haar appels aan het stelen waren.

Wist je dat twintig jaar voordat ik in Hokkaido kwam de mensen van Dutch Birding daar al waren geweest. Toen had je geen onderschriften in westerse letters op de wegwijzers. De mensen moesten zelf de tekens op hun papiertje met de tekens op de wegwijzers vergelijken. Tegenwoordig is het allemaal een stuk makkelijker.

En inderdaad, als je er staat, op de foto´s zie je een prachtig maagdelijk sneeuwlandschap, met dansende kraanvogels. Je maakt de foto, en staat vervolgens in de rij bij tientallen Japanse fotografen om te plassen naast de kantine rechts van het prachtige maagdelijke sneeuwlandschap, met dansende kraanvogels.

Over Hokkaido. Mijn stijl is plaatjes schieten, het vogeltje mooi in beeld. Ik zie mezelf niet zo creatief in de foto. Op éen van de Hokkaido-reizen die ik voor andere fotografen heb georganiseerd, kon ik mooi zien hoe een begaafd creatief fotograaf werkt. We zaten op de boot en we zagen een prachtig ijsschots met stellers en “gewone” zeearend. Toen we dichterbij kwamen zocht iedereen een laag standpunt om op ooghoogte te fotograferen. Ik ook. Niet Jan Vermeer. Hij schatte in een oogwenk de situatie in, klom op het dak en had als enige de ijsschots mooi los van de kustlijn. Zelfde kans, maar wat een verschil in resultaat.

Je kan dan wel naast zo’n man gaan staan, maar dat is beschamend. Ik probeer in mijn fotografie oorspronkelijk te zijn door te reizen naar gebieden waar niet iedereen op komt. Mijn creativiteit zit meer in de plaats waar de foto genomen wordt, en daarmee in de soorten die op de foto komen. En ik heb gemerkt dat ik toch wel fanatiek ben, want een koffiepauze op zo´n peperdure reis naar de andere kant van de aarde komt niet eens bij me op.

Opvallend is dat je over een aantal zaken een heel uitgesproken mening hebt, maar heel terughoudend doet met het uitdragen daarvan. Je nuanceert vaak dat wat je zegt maar een mening is, en soms moet ik een oordeel uit je trekken.

Ik wil niet arrogant overkomen. Als ik een mening ergens over uit, dan heb ik er wel goed over nagedacht.

En in je werk? (als automatiseringsadviseur voor het bedrijfsleven)

Mijn collega´s vinden dat ik daar wel eens steviger mag zijn in mijn adviezen. Zelf heb ik zoiets van, als ik het drie keer gezegd heb, dan moet het een keer genoeg zijn. De klant heeft toch uiteindelijk de keuze te maken.

Die duidelijke eigen mening heb je ook over apparatuur, toch? Je had eerder een aantal D200´s en die waren niet scherp genoeg. Hoe zit het nu met de apparatuur?

Ja, daar ben ik een pietje precies in. Ik heb geen zin om veel aan een foto te doen. Hij moet uit de camera gewoon goed zijn. Die D200’s waren niet scherp. Van mijn twee D70’s was er een goed. D90 is prima maar is een stuk minder met de autofocus dan mijn D300. Een convertor gebruik ik alleen in het uiterste geval. Ik heb nu zo’n nieuwe VR versie van de nikkor 500 F4, maar ik zie niet echt een verschil met de “oude” AF-I en AF-S.

[De foto’s waarmee hij publicaties en boeken haalde, zijn overwegend gemaakt met een manual focus Nikkor 400 F3,5 ai-s.]

Als je ziet met wat voor spullen we vroeger op film werkten, hebben mensen momenteel prachtige mogelijkheden met een 300mm F4 lens op een digitale camera (met cropfactor). Ik ben begonnen met een Zenith, met een 135 mm lens en een convertor. Vogel klein in beeld. Toen een Praktica met een 400 mm, een vivitar misschien.

Om de scherpte te bereiken die ik wil, heb ik de beeldinstelling van de D300 op ‘levendig’ staan met de verscherping op 5. Die van het scherm spattende kleuren lijken ook het meeste op de diafilm die ik gebruikte: Fuji Velvia. (Inderdaad op Canon was Velvia veel vetter dan op Nikon).

Het interview wordt afgenomen bij Chris thuis. Chris’ foto’s zijn gepubliceerd in diverse vogeltijdschrifen en boeken maar er hangt maar één vogelfoto aan de muur. Een cadeautje van Chris aan Francina met de vogel waarnaar haar straat is genoemd. De foto is van Wim Weenink.

Wim heeft een gebied dat hij van haver tot gort kent. Hij gaat heel veel zonder camera op pad om te kijken wat er in zijn gebied gebeurt. Wim is ijzersterk in zijn eigen territorium, dat kan ik niet zo. Ik heb het buitenland nodig om een plek voor mezelf te vinden. Misschien ook voor de concentratie.

Hoe stem jij het fotograferen af met het thuisfront?

Francina: Chris is altijd op tijd thuis. Chris: Tijdens zomervakanties blijft de camera thuis. Eens per jaar ga ik twee weekjes op pad. Francina: Af en toe moet je hem laten gaan. Chris: Ooit komt de gelegenheid om nog eens een droomreis te maken, dan ben ik nog 1 keer een maand of twee weg. Samen met de vogels Siberië in trekken als het er lente wordt, en twee maanden later weer met de vogels naar huis als het winter wordt.

Zo’n roodhalsgans, dat is nog steeds een aardig vogeltje…

Website Chris www.chrisschenk.nl, Chris op Birdpix

Foto Chris: Peter Wijn

“Hallo? Met Arno ten Hoeve…”

Het is donderdagavond 24 september. Na een heel korte zoektijd onder de natuurfotografen wie we hier het eerst willen uitlichten, bel ik hem voor een afspraak.

Oh, ben jij het. Ja, leuk zeg! … Ja, we moeten het ook absoluut combineren met vogels kijken langs de IJssel. Eens kijken in de agenda.…

Gelijk enthousiast – dus we beginnen toch maar direct per telefoon en wachten niet tot half november – en heel herkenbaar. Precies zoals hij reageert op dingen die hij bijzonder, of mooi, of fijn vindt aan foto’s en reacties op de website birdpix.nl. Onbevangen, recht voor zijn raap, focus op wat leuk is. Dat is een bewuste keuze, zo blijkt al snel. Het vermogen om een goede poging van een geslaagde foto te onderscheiden is er echt wel. Hij kiest er voor om het minder positieve aan anderen over te laten als ze daar zin in hebben. Ook in zijn zakelijke contacten als vrij-ondernemer, grafisch ontwerper – zoekt hij de vrijheid om de manier van communiceren en zaken doen hier op aan te laten sluiten. “Eerlijk”, zo zegt ie zelf.

Hoe ben je begonnen?
Mijn eerste camera was een Pentax ME-super. Ik was zo’n 15 jaar. Daarbij had ik een slechte 80-200 zoomlens – een Tokina -, en later zo´n slechte 500mm lens met diafragma F8. De vogel stond midden in het beeld, maar hij stond in beeld. Heel enthousiast was ik. Later werd ik kritischer en stoorde ik me er aan dat ik er niks van bakte. Toen ben ik gestopt. Pas toen ik ontwerper was ben ik weer opnieuw begonnen. Ik gebruik sindsdien een Canon DSLR en een hele zooi lenzen.

Poetsen en kijken en poetsen en kijken... Het is van levensbelang om je verenpak in conditie te houden om te kunnen zwemmen en vliegen. Maar ondertussen moet je wel op blijven letten of er geen gevaar dreigt. Wij hebben het makkelijker. We draaien gewoon de badkamerdeur op slot.

Hoe combineer je je werk als zelfstandig ondernemer – vaak een kwestie van hollen en stilstaan – met vogels kijken?
Als ik een hele tijd intensief aan een klus heb gewerkt, en die is klaar, dan ga ik niet direct achter werk aan. Ik ga naar buiten: naar de dierentuin met de kinderen; vogels fotograferen; met de bijbel langs de deuren. Mijn vaste lasten zijn laag, ik kan het me permitteren. Eens per jaar ga ik vogels ringen op Schiermonnikoog. Ringen is nogal omstreden onder sommige vogelfotografen. Ik vind het fijn om te zien hoe een vogel die je een paar keer achter elkaar vangt iedere dag dikker, vetter wordt. Het beest lijdt er niet onder. Het ringen is blijkbaar geen enkel beletsel voor de vogel om zijn conditie weer op peil te brengen. Natuurlijk is het heel rot als er een incident is, en een vogel bezwijkt na het ringen. Ik heb dat een keer bij een heggenmus meegemaakt. Je weet niet of het een direct gevolg is van het vangen, of dat de vogel door de trek te zeer verzwakt was. Het rotte gevoel blijft hangen, maar zoals gezegd, het is een incident.

In de plens stond deze Meerkoet heel berustend te staan.

Je bent als grafisch vormgever beroepsmatig met ‘beeld’ bezig, hoe ga je hier mee om bij je vogelfoto’s? De foto’s die ik maak, ontstaan in een flits. Ik probeer de omgeving, de omstandigheden in de foto te trekken. Meer is er niet over te zeggen. Ik zie een beeld in het veld en dat maak ik. Toen ik net mijn foto’s op birdpix plaatste, zijn 4 van de 5 in het ‘tijdelijke album’ beland (PW een album dat niet op de voorpagina wordt gepresenteerd). Blijkbaar werkte het niet, kwam het niet over. Ik ben benieuwd wat de mensen van mijn foto’s vinden, want ik wil graag een eigen fotoboek maken en uitbrengen. Met kleine tekstjes en beeld (PW tip, kijk op zijn website www.arnotenhoeve.nl voor een voorproefje hiervan). Ik wil graag weten of het aanslaat, hoe de kijkers reageren. Nu we het over het tijdelijke hebben, wat me soms met stomheid slaat, hoe de mensen omgaan met kritiek op hun foto’s. Het gaat er om dat je als je een idee hebt met een foto, en jij herkent jezelf erin, dan doet de mening van een ander niets aan jouw foto af.

Zien ze de foto misschien als een verlengstuk van zichzelf? Voelen ze zich zelf afgewezen als hun foto niet de gehoopte erkenning krijgt? Ik herken dat wel bij grote kunstenaars, en uhm… ook wel een beetje bij mindere goden, zoals mezelf.
Bij mijn ontwerpen ga ik daar anders mee om. Ik maak een ontwerp dat ik passend en mooi vind en de klant mag zelf kiezen of hij het mooi vindt of niet. Een ontwerp is nooit absoluut en zo is het ook bij een foto. Het kan op zo veel verschillende manieren. Je kunt zó veel keuzes maken…

Ik wil graag een beetje reclame maken voor een zeer fotogenieke vogel, maar vaak niet echt makkelijk te belichten. Dames en heren: de MEERKOET! Ik zag ze staan, maar toen zagen ze mij en zwommen de duiker in. Na een tijdje gehurkt wachten, kwamen ze weer net zo staan. Dankjoe!

…Als je als onervaren interviewer per telefoon een interview afneemt, dan is het raadzaam om de geïnterviewde het artikel voor te leggen. Dat blijkt: het bovenstaande citaat klopt helemaal niet. Onderdelen ervan zijn gezegd, maar niet in deze betekenis. Het klopt gewoon niet. Hatsjoe. Dit was de reactie van Arno:
Ja, ik was een beetje onzeker over hoe ik in interviews over kom, dus ik heb het mijn partner laten lezen. Volgens haar ligt het iets anders…
Hahahaha, we proberen het gewoon nog eens:
Bij mijn grafische ontwerpen – huisstijl, briefpapier en logo – ga ik daar heel anders mee om. Als een klant belt, wil ik hem leren kennen. Ik houd vol dat ie een keer langs moet komen, dat moet ie gewoon doen, het is maar een klein beetje om op de weg van X naar Y. Als ie in zijn auto – welke is het? – aankomt, vraag ik wat ie wil drinken, koffie of thee. Misschien laat zijn buik zien dat hij van een biertje houdt. Even vragen. Ik vraag hem welke kleuren hij mooi vindt, naar welke muziek hij luistert, welke jaren hij mooi vindt. Aan de hand van wat hij vertelt, laat ik hem boeken zien. Is dat wat je mooi vindt? Zo kom ik er achter. Dat vat ik samen in het ontwerp. De klant herkent zichzelf in mijn ontwerp. Het staat helemaal los van wat ik er zelf van vind. Je ziet het aan het portfolio op mijn site: het lijkt een ratjetoe, maar het is wat bij de klant past.

de Meerkoet... deze vogel blijf ik fotograferen! Maar ik moet eerlijk zeggen: al had er zo een stellers eider gezwommen, dan had ik hem ook gefotografeerd!

Je hebt het Birdpixboek deel V ontworpen. Volgens mij een prachtig boek, maar door Grasduinen is het ontwerp afgekraakt omdat de tekst niet goed leesbaar zou zijn.
Haha, nee hoor het kwetst me helemaal niet, deze recensie. Eigenlijk heeft de recensent het goed gezien: de tekst, en trouwens ook het ontwerp zelf, zijn ‘lagen’ in het boek die ondergeschikt zijn aan de foto’s. De foto’s zijn het hoofdonderwerp en daar moest alle aandacht naar toe gaan. Dat kan namelijk ook, niet de klant leidend laten zijn voor het ontwerp, maar het onderwerp. Trouwens, Daan (PW: Daan Schoonhoven, initiatiefnemer van birdpix.nl en dus ook het jaarlijkse fotoboek) heeft contact opgenomen met de redactie van Grasduinen. Die waren er achteraf ook niet gelukkig mee en hebben Daan een rectificatie in het volgende nummer aangeboden. Een mooie afloop.

Toch, het is niet vrijblijvend hoe je een beeld neerzet. Niet alleen stuur je de aandacht door kleur en indeling, mensen hebben ook een aangeleerde of ingebakken database met clichébeelden die heel snel een primaire – onderbewuste – reactie oproepen. Lang voordat een beeld mooi of lelijk wordt gevonden. Jouw keuzes zijn nogal eens opvallend te noemen, in ieder geval vanuit birdpix-perspectief dat in eerste instantie gericht is op mooi en herkenbaar afbeelden van vogels. Maar maak je bij je ontwerpen en foto’s gebruik van de onderbewuste, primaire effecten? Zit dat er in?
Tja, ik heb het al gezegd. Er is weinig over te zeggen. In dit geval is de vogel leidend voor het beeld in plaats van de beelden die een klant mooi vindt. Ik zie de omgeving als een kader rond het onderwerp, twee bij drie (PW het kader van een Canon kleinbeeld camera DSLR). Ik probeer het verhaal van de omgeving rond de vogel in de foto te trekken. Vandaag liep er een zwaan, een heel gezin, op de parkeerplaats in de wijk. Ik ben er naast gaan liggen, kreeg het snot in mijn gezicht van het sissende beest. Ik heb met mijn groothoeklens de zwaan in de wijk gefotografeerd. Zo mooi…

Wat ik graag wil bereiken met mijn boek is dat mensen blij worden door de schoonheid van de beelden en de tekst. Geen doembeelden over de natuur, maar positief, kijken naar de sfeer, het verhaal zien in de foto. Ik wil de kijkers uitnodigen om in kaders te kijken, om buiten in beelden te kijken, om de elementen die ze om zich heen zien in hun waarnemen te betrekken, bij wijze van spreken te zien wat een patatbak in een vogelfoto doet. Neem nou deze foto van Pauline van Marle die laatst op de voorpagina van birdpix.nl stond. Een heel mooi voorbeeld. Je ruikt het aangespoelde zeewier.

Mijn doel is dat je de vogel als kunstobject gaat zien in een rommelige omgeving.  Een favoriet foto-onderwerp is de Meerkoet. Het is een uitdaging dat contrast. Zwart-wit. Je kan er zo veel mee.

Een inspirerende manier van kijken en leven. Dank je wel Arno.

PS Het boek is bijna uit! Check www.arnotenhoeve.nl

Kootwijkerzand - winnende foto Asferico 2009

Wilco Dragt (1960) is een relatief nieuwe naam in het natuurfoto wereldje. Ondanks het feit dat hij pas twee jaar fanatiek met natuurfotografie bezig is, heeft hij al meerdere keren erkenning voor zijn werk gekregen.

Zo wordt zijn werk inmiddels vertegenwoordigd door Buiten-Beeld, haalde hij een eervolle vermelding in de “NVN Natuurfotograaf van het jaar 2009″ wedstrijd en won hij twee prijzen in de hoog aangeschreven Asferico 2009 wedstrijd in Italië, waaronder de eerste prijs in de categorie landschappen. Het interview met Wilco vond op redelijk onconventionele wijze plaats, namelijk in de loop van een gezamenlijk driedaags verblijf bij de prijsuitreiking in Italië.

Wilco, kun je vertellen waarom je pas zo laat met natuurfotografie bent begonnen en hoe je jezelf zo snel hebt kunnen ontwikkelen?

Een camera en lenzen had ik al wel langer, maar ik wist niet goed hoe ik het in Nederland moest aanpakken. Eigenlijk fotografeerde ik daarom alleen op vakantie in het buitenland. Na het zien van een expositie van reportagefotograaf Raymond Rutting  besefte ik ineens weer hoe mooi en sprekend fotografie zou kunnen zijn. Dat was het moment dat ik mijn spullen van zolder heb gehaald en de natuur ben ingetrokken.

Redelijk snel daarna  was ik voor mijn toenmalige werk als reisleider op een kanotocht in Zweden. Op een mooie ochtend heb ik daar een foto van een verstild meer gemaakt. Dat was de eerste foto waarvan ik zelf het gevoel had dat het “anders” was. Achteraf bleek dat te kloppen, want ik won er niet veel later de maandwedstrijd van Grasduinen mee. Een maand later won ik weer, dit keer met een foto van mooi verlichte bomen op een helling in de Ardennen. Toen was ik nog geen halfjaar bezig. Een betere motivatie om door te gaan kun je je niet wensen, toch?

Verstild meer in Zweden - de foto waar het allemaal mee begon

Verder heb ik een workshop gevolgd bij Geurt Besselink en het boek van Ruben Smit over Nederlandse landschappen heb ik zo’n beetje gespeld. Van hen heb ik belangrijke basisbeginselen over landschapsfotografie geleerd. Zoals bijvoorbeeld het adagium dat er in een landschap of tafereel altijd een foto zit, je moet alleen blijven kijken tot je het hebt gezien. Niet te snel opgeven, maar je vastbijten in je onderwerp. Jazeker, dat geldt ook voor landschappen. Verder hebben zij me geleerd dat, wil je sfeervolle foto’s maken, je eigenlijk het licht fotografeert en niet zozeer een specifiek onderwerp. Sindsdien let ik veel meer op de lichtkwaliteit, lichtkwantiteit en lichtrichting.

Je bent lid van VNF-Nijmegen. Welke rol speelt het lidmaatschap van zo’n vereniging in je ontwikkeling?

Redelijk snel nadat ik met natuurfotografie aan de slag ging, heb ik me aangesloten bij VNF-Nijmegen. Dat is een gouden greep geweest. Er loopt heel veel talent rond binnen die vereniging.

Fotografen als Edwin Giesbers, Paul van Hoof, Theo Bosboom en David Pattyn hebben nationaal en internationaal hun sporen ruimschoots verdiend. Ze geven op de clubavonden eerlijk commentaar op elkaars, mijn en andermans werk en dat heeft er voor gezorgd dat ik heel snel heel veel heb geleerd. Nog steeds steek ik veel op tijdens de maandelijkse clubavond, maar ook buiten de clubavonden om geven we commentaar op elkaars beelden. Oh ja, bij deze wedstrijd (Asferico) wonnen VNF-N fotografen samen maar liefst 8 prijzen!

Je bent vooral een landschapsfotograaf. Nederland is echter geen gemakkelijk land om mooie landschapsfoto’s te maken.  Welke tips zou je willen meegeven aan fotografen die het ook willen gaan doen of er beter in willen worden?

Neem de tijd voor het fotograferen van een landschap. Ga eens rustig op de grond zitten en bekijk goed wat je allemaal ziet en bedenk je dan wat je eigenlijk met de foto wil laten zien. Een tip die ik van iemand kreeg: welk gevoel komt er bij je op als je naar het landschap kijkt? Het antwoord is precies datgene dat je zou kunnen uitdrukken in je foto. Bijvoorbeeld sereniteit, kou, eenzaamheid of dreiging.

Oisterwijkse bossen en vennen – Eervolle vermelding Asferico 2009

Bestudeer je eigen werk en vraag je af waarom je foto’s je wel of niet aanspreken. Kijk vervolgens naar het werk van bekende fotografen die je bewondert. Was is het verschil tussen diens beelden en die van jou? Groot kans dat het aan het licht ligt, of het camerastandpunt, of de hoeveelheid beeldelementen. Door zo te analyseren leer je de sterke en zwakke kanten van je foto’s kennen. Ik heb bijvoorbeeld veel geleerd door het werk van de Engelse fotograaf Joe Cornish, een van mijn grote voorbeelden, te bestuderen. Thuis heb ik meer dan 100 fotoboeken, ik vind het heerlijk daarin inspiratie op te doen.

Maak je foto’s dichtbij huis. Zelf ben ik heel vaak te vinden in natuurgebieden vlakbij mijn huis in Arnhem, zoals Meinerswijk, de Posbank en het Kootwijkerzand. Door vaak dezelfde plek te bezoeken zul je verschillende (licht)omstandigheden aantreffen die elk een heel andere sfeer opleveren. Ook kun je een bepaalde foto dan nog eens overdoen als het niet helemaal is gelukt, of je kunt een andere invalshoek kiezen. Volgens mij heb je nooit dé foto van een gebied gemaakt, er is altijd nog meer mogelijk.

Doorzettingsvermogen is heel belangrijk voor het maken van mooie foto’s. Zo ben ik onlangs bijvoorbeeld drie keer op pad geweest voor het maken van een op het oog simpele foto van een sneeuwklokje tegen een ondergaande zon. Het beeld had ik al gevisualiseerd, maar nu moest ik nog proberen ‘m te maken. En voor de foto van de Oisterwijkse vennen moest ik in een waadpak het ijskoude water in om de juiste compositie te kunnen maken met de leliebladeren in de voorgrond.

Sneeuwklokje bij ondergaande zon

Verleg af en toe je focus. Zo nu en dan maak ik portretfoto’s van mensen en blader ik door fotoboeken van fotografen uit heel andere disciplines, zoals de boeken van glamourfotograaf Mario Testino. De technieken, composities en invalshoeken die zij gebruiken kun je ook toepassen in de natuurfotografie. Met andere woorden: door je blikveld te verruimen kun je soms verrassende inspiratie op doen voor de volgende keer dat je weer met je camera de natuur in trekt.

En misschien nog wel het belangrijkste van alles: ga op pad als het licht goed is. Ik ben zelf het liefst ‘s ochtends heel vroeg op pad; het ochtendlicht vind ik echt het mooist. Meestal ben ik 3 kwartier voor zonsopkomst op locatie. Maar ook rond zonsondergang kun je mooie omstandigheden vinden.

We hebben net de presentatie van Manuel Presti gezien, de BBC Wildlife Photographer of the Year van 2005. Na afloop daarvan was je zojuist een minuut helemaal stil, waarna je maar één zin kon uitbrengen:  een stamelend “nu weet ik wat ik wil”. Vertel, hoe ziet je toekomst er uit?

Mijn doel is om met mijn natuurfoto’s emotie over te brengen of los te maken, mensen te ontroeren. Een mooi compliment dat ik ooit heb gehad was van iemand die zei dat hij na het zien van mijn foto’s zin kreeg om naar buiten te gaan. Maar toen iemand mijn beelden als poëzie omschreef werd ik echt heel blij. En de presentatie van Manuel Presti bracht juist dat gevoel van poëzie naar voren, zo mooi, zo zuiver, zo puur. Ik had tranen in mijn ogen en moest even laten bezinken wat ik allemaal had gezien. Manuel verstaat de kunst uit heel gewone dingen prachtige, abstracte beelden te maken die iets bij de kijker losmaken.  Dát is voor mij de kracht van fotografie.

Tot op heden heb ik vooral landschappen gefotografeerd, maar ik wil me na het zien van deze presentatie nog meer gaan richten op details van bijvoorbeeld bloemen en waterstromen. Als je goed kijkt zijn echt overal in de natuur patronen te vinden, zelfs in de kleinste details. Ik heb meteen maar een gesigneerd exemplaar van zijn boek gekocht om thuis nog eens rustig terug te kijken wat er allemaal mogelijk is.

 

Plantje in de duinen van Texel

Al met al zijn er ideeën en onderwerpen genoeg om nog jaren vooruit te kunnen.

Meer informatie over Wilco en zijn werk, alsmede grotere versies van de getoonde foto’s is te vinden op http://www.wilcodragt.nl

download English version (PDF)

Daniele Occhiato kennen we van zijn schitterende foto’s op Birdpix, van Toscane (Massaciuccoli meer en Peretola meer) en reizen naar Noord-Afrika, het Midden-Oosten en Scandinavië. Zijn stijl kun je karakteriseren als realistisch, met liefst helder licht dat het onderwerp prachtig laat uitkomen. Ik kreeg de kans hem te interviewen. In mijn dromen deed ik dat in zijn schuilhut bij het Peretola meer (bij Florence), in werkelijkheid stuurde Daniele mij de antwoorden op mijn vragen in het Engels per email.

Daniele, we bewonderen allemaal de bijzondere foto’s die we op Birdpix zien en op je website. Hoe is de weg tot succesvol vogelfotograaf verlopen? Wanneer begon je met vogelkijken, en hoe kwam je ertoe te gaan fotograferen? Had je voorbeelden, of heb je je zelf alles eigen gemaakt?

Ik herinner me niet precies wanneer ik begon met vogelkijken. Eén van mijn vroegste herinneringen is dat ik vogels voerde bij het raam van mijn kamer, ik was toen zes of zeven. En er is een foto van mij toen ik negen was, in het veld met een kijker in mijn handen.

Mijn ouders hebben een grote rol gespeeld bij het ontstaan van mijn liefde voor vogels; ze namen me dikwijls mee naar buiten en brachten mij respect voor de natuur bij. Mijn oudere broer is ook een enthousiast vogelaar en het is allemaal begonnen doordat ik met hem het veld in ging. In Calabrië, in het uiterste zuiden van Italië, waar ik geboren ben, behoorden wij tot de enkelingen die vogels observeerden.

Later, toen ik naar Florence verhuisde, ontmoette ik daar plaatselijke vogelkenners en nam ik deel aan verschillende onderzoeksprojecten bij ornithologische instituten. Omdat ik me erg interesseerde voor identificatie en zeldzaamheden werd ik lid en secretaris van de COI, de Italiaanse commissie voor bijzondere waarnemingen. Dat heb ik vijf jaar gedaan. Ik begon toen ook artikelen te schrijven over vogel-identificatie (o.a. voor Dutch Birding en Birding World en internet).

Ik raakte in de ban van fotografie toen ik naar Toscane verhuisde, nu 25 jaar geleden. Sommige van de vogelaars die ik hier leerde kennen waren ook vogelfotografen, en hun diavertoningen en de wens om lokale zeldzaamheden op film ‘te vangen’ maakten dat ik zelf ook camera en lens kocht. Eerst was ik er vooral mee bezig zoveel mogelijk vogels op beeld vast te leggen, zonder te letten op de kwaliteit, want ik verwachtte niet foto’s te gaan verkopen (wat wel gebeurde…). Verschillende camera’s en lenzen volgden, en ik heb ook nog een tijdje het revolutionaire ‘digiscoping’ gedaan (ik was één van de eerste vogelfotografen in Italië die deze techniek gebruikten, vanaf 2003, en heb er ook artikelen over geschreven). In 2004 kocht ik – als een van de eerste italiaanse vogelfotografen – mijn eerste digitale spiegelreflex met een professionele lens, zette mijn website op, en dit is het resultaat.

Ik heb begrepen dat je in een ziekenhuis werkt, en toch vind je de tijd om foto’s te maken die in boeken zijn opgenomen. Kun je vertellen hoe je je tijd indeelt? En kun je een paar boektitels noemen?

Klopt, ik ben geen fotograaf voor de kost, ik ben verpleger bij de Eerste Hulp in een ziekenhuis. Dat heeft het voordeel dat ik tussen het werk door veel tijd heb om met mijn gezin door te brengen (met Barbara, mijn fantastische vrouw, en onze twee dochters) en om te fotograferen. In mijn 5-daagse rooster zitten twee vrije dagen en nog een paar vrije dagdelen. Natuurlijk kan ik die niet helemaal aan de vogelfotografie besteden, maar meestal lukt het me toch om enkele dagen op elke vijf met de fotografie bezig te zijn (dankzij Barbara!).

Boektitels, dat zijn er inmiddels nogal veel, maar ik ben erg trots dat er foto’s van mij staan in bijvoorbeeld het monumentale Handbook of the Birds of the World, in Petrels Night and Day van Sound Approach, en … in de Birdpix boeken.

Hoe bereik je dat diep-verzadigde licht dat zo tekenend is voor je foto’s? Is dat bij toeval, of doordat je erop uittrekt als het licht precies goed is? Vroeg in de ochtend, of juist ‘s avonds? Of bewerk je je foto’s op een bepaalde manier?

Eigenlijk al die dingen tegelijk. Natuurlijk heb je ‘s ochtends vroeg en aan het eind van de dag, in de ‘gouden uren’, het mooiste licht. Maar een goede bewerking is noodzakelijk om dat licht eruit te laten komen, of om een minder geslaagde foto op te halen (zonder de werkelijkheid geweld aan te doen!). Vergeet niet dat in het Middellandse Zeegebied, met name in de zomer, er alleen aan het begin en einde van de dag onderwerpen om te fotograferen zijn!

Het is trouwens ongelooflijk hoeveel vogelfotografen, ook hele goede, een ondermaatse workflow hebben voor het bewerken. Het lijkt wel alsof ze niet beseffen hoe belangrijk een goede bewerking is, vooral als je je foto’s op het web zet, in de hoop ze te verkopen! Je originele bestanden mogen dan wel perfect zijn, als de plaatjes op het web niet goed bewerkt zijn is dat een slecht visitekaartje. Daarom heb ik vanaf het begin altijd hard gewerkt om mijn workflow te verbeteren, door boeken, tijdschriften en internet te bestuderen, en nieuwe technieken uit te proberen, vooral voor gecomprimeerde webbestanden. Dat ik inmiddels een goede workflow heb merk ik omdat zoveel fotografen mij nu vragen hoe ik het doe!

In Nederland wordt vogelfotografie steeds populairder. Hoe is dat in Italië?

Dat is een lastige vraag. De meeste Italianen weten wel wat vogelkijken is, maar er zijn er heel weinig die het doen. Zo’n 15, 20 jaar geleden kwam er een golf vogelkijkers, toen de media en de LIPU (de Italiaanse vogelbeschermingsorganisatie) er veel aandacht aan schonken. Dat waren jonge mensen, maar het lijkt erop dat er sindsdien weinig aanwas is geweest en we nog steeds dezelfde groep vogelkijkers hebben, alleen wat jaren ouder.

Vogelfotografie daarentegen wordt wel steeds populairder. Ik weet niet zo goed waarom. Italianen hebben beslist meer oog voor de natuur dan vroeger, en het aantal jagers is kleiner dan ooit. Er zijn nu veel meer mensen die graag naar buiten gaan om foto’s te maken, en een flink deel daarvan zijn natuurfotografen. Maar onder hen  zijn maar weinig vogelaars, de meesten nemen hun foto’s zonder te weten wat voor vogel ze voor de lens hebben! Dat kan een probleem worden. De eerste tekenen zijn er al dat de groei van deze groep fotografen met weinig kennis kan leiden tot verstoring.

De situatie in Nederland ken ik heel goed en tja, ik benijd jullie! Dat jullie zoveel vogelaars hebben dat elke ongeveer zeldzaamheid wordt waargenomen, jullie systeem voor meldingen, de grote aantallen watervogels – vooral in de winter -om jaloers op te worden. Maar, als fotograaf die graag alleen werkt, benijd ik jullie helemaal niet om de troepen vogelaars die elke dag overal rondtrekken! Terwijl tegelijkertijd de vele goede vogelfotografen in Nederland weer heel inspirerend zijn.

O ja: en Birdpix vind ik ook geweldig!

Wat neem je altijd mee als je op pad gaat (afgezien van je Canon 500 F4, tc1,4 en tc 2,0 en Canon 1D mk ii en mk iii)?

Behalve mijn carbonstatief meestal alleen mijn kijker en telescoop. Ik probeer het zo licht mogelijk te houden, en als er nieuwe, lichtere apparatuur op de markt komt dan koop ik die gewoonlijk. Ik ben nu veertig en m’n rug moet nog een tijdje mee. Wat niet in mijn rugzak gaat heb ik in de auto: schuiltenten, camouflagenet, laarzen, en een MP3-speler om geluid af te spelen voor heel verborgen soorten (maar die gebruik ik heel zelden, alleen als uiterste middel). Ik neem een stel geheugenkaartjes mee. Een imagetank of laptop gebruik ik alleen op buitenlandse reizen. Mijn auto heeft 4-wielaandrijving, dat moet gewoon voor vogelfotografie.

Als je een reis plant, hoe kies je dan je bestemming en de goede tijd om te gaan?
Natuurlijk met internet, maar boeken blijven ook erg belangrijk, soms zelfs belangrijker. Ik beschouw mijzelf als een vogelaar die fotografeert, en kies op grond van de vogels die ik wil zien en fotograferen mijn bestemming. Dan lees ik me in met gidsen en boeken over het gebied, om uit te vinden op welke plaatsen er goede kans is bepaalde wenssoorten te zien. Als ik dat op een rijtje heb ga ik de reis verder organiseren.

Omdat ik wil kunnen afwijken van mijn programma, afhankelijk van wat ik tegenkom, boek ik liever niet tevoren de accommodatie (en ik heb dus ook heel wat nachten in de auto moeten doorbrengen omdat ik uiteindelijk geen onderdak kon vinden). De auto huur ik daarentegen wel ruim tevoren, want de juiste auto is onontbeerlijk wil je bepaalde soorten vinden en handig met je tijd omgaan.

Ik ga het liefst in het voor- of najaar op fotoreis, de zomermaanden zijn gereserveerd voor mijn gezin.

Is er wel eens een moment geweest dat het niet goed liep met de fotografie, en hoe ging je daar mee om?
Ja, niet zo lang geleden was dat bijvoorbeeld zo. Op een Italiaans fotoforum werd ik persoonlijk heftig aangevallen om mijn fotografische stijl, en toen ben ik daar weggegaan. In het algemeen denken Italiaanse vogel- en natuurfotografen dat alleen actiefoto’s tellen als ‘echte natuurfotografie’. Voor die mensen zijn actiefoto’s de topcategorie en zijn portretten tweederangs foto’s. Volgens mij is een goed uitgevoerd portret net zo mooi, als de compositie, belichting, kleur en scherpte perfect zijn.

Vervelend is dat vogelfotografen in Italië niet van hun werk kunnen leven. Het is ontmoedigend om te zien dat die situatie alleen maar slechter wordt doordat een groeiend aantal amateurs hun foto’s gratis beschikbaar stellen.

[

Hoe kom jij erachter of een vogel mee zal werken?
Daar is geen regel voor. Het is een cliché, maar om goede foto’s te kunnen maken moet je veel weten van het gedrag van vogels. Ik kan vaak wel voorspellen waar en wanneer een vogel zal opvliegen of neerkomen, en dat helpt me de foto te maken die ik voor ogen had.

Door ervaring leer je wel wat trucjes. Pishing bijvoorbeeld, dat door sommige vogelaars gebruikt wordt om heel schuwe vogels uit de struiken te lokken. Als je weet hoe je het moet doen kan het bij vogelfotografie wel eens helpen. Maar het werkt niet in elk seizoen en niet met elke vogelsoort. Beter gezegd: een beperkt aantal soorten reageert er goed op. Koolmees, pimpelmees, buidelmees, staartmees, sommige Sylvia en Acrocephalus zangers, graszangers, soomige Phylloscopus soorten, godhaan, vuurgoudhaan, winterkoning, heggemus, roodborst en een paar andere soorten reageren op deze ‘techniek’. Bij veel andere soorten hoef je het niet te proberen.

Bovendien, als vogels uit hun beschutting komen zijn ze verdwenen zodra ze ontdekken waar het geluid vandaan komt. Dus je moet razendsnel zijn. Wat soms werkt is de lens richten op een goede uitkijkpost, zoals een enkele uitstekende tak en dan gaan ‘pishen’, in de hoop dat de vogel de tak zal uitkiezen. Maar het kan je gebeuren dat vogel zo door het geluid wordt aangetrokken dat zij dicht bij komen zitten, soms zelfs binnen de scherpstelafstand.

Ik fotografeer ook veel vanuit de auto, waarbij ik vogels stapvoets benader. Ik houd niet zo erg van schuiltenten, maar ik vin het fantastisch om te werken vanuit mijn vaste schuilhut aan het Peretola meer (bij Florence), mijn favoriete plek. Ik probeer ook wel te fotograferen terwijl ik wandel maar dat is meestal niet zo succesvol.

In Italië zijn vogels vaak schrikachtig en bijna niet te benaderen, dus ik moet wel de nodige trucs verzinnen. In landen waar weinig gejaagd wordt zijn vogels vrij tam en kan ik ze vrij gemakkelijk benaderen.

Kun je ons een van de verhalen vertellen die aan je foto’s vastzitten, zoals die van de scharrelaar die zo geïnteresseerd was toen je auto vastzat in het zand in Dhoraf (Oman)?
Er zijn veel van die verhalen. Een van de vaste onderdelen van mijn reizen is dat ik altijd wel een keer vast kom te zitten in zand of modder als ik in meer afgelegen gebieden fotografeer. Zoals in Varangerfjord, Noorwegen, in 1995, waar ik in een rivierbedding bleef steken toen ik een sneeuwgors wou fotograferen (en eruit werd getrokken door een tractor dankzij de opmerkzaamheid van twee vogelaars-politieagenten die me toevallig zagen door hun telescoop). Of in Ras Mohammed National Park in Egypte,in 2004, daar kwam ik vast te zitten in de sabkha (mengsel van zand, zout en modder) toen ik een onvolwassen havikarend aan de oever van het meer wou vastleggen (waar Egyptenaren voorbijreden zonder een poot uit te steken en ik pas na 5 uur, toen het al donker werd, met de hulp van een paar andere vogelaars, werd losgetrokken).

En inderdaad, in 2007 in Al Mughsayl, Dhofar, Oman, waar ik een scharrelaar probeerde te benaderen, waar de vogel 6 meter verderop zat toe te kijken hoe ik het zand achter de auto stond weg te scheppen. En in Finland in 2008 (dank u, oude man met tractor!), nog een keer in Oman in 2008 (toen ik een woestijngrasmus wilde fotograferen bij Sun Farm Sohar), in Erg Chebbi in Marokko in 2006 bij een bruinnekraaf, in Tunesië in 1993 en 2005, een aantal keren in Spanje, in Lesvos in 1999 enzovoorts.

En dan heb ik het nog niet over de talloze keren in Italië. Eén keer bleef ik steken in het zand van een rivierbedding. De sleepwagen die me eruit wou trekken bleef vervolgens ook vastzitten – zodat er een tweede moest komen om ons er beide te bevrijden.

Er gebeuren ook wel eens ernstige dingen. In Turkije in 2001 had ik een ernstige botsing met een vrachtauto, wat heel slecht had kunnen aflopen, en in Toscane ben ik bijna doodgevallen toen ik van een rots viel bij een poging alpenheggemussen vast te leggen. In Israel ben ik ben ik bijna gearresteerd omdat ik bij een militaire basis aan het fotograferen was. Tijdens dezelfde reis begaf de radiateur van mijn auto het middenin de woestijn en werd mijn harde schijf met al mijn foto’s door de marechaussee op het vliegveld van Tel Aviv in beslag genomen, uit elkaar gehaald en uitgebreid onderzocht op zoek naar verdachte zaken…

En zo zou ik nog wel even door kunnen gaan…

Dank je Daniele, voor dit interview en voor de foto’s die je met ons deelt.

Voor meer foto’s zie Daniele Occhiato op PBase

Vragen: Peter Wijn, antwoorden: Daniele Occhiato, vertaling Yola de Lusenet