Kleurruimte??

Een kleurruimte is nodig om een digitaal signaal om te zetten in kleur. De sensor van de camera vangt een signaal op, en dit moet omgezet worden in een bepaalde kleur. Verschillende kleurruimtes doen dit op een verschillende manier. De twee meest gebruikte kleurruimtes zijn adobeRGB en sRGB. Welke kleurruimte kun je nu het best gebruiken? Om deze vraag te beantwoorden moet je eerst weten wat je met de foto wilt.

adobeRGB: de grootste kleurruimte van de twee, dat wil zeggen dat er meer kleuren inzitten en er beter nuances aan te brengen zijn. Voor professioneel drukwerk wordt deze kleurruimte dan ook altijd gevraagd.
sRGB: een iets kleinere kleurruimte, al merk ik daar over het algemeen erg weinig van. Deze kleurruimte wordt eigenlijk het meest gebruikt. De meeste internetbrowsers gaan er standaard vanuit dat een foto in sRGB staat (volgens mij is Safari op een Mac hier een uitzondering op). Ook de niet pro-printcentrales (Hema, Kruidvat etc) gaan uit van sRGB (dit is altijd goed om even te checken).

Kleurruimte instellen

Wanneer moet je nou de juiste kleurruimte bepalen? Dit is afhankelijk van of je in jpeg of in raw schiet. Als je in jpeg schiet, zul je de kleurruimte al op de camera moeten kiezen. In dat geval zou ik voor adobeRGB gaan. Deze is namelijk groter en je kunt je foto’s dan nog voor drukwerk gebruiken. In een fotobewerkingsprogramma kun je hier makkelijk sRGB van maken (andersom is veel lastiger, dan ga je van minder kleuren naar meer kleuren). In photoshop kan dit bijv. via edit -> convert to profile -> sRGB.

Schiet je in raw, dan maakt het niet uit waar je je camera op zet. Je kunt dan namelijk in je raw-bewerkings programma bepalen in welk kleurprofiel je je foto wilt exporteren (dit doe je dus in het export-menu).

Problemen?

Wanneer levert dit nu een probleem op? Zoals gezegd gaan bijna alle internetbrowsers en printcentrales er vanuit dat je foto in sRGB staan. Als je daar dan een foto in adobeRGB plaatst, zal hij deze lezen alsof het een sRGB foto is. Dit resulteert in een stuk valere fotos. Zorg dus altijd dat je je foto omzet in sRGB voordat je hem op internet plaatst.

Hier onder tweemaal dezelfde foto, de eerste in adobeRGB, de ander in sRGB. Zie het verschil in kleurintensiteit. Let op: als je een Mac hebt en Safari gebruikt, is er geen verschil te zien. Bij andere browsers wel.

Foto’s importeren

Voordat je iets met Lightroom kunt doen, moet je eerst je foto’s importeren, van je harde schijf of je geheugenkaartje. Importeer je vanaf je harde schijf (om foto’s die je daar al eerder hebt opgeslagen in de Lightroom database op te nemen), dan kun je ervoor kiezen om de foto’s te laten staan op de originele plek, of om ze ergens anders heen te kopiëren. Je kunt met Lightroom dus prima je eigen mappenstructuur handhaven. Als je foto’s importeert vanaf een geheugenkaart, dan zul je ze uiteraard altijd kopiëren.

Meestal opent Lightroom automatisch het import-venster als je een geheugenkaartje in je kaartlezer stopt (mocht dit niet gebeuren, dan zit linksonder de knop ‘import’). In dit venster kun je de importsettings bepalen. In het eerste keuzemenu kies je wat Lightroom met je foto’s moet doen: op de originele locatie laten staan of kopiëren naar een nieuwe plek, en dan omzetten naar het DNG-formaat of in het originele formaat laten staan. Je geeft aan waar Lightroom de bestanden neer moet zetten, hoe ze geordend moeten worden, en of het programma meteen een backup van de originelen moet maken. Je kunt alle foto’s van het kaartje importeren, of alleen die van een bepaalde datum.

Bij het importeren kun je de namen van de bestanden aanpassen. Een template biedt daarvoor een aantal opties aan, maar je kunt ook gemakkelijk een eigen model voor naamgeving bepalen.

Er is bij importeren ook de mogelijkheid om alvast bewerkingen uit te voeren. Omdat die bewerkingen meteen op alle foto’s die je importeert toegepast worden, maak ik er eigenlijk nooit gebruik van. Maar het kan wel nuttig zijn als je bijvoorbeeld steeds hetzelfde cameraprofiel gebruikt. Lightroom levert een aantal presets mee voor zwart-wit, veel/standaard/weinig contrast en bepaalde effecten, en je kunt ook zelf een preset definiëren met bepaalde voorkeursinstellingen en correcties. Dat definiëren gebeurt in de Develop module, hierover volgende keer meer.

Wel erg handig is om meteen metadata (gegevens over de foto’s) en een aantal keywords (trefwoorden over wat op de foto staat) toe te voegen. Ook hier kun je weer presets aanmaken. Ik heb er eentje gemaakt die in ieder geval de gegevens over rechten en de fotograaf alvast bij elke foto zet. Per groep foto’s kun je trefwoorden toekennen zodat je foto’s straks makkelijker te vinden zijn. Als je de hele dag op één locatie hebt gefotografeerd kun je dit bijvoorbeeld al als trefwoord invoeren. De overige trefwoorden (zoals de onderwerpen) kun je later nog invoeren.

Het grootste deel van het scherm wordt in de library module gevuld met een overzicht van je foto’s. Je kunt gemakkelijk wisselen tussen een overzichtsbeeld (‘grid view’) met rijen kleine foto’s (de maat kun je zelf kiezen) en grote weergave van één geselecteerde foto (‘loupe view’). Wisselen kan via het menu, of een sneltoets ‘g’ voor grid en ‘e’ voor loupe), of door gewoon op een foto te dubbelklikken.

Er zijn verschillende manieren om je foto’s te selecteren of om er een rating aan te geven. Zo kun je verschillende foto’s van een kleurtje voorzien (en dus later alleen de ‘rode’ foto’s selecteren) of er een aantal sterren aan toekennen. Ik maak zelf tijdens de eerste selectie van de foto’s (waarbij alle slechte weg moeten) graag gebruik van de verschillende vlaggetjes. De slechte foto’s die ik niet wil bewaren worden ‘rejected’ (sneltoets ‘x’), de foto’s die er echt uitspringen krijgen een vlaggetje (sneltoets ‘p’). Op die manier kun je achteraf heel snel alle slechte foto’s selecteren en dan weggooien.

Heb je nou een hele serie gelijkende foto’s geschoten waarvan je alleen de beste wilt bewaren? Gebruik de ‘compare’ optie: via de snelkoppeling toets ‘c’ krijg je twee foto’s naast elkaar te zien zodat je deze makkelijk met elkaar kunt vergelijken. Handig is dat als je inzoomt op één foto (wat je in Lightroom doet door op een foto te klikken), de andere foto netjes meezoomt op hetzelfde deel van de foto. Dit maakt het vergelijken op 100% erg makkelijk.

Bestandsbeheer
In het linker venster heb je een overzicht van de verschillende mappen waar je je foto’s in hebt staan. In Lightroom maakt het niet uit of je je foto’s op je computer hebt staan of op een externe harde schijf. Zelfs als de schijf offline is, kun je nog tussen de previews zoeken naar de bewuste foto.
Als je foto’s uit verschillende mappen van hetzelfde onderwerp bijeen wilt brengen, of een selectie uit een map wilt bewaren, kun je dat eenvoudig doen door een verzameling (collection) aan te leggen. Bij het maken van een verzameling blijven de bestanden gewoon in hun eigen map staan en je maakt er ook geen kopie van, je geeft alleen aan dat de bestanden bij een bepaalde selectie horen. Eén en hetzelfde bestand kan dus best in meerdere verzamelingen voorkomen, en als je foto’s uit een verzameling verwijdert blijven de bestanden staan waar ze stonden.

Je kunt op een snelle manier een verzameling bijeenbrengen met ‘quick selection’: selecteer een (of meerdere) foto’s en toets ‘b’ om ze toe te voegen -iets wat je met dezelfde handeling weer ongedaan maakt. Deze ‘quick selection’ kun je uiteindelijk opslaan als een nieuwe verzameling, waarvan je de samenstelling altijd weer kunt wijzigen.

Trefwoorden en metadata
De Library module dient vooral voor het beheren van je foto’s: indelen, selecteren, ordenen, groeperen, en voorzien van keywords (trefwoorden) en metadata (onderwerp, onderschrift, plaats, rechten etc). Om overzicht te houden over je steeds groeiende database is het verstandig om tijd te steken in het invoeren van de juiste trefwoorden en metadata. Hierdoor kun je later makkelijk een bepaalde foto terugvinden en ook als je ze wilt aanbieden aan stockbureaus is het goed als de trefwoorden en metadata in orde zijn. Dit kun je allemaal doen in de rechterbalk.

In de ‘keyword list’ staan alle trefwoorden die je ooit gebruikt hebt. Als je een foto selecteert kun je in deze lijst zien welke trefwoorden er aan zijn toegekend (een vinkje voor het woord). Door een term aan te vinken voeg je een trefwoord toe aan een geselecteerde foto. Je kunt ook alle foto’s met een bepaald trefwoord zien door het pijltje achter het woord aan te klikken.

Foto’s kun je ook zoeken met het Library filter, dat in ‘grid view’ bovenaan het scherm met plaatjes staat. Bij ‘text’ kun je zoeken op de trefwoorden, met ‘attribute’ op kleuren, vlaggetjes of sterren die je hebt toegevoegd, met metadata op de overige gegevens. Dit filter werkt uiteraard alleen op de map die je links in beeld geselecteerd hebt. Wil je door alle foto’s zoeken, zul je bij ‘catalog’ ‘all photographs’ moeten selecteren.

Wat een erg handige optie is om het werk met de trefwoorden wat te beperken is het gebruik van synoniemen. Je kunt aan één trefwoord verschillende synoniemen hangen, waardoor je deze dan niet steeds in hoeft te voeren maar je er toch op kunt zoeken. Klik met de rechter muisknop op een trefwoord uit de lijst en selecteer ’edit keyword’. Je krijgt dan een schermpje waarin je eventuele schrijffouten kunt corrigeren, maar ook verschillende synoniemen toevoegen. Zo kan het handig zijn om hier de wetenschappelijke en Engelse naam in te voeren, of de diergroep waartoe je onderwerp behoort. Dit is de eerste keer wat meer werk, maar scheelt de volgende keren enorm. Vergeet in dit ‘edit keyword’ venster niet om de drie vinkjes eronder aan te vinken. Dan worden de synoniemen ook meegenomen in de IPTC-data als je de foto exporteert.

Tenslotte heb je in de rechterbalk van het scherm ook nog de mogelijkheid om de verschillende metadata te bekijken en in te vullen. Zo kun je de exif-gegevens bekijken (en foto’s hierop selecteren) en de IPTC gegevens invullen. Dit laatste is vooral handig als je je foto’s naar een stockbureau opstuurt of ergens anders op internet zet (de copyright info), maar helpt ook bij het overzicht houden over je eigen foto’s (alle foto’s uit een bepaald land of gebied selecteren).

Al deze gegevens kun je voor een foto invoeren, maar ook op een selectie in ‘grid view’.

Dit deel van het beheren van je foto’s is misschien niet het meest aantrekkelijke, toch is het zeker aan te raden hiermee direct te beginnen als je je database start. Ik heb nog een kleine 4000 foto’s zonder trefwoorden, allemaal foto’s die voor mij op dit moment onvindbaar zijn.

Exporteren

In Lightroom kun je erg veel met je foto’s doen, maar het kan gebeuren dat je je foto’s wilt exporteren (bijvoorbeeld voor gebruik op een website of presentatie). Dat gaat in Lightroom ook in de Library module, via een exportvenster. Hierin kun je dingen aangeven als de bestandsnaam, de plaats van opslaan, verkleinen, naverscherpen (vergeet dit niet!!) en het eventueel toevoegen van een watermerk.

Ook hierbij is het weer mogelijk bepaalde instellingen vast te leggen in een preset. Dit doe je door op het plusje onder de presets te klikken. Deze presets kun je dan weer bereiken door op een foto met je rechter muisknop te klikken en naar export te gaan. Je krijgt dan je hele lijst met export presets te zien, als je op eentje klikt worden meteen de instellingen hiervan toegepast en begint Lightroom je foto’s te exporteren. Op deze manier kun je heel snel een foto met de juiste instellingen exporteren.

Tot zover de Library module. In het volgende deel zal ik verder ingaan op de Develop module.

De meesten van ons zitten het liefst buiten in het veld, de wereld te bekijken door de zoeker van een camera. Maar als we dan een succesvolle dag buiten hebben gehad, moeten al die foto’s toch op de computer bekeken, geselecteerd en bewerkt worden. Het is dan handig als we daar zo weinig mogelijk tijd aan kwijt zijn, zodat we zo snel mogelijk weer naar buiten kunnen. Adobe Lightroom is een programma dat daar enorm mee kan helpen.

Wat is Lightroom?
Adobe Lightroom is een workflow-programma, wat inhoudt dat je hiermee alles kunt doen van het importeren van de foto’s tot het presenteren –op verschillende manieren- van het uiteindelijke resultaat. Lightroom heeft hier vijf verschillende modules voor: Library, Develop, Slideshow, Print en Web.

Het grote voordeel van Lightroom is dat het je hele workflow overneemt. Je hebt maar één programma nodig voor alles wat je met je foto’s wilt doen. Dat maakt foto’s beheren en bewerken een stuk efficiënter, waardoor je weer meer tijd in het veld kunt doorbrengen.

Een ander groot voordeel van Lightroom is dat alle bewerkingen non-destructief zijn. Het programma registreert je bewerkingen en laat zien welk effect ze op het beeld hebben, maar je slaat niets definitief op tot het moment dat je een beeld exporteert, voor presentatie of afdrukken. Het oorspronkelijke bestand blijft gewoon behouden en alle bewerkingen die je erop hebt uitgevoerd staan in de database opgeslagen. Mocht je na export van een bestand waarop je 10 bewerkingen hebt uitgevoerd iets willen wijzigen aan bewerking nr 2 of 5, dan kun je dit doen zonder de bewerkingen erna te hoeven overdoen.

Ter verduidelijking een kort demofilmpje, dat je online kunt bekijken

(Kijk je liever offline: klik met je rechtermuisknop hier en klik op ‘Bestand downloaden als…’, daarna bestand openenen met je browser.)

Photoshop of Lightroom?
Veel fotografen gebruiken Photoshop voor het bewerken van hun foto’s. Zelf deed ik dit vroeger ook en dat ging best aardig. Het was echter wel steeds zoeken naar de juiste tools tussen de duizenden mogelijkheden die Photoshop biedt. Lightroom is speciaal voor fotografen ontwikkeld, waardoor de bewerkingsmogelijkheden beperkter zijn, maar wel precies toegespitst op die doelgroep. Hierdoor vind ik Lightroom een stuk overzichtelijker en dus makkelijker in gebruik.

Dat je door de non-destructieve bewerkingen altijd terug kunt, vind ik een groot voordeel van Lightroom. In Photoshop (of andere fotobewerkingsprogramma’s) is dat vaak erg lastig of niet mogelijk.

Verder is Lightroom veel meer dan alleen een fotobewerkingsprogramma. Het is ook een database waar je snel je foto’s in terug kunt vinden en je kunt er bijvoorbeeld slideshows of webpresentaties (en hele gelikte, met Flash) mee maken, om in een website op te nemen.

Tenslotte is Lightroom een stuk goedkoper dan Photoshop CS.

Door dit alles doe ik alles in Lightroom en gebruik ik Photoshop nauwelijks meer. Dat laatste is naar mijn idee vooral geschikt voor degenen die uitgebreide beeldbewerkingen maken.

Library module (klik voor grotere afbeelding)

De basis-lay out

Alle vijf de modules hebben dezelfde lay-out. Centraal heb je het veld voor je foto’s. De manier waarop je foto hier gepresenteerd wordt, is afhankelijk van de module waar je in zit. Bovenin zit een balk waarin je de verschillende modules kunt kiezen. Onderin zit een filmstrip, waardoor je in elke module overzicht hebt over een reeks foto’s en de juiste kunt kiezen. Verder zit er hier een knop waarmee je altijd terug kunt naar de library-module en kun je dingen instellen voor als je een secundaire monitor hebt.

De twee balken links en rechts verschillen sterk per module. Links kun je over het algemeen presets vinden, hier later meer over. Rechts staan alle verschillende opties die je in kunt stellen voor elke module. Hier ook meer over bij de bespreking van de verschillende modules.

Zelf geef ik er altijd de voorkeur aan om m’n foto zo groot mogelijk in beeld te hebben en zo weinig mogelijk overbodige informatie. Hier heb je in Lightroom twee mogelijkheden voor. Je kunt elke balk wegklikken door op het witte driehoekje ernaast te klikken. Op die manier ben je de balken kwijt, en je kunt ze steeds weer terug krijgen door weer op dat zelfde driehoekje te klikken. Een alternatief is om te dubbel klikken op dit driehoekje. De balk verdwijnt nu, maar als je er in de buurt van komt, dan verschijnt hij weer. Dit kan handig zijn voor balken die je niet langdurig nodig hebt maar waar je snel bij moet kunnen.

Web module, met rechterbalk ingeklapt (klik voor grotere afbeelding)

Een aardig extraatje is dat je door 1 x “L’ te typen de zijbalken donkerder maakt, en met 2 x “L” alles om de foto heen helemaal zwart maakt, zodat je het beeld goed kunt beoordelen zonder dingen eromheen die afleiden.

Sneller werken?
Binnen Lightroom zijn een hele boel sneltoetsen aanwezig om met één aanslag bepaalde dingen te doen. Een aantal van deze toetsen gebruik ik zo vaak dat ik die direct weet te vinden, maar naar andere moet ik steeds zoeken. Gelukkig heeft Lightroom ook hier een oplossing voor: als je op cmd / drukt (pc: ctrl /) dan krijg je een overzicht van de sneltoetsen in die module. Nu hoef je alleen deze sneltoets nog maar te onthouden

Presets
Ook met presets kun je veel gebruikte handelingen versnellen. Presets zijn in elke module beschikbaar en je kunt hiermee bepaalde instellingen opslaan. Dit kan over heel verschillende dingen gaan, van bewerkingen die je erg vaak uit moet voeren, tot een website- of slideshow-format dat je vaak gebruikt. Op deze manier hoef je niet steeds weer dezelfde handelingen uit te voeren en hoef je alleen maar deze preset aan te klikken en klaar! Presets worden ook onderling uitgewisseld en zijn via fora o.a. van Adobe LR te verkrijgen (al dan niet gratis).

Tot zover het algemene deel over Lightroom. Volgende keer ga ik verder in op de Library module.