Chris was onlangs in the picture met een foto van een sneeuwuil in de winteruilenspecial in ‘Vogels’ . En ook op Birdpix met een prachtige serie foto’s van lapland- en sneeuwuilen uit Canada. Er ontstond een klein dispuut over de manier waarop sommige foto’s tot stand waren gekomen. Soms worden de uilen met muizen uitgenodigd een aanvalsvlucht voor de camera uit te voeren. Ik wil alvast gezegd hebben dat Chris absoluut niet de eerste of enige is die dit ooit zo heeft gedaan. Chris kreeg er wel wat mee over zich heen.

Maar Chris is in het verleden veel en veel verder gegaan dan muizen voeren in Canada. Hij maakte zeer succesvolle fotoreizen naar Arctische gebieden in Japan, Noord-Amerika en diep in Siberië. Vraag van vandaag: hoe ver kun je gaan Chris?

Ha Chris, hoe zit dat nou met die muizen?

Die muizen, dat is niet leuk. Voor de uilen is er geen enkele schade, niet voor de uilenstand en niet voor de individuele uilen. Als je boven het gebied in Canada vliegt, dan zie je een enorm uitgestrekte wildernis waar nooit iemand komt. Er zijn maar een heel paar uilen in voor mensen toegankelijk terrein. Deze opportunisten hebben het een tijdje iets makkelijker als de fotografen er zijn. Daarna moeten ze – een beetje aangesterkt – zelf hun kostje weer bij elkaar sprokkelen.

Voor de muizen, tja, dat voelt niet lekker. Misschien mag ik het vergelijken met het eten van vlees uit de bio-industrie. Het is een keuze die je kunt maken. Je zou het liever niet doen en ik voel me er niet makkelijk mee.

Nog graag een kleine nuance: ik ben twee weken in Canada geweest en heb hiervan twee dagen meegedaan aan een workshop uilenfotografie. Dit heb ik gedaan omdat ik er zeker wilde zijn terug te komen met uilenfoto’s. Het plezier die twee dagen – tussen een aantal andere fotografen – was een stuk minder dan de andere dagen. De rest van de tijd was ik zelf op pad, op zoek naar mijn eigen kansen. Het moment waarop ik in mijn eentje in de sneeuw lag met een relaxte sneeuwuil op een paar meter afstand was mij veel meer waard . Het gaat me in mijn fotografie vooral om de beleving buiten.

Wat ik minder vind, is als mensen er niet eerlijk over zijn hoe ze de foto gemaakt hebben. Als je doorvraagt en het verhaal wordt steeds langer: ja een muis, ja aan een hengel, nee soms haalden we de hengel in voordat de uil beet had en zo voort. Hypocriet – daar houd ik niet van. Ander voorbeeld: als je nestfotografie wilt vermijden, wat dan met de foto van een vogel met een rups in zijn bek? Het een is niet slechter dan het ander, het nest om de hoek, de verstoring net zo groot.

Ik denk ook dat we daarin wel eens te beschermend zijn: een foto van een nest futen in de stad kan toch geen probleem zijn. Aan de andere kant, de rosse grutto´s die je hier ziet, die komen hier om aan te vetten voor een lange reis. Elke keer dat ze opvliegen gaat ten koste van hun vetvoorraad. Maar aan een foto kun je niet zien of de fotograaf misschien bewust een paar keer extra is opgestaan, om de vogels in zo’n mooie vlucht op te stoten.

Wat je moet voorkomen is dat de mensen allemaal achter dezelfde vogels aangaan. Je moet eigenlijk geen locaties vermelden. We moeten het niet hebben van de mensen die een dure camera en een dure lens kopen en vervolgens zelf geen initiatief nemen om zelf hun vogel te vinden. Mensen die je een mail van drie regels sturen naar aanleiding van jouw mooie foto met de vraag wat je gezien hebt, waar je dat gezien hebt, wat de overnachting kostte. Als je er op in gaat, dan ben je zo een hele avond kwijt. Je hoeft jezelf niet zo in te spannen voor iemand die zelf geen moeite heeft genomen zelf iets uit te zoeken.

Op zich mogen die mensen dat doen hoor, maar ik heb meer waardering voor de mensen die laten blijken wat ze zelf hebben uitgezocht. En mensen die klein zijn begonnen, met het voeren van meesjes in de tuin, het rondkijken in de duinen. Die het gaat om de beleving met de vogels. Ja, inderdaad zo ben ik zelf begonnen, met mijn vader en mijn oudere broers naar buiten. Vogels kijken, schedels verzamelen, uren onder een roestplaats wachten tot de ransuilen gaan vliegen.

Hoe ging dat bij zo´n roestplaats van prachtige uilen met van die jonge vogelkijkers?

Ha, ja, het was wel eens erg koud, en soms duurde het erg lang voordat de uilen uit eigen beweging wilden gaan vliegen. Lieverdjes? Niet altijd nee.

Bij de voorbereiding van dit interview vroeg ik Chris of er eerder artikels over hem verschenen waren. Jawel, zei hij, en hij stuurde me het interview door René de Vos in ‘Vogels’ 2005 ‘In de ban van onmeetbaar Siberië; Fotograaf Chris Schenk: weken afzien voor die ene plaat’. Ik kan iedereen aanraden dat interview te lezen.

Zo´n reis vergt een hele voorbereiding, je moet er achter zien te komen waar je zijn moet, en je moet de juiste contacten leggen. Ik steek veel tijd in de voorbereiding. Het internet biedt je de mogelijkheden. Het is een kwestie van aftasten. Niet een drieregelige vraag sturen, maar je interesse tonen. En uiteindelijk twee maanden op pad met mensen die je alleen van email kent.

En toch weet je dat het goed zit. Hoe langer het geleden is, hoe leuker het wordt. Je vergeet het wachten op benzine, op vervoer, het eten wat de lokale pot schaft… de mensen eten daar niet alleen vissekoppen, maar ook brileiders, die zijn wel erg lekker. Het klinkt natuurlijk heel vreemd om zo’n bijzonder beest te eten, maar daar kun je niet anders, er is niets anders voor die mensen.

Siberië, Hokkaido, Canada, het fotograferen in afgeleden Arctische gebieden is niet geheel vrij van ontberingen…
Juist de beleving is voor mij heel belangrijk…. Voorbeelden voor me zijn Klaus Nigge met zijn prachtboek Kamsjatka. Dat is wel wat anders dan Hokkaido. Hij beschrijft hoe hij een perfect nest van een stellers zeearend heeft gevonden. Het is maar een dag lopen van de plek waar ze zitten, maar ze kunnen er niet heen want de helikopter kan ieder moment komen. Uiteindelijk blijft de helikopter nog twee weken weg en heeft hij genoeg brandhout gehakt voor drie winters. Maar een jaar later is hij terug en maakt hij zijn inmiddels beroemde foto’s. Prachtig verhaal!

Ik heb ook intens genoten van een presentatie van Staffan Widstrand (google op ‘Wild Wonders of Europe’). De man liet in een half uur een stuk of tien foto’s zien, bijzonder weinig. Daarbij vertelde hij over zijn belevenissen rond het fotograferen, over buiten zijn met beesten, over niet-gemaakte foto’s. Ik heb ademloos geluisterd. Heel anders dan de presentaties met tientallen mooie overvloeifoto’s met daaronder de bekende muziekjes. Verhalen over een jachtopziener die doodsbang was omdat ie door wolven was omsingeld. In zijn dromen tenminste. En over dat oude vrouwtje dat was aangevallen door beren… Ze had deze rekels willen wegjagen die haar appels aan het stelen waren.

Wist je dat twintig jaar voordat ik in Hokkaido kwam de mensen van Dutch Birding daar al waren geweest. Toen had je geen onderschriften in westerse letters op de wegwijzers. De mensen moesten zelf de tekens op hun papiertje met de tekens op de wegwijzers vergelijken. Tegenwoordig is het allemaal een stuk makkelijker.

En inderdaad, als je er staat, op de foto´s zie je een prachtig maagdelijk sneeuwlandschap, met dansende kraanvogels. Je maakt de foto, en staat vervolgens in de rij bij tientallen Japanse fotografen om te plassen naast de kantine rechts van het prachtige maagdelijke sneeuwlandschap, met dansende kraanvogels.

Over Hokkaido. Mijn stijl is plaatjes schieten, het vogeltje mooi in beeld. Ik zie mezelf niet zo creatief in de foto. Op éen van de Hokkaido-reizen die ik voor andere fotografen heb georganiseerd, kon ik mooi zien hoe een begaafd creatief fotograaf werkt. We zaten op de boot en we zagen een prachtig ijsschots met stellers en “gewone” zeearend. Toen we dichterbij kwamen zocht iedereen een laag standpunt om op ooghoogte te fotograferen. Ik ook. Niet Jan Vermeer. Hij schatte in een oogwenk de situatie in, klom op het dak en had als enige de ijsschots mooi los van de kustlijn. Zelfde kans, maar wat een verschil in resultaat.

Je kan dan wel naast zo’n man gaan staan, maar dat is beschamend. Ik probeer in mijn fotografie oorspronkelijk te zijn door te reizen naar gebieden waar niet iedereen op komt. Mijn creativiteit zit meer in de plaats waar de foto genomen wordt, en daarmee in de soorten die op de foto komen. En ik heb gemerkt dat ik toch wel fanatiek ben, want een koffiepauze op zo´n peperdure reis naar de andere kant van de aarde komt niet eens bij me op.

Opvallend is dat je over een aantal zaken een heel uitgesproken mening hebt, maar heel terughoudend doet met het uitdragen daarvan. Je nuanceert vaak dat wat je zegt maar een mening is, en soms moet ik een oordeel uit je trekken.

Ik wil niet arrogant overkomen. Als ik een mening ergens over uit, dan heb ik er wel goed over nagedacht.

En in je werk? (als automatiseringsadviseur voor het bedrijfsleven)

Mijn collega´s vinden dat ik daar wel eens steviger mag zijn in mijn adviezen. Zelf heb ik zoiets van, als ik het drie keer gezegd heb, dan moet het een keer genoeg zijn. De klant heeft toch uiteindelijk de keuze te maken.

Die duidelijke eigen mening heb je ook over apparatuur, toch? Je had eerder een aantal D200´s en die waren niet scherp genoeg. Hoe zit het nu met de apparatuur?

Ja, daar ben ik een pietje precies in. Ik heb geen zin om veel aan een foto te doen. Hij moet uit de camera gewoon goed zijn. Die D200’s waren niet scherp. Van mijn twee D70’s was er een goed. D90 is prima maar is een stuk minder met de autofocus dan mijn D300. Een convertor gebruik ik alleen in het uiterste geval. Ik heb nu zo’n nieuwe VR versie van de nikkor 500 F4, maar ik zie niet echt een verschil met de “oude” AF-I en AF-S.

[De foto’s waarmee hij publicaties en boeken haalde, zijn overwegend gemaakt met een manual focus Nikkor 400 F3,5 ai-s.]

Als je ziet met wat voor spullen we vroeger op film werkten, hebben mensen momenteel prachtige mogelijkheden met een 300mm F4 lens op een digitale camera (met cropfactor). Ik ben begonnen met een Zenith, met een 135 mm lens en een convertor. Vogel klein in beeld. Toen een Praktica met een 400 mm, een vivitar misschien.

Om de scherpte te bereiken die ik wil, heb ik de beeldinstelling van de D300 op ‘levendig’ staan met de verscherping op 5. Die van het scherm spattende kleuren lijken ook het meeste op de diafilm die ik gebruikte: Fuji Velvia. (Inderdaad op Canon was Velvia veel vetter dan op Nikon).

Het interview wordt afgenomen bij Chris thuis. Chris’ foto’s zijn gepubliceerd in diverse vogeltijdschrifen en boeken maar er hangt maar één vogelfoto aan de muur. Een cadeautje van Chris aan Francina met de vogel waarnaar haar straat is genoemd. De foto is van Wim Weenink.

Wim heeft een gebied dat hij van haver tot gort kent. Hij gaat heel veel zonder camera op pad om te kijken wat er in zijn gebied gebeurt. Wim is ijzersterk in zijn eigen territorium, dat kan ik niet zo. Ik heb het buitenland nodig om een plek voor mezelf te vinden. Misschien ook voor de concentratie.

Hoe stem jij het fotograferen af met het thuisfront?

Francina: Chris is altijd op tijd thuis. Chris: Tijdens zomervakanties blijft de camera thuis. Eens per jaar ga ik twee weekjes op pad. Francina: Af en toe moet je hem laten gaan. Chris: Ooit komt de gelegenheid om nog eens een droomreis te maken, dan ben ik nog 1 keer een maand of twee weg. Samen met de vogels Siberië in trekken als het er lente wordt, en twee maanden later weer met de vogels naar huis als het winter wordt.

Zo’n roodhalsgans, dat is nog steeds een aardig vogeltje…

Website Chris www.chrisschenk.nl, Chris op Birdpix

Foto Chris: Peter Wijn

“Hallo? Met Arno ten Hoeve…”

Het is donderdagavond 24 september. Na een heel korte zoektijd onder de natuurfotografen wie we hier het eerst willen uitlichten, bel ik hem voor een afspraak.

Oh, ben jij het. Ja, leuk zeg! … Ja, we moeten het ook absoluut combineren met vogels kijken langs de IJssel. Eens kijken in de agenda.…

Gelijk enthousiast – dus we beginnen toch maar direct per telefoon en wachten niet tot half november – en heel herkenbaar. Precies zoals hij reageert op dingen die hij bijzonder, of mooi, of fijn vindt aan foto’s en reacties op de website birdpix.nl. Onbevangen, recht voor zijn raap, focus op wat leuk is. Dat is een bewuste keuze, zo blijkt al snel. Het vermogen om een goede poging van een geslaagde foto te onderscheiden is er echt wel. Hij kiest er voor om het minder positieve aan anderen over te laten als ze daar zin in hebben. Ook in zijn zakelijke contacten als vrij-ondernemer, grafisch ontwerper – zoekt hij de vrijheid om de manier van communiceren en zaken doen hier op aan te laten sluiten. “Eerlijk”, zo zegt ie zelf.

Hoe ben je begonnen?
Mijn eerste camera was een Pentax ME-super. Ik was zo’n 15 jaar. Daarbij had ik een slechte 80-200 zoomlens – een Tokina -, en later zo´n slechte 500mm lens met diafragma F8. De vogel stond midden in het beeld, maar hij stond in beeld. Heel enthousiast was ik. Later werd ik kritischer en stoorde ik me er aan dat ik er niks van bakte. Toen ben ik gestopt. Pas toen ik ontwerper was ben ik weer opnieuw begonnen. Ik gebruik sindsdien een Canon DSLR en een hele zooi lenzen.

Poetsen en kijken en poetsen en kijken... Het is van levensbelang om je verenpak in conditie te houden om te kunnen zwemmen en vliegen. Maar ondertussen moet je wel op blijven letten of er geen gevaar dreigt. Wij hebben het makkelijker. We draaien gewoon de badkamerdeur op slot.

Hoe combineer je je werk als zelfstandig ondernemer – vaak een kwestie van hollen en stilstaan – met vogels kijken?
Als ik een hele tijd intensief aan een klus heb gewerkt, en die is klaar, dan ga ik niet direct achter werk aan. Ik ga naar buiten: naar de dierentuin met de kinderen; vogels fotograferen; met de bijbel langs de deuren. Mijn vaste lasten zijn laag, ik kan het me permitteren. Eens per jaar ga ik vogels ringen op Schiermonnikoog. Ringen is nogal omstreden onder sommige vogelfotografen. Ik vind het fijn om te zien hoe een vogel die je een paar keer achter elkaar vangt iedere dag dikker, vetter wordt. Het beest lijdt er niet onder. Het ringen is blijkbaar geen enkel beletsel voor de vogel om zijn conditie weer op peil te brengen. Natuurlijk is het heel rot als er een incident is, en een vogel bezwijkt na het ringen. Ik heb dat een keer bij een heggenmus meegemaakt. Je weet niet of het een direct gevolg is van het vangen, of dat de vogel door de trek te zeer verzwakt was. Het rotte gevoel blijft hangen, maar zoals gezegd, het is een incident.

In de plens stond deze Meerkoet heel berustend te staan.

Je bent als grafisch vormgever beroepsmatig met ‘beeld’ bezig, hoe ga je hier mee om bij je vogelfoto’s? De foto’s die ik maak, ontstaan in een flits. Ik probeer de omgeving, de omstandigheden in de foto te trekken. Meer is er niet over te zeggen. Ik zie een beeld in het veld en dat maak ik. Toen ik net mijn foto’s op birdpix plaatste, zijn 4 van de 5 in het ‘tijdelijke album’ beland (PW een album dat niet op de voorpagina wordt gepresenteerd). Blijkbaar werkte het niet, kwam het niet over. Ik ben benieuwd wat de mensen van mijn foto’s vinden, want ik wil graag een eigen fotoboek maken en uitbrengen. Met kleine tekstjes en beeld (PW tip, kijk op zijn website www.arnotenhoeve.nl voor een voorproefje hiervan). Ik wil graag weten of het aanslaat, hoe de kijkers reageren. Nu we het over het tijdelijke hebben, wat me soms met stomheid slaat, hoe de mensen omgaan met kritiek op hun foto’s. Het gaat er om dat je als je een idee hebt met een foto, en jij herkent jezelf erin, dan doet de mening van een ander niets aan jouw foto af.

Zien ze de foto misschien als een verlengstuk van zichzelf? Voelen ze zich zelf afgewezen als hun foto niet de gehoopte erkenning krijgt? Ik herken dat wel bij grote kunstenaars, en uhm… ook wel een beetje bij mindere goden, zoals mezelf.
Bij mijn ontwerpen ga ik daar anders mee om. Ik maak een ontwerp dat ik passend en mooi vind en de klant mag zelf kiezen of hij het mooi vindt of niet. Een ontwerp is nooit absoluut en zo is het ook bij een foto. Het kan op zo veel verschillende manieren. Je kunt zó veel keuzes maken…

Ik wil graag een beetje reclame maken voor een zeer fotogenieke vogel, maar vaak niet echt makkelijk te belichten. Dames en heren: de MEERKOET! Ik zag ze staan, maar toen zagen ze mij en zwommen de duiker in. Na een tijdje gehurkt wachten, kwamen ze weer net zo staan. Dankjoe!

…Als je als onervaren interviewer per telefoon een interview afneemt, dan is het raadzaam om de geïnterviewde het artikel voor te leggen. Dat blijkt: het bovenstaande citaat klopt helemaal niet. Onderdelen ervan zijn gezegd, maar niet in deze betekenis. Het klopt gewoon niet. Hatsjoe. Dit was de reactie van Arno:
Ja, ik was een beetje onzeker over hoe ik in interviews over kom, dus ik heb het mijn partner laten lezen. Volgens haar ligt het iets anders…
Hahahaha, we proberen het gewoon nog eens:
Bij mijn grafische ontwerpen – huisstijl, briefpapier en logo – ga ik daar heel anders mee om. Als een klant belt, wil ik hem leren kennen. Ik houd vol dat ie een keer langs moet komen, dat moet ie gewoon doen, het is maar een klein beetje om op de weg van X naar Y. Als ie in zijn auto – welke is het? – aankomt, vraag ik wat ie wil drinken, koffie of thee. Misschien laat zijn buik zien dat hij van een biertje houdt. Even vragen. Ik vraag hem welke kleuren hij mooi vindt, naar welke muziek hij luistert, welke jaren hij mooi vindt. Aan de hand van wat hij vertelt, laat ik hem boeken zien. Is dat wat je mooi vindt? Zo kom ik er achter. Dat vat ik samen in het ontwerp. De klant herkent zichzelf in mijn ontwerp. Het staat helemaal los van wat ik er zelf van vind. Je ziet het aan het portfolio op mijn site: het lijkt een ratjetoe, maar het is wat bij de klant past.

de Meerkoet... deze vogel blijf ik fotograferen! Maar ik moet eerlijk zeggen: al had er zo een stellers eider gezwommen, dan had ik hem ook gefotografeerd!

Je hebt het Birdpixboek deel V ontworpen. Volgens mij een prachtig boek, maar door Grasduinen is het ontwerp afgekraakt omdat de tekst niet goed leesbaar zou zijn.
Haha, nee hoor het kwetst me helemaal niet, deze recensie. Eigenlijk heeft de recensent het goed gezien: de tekst, en trouwens ook het ontwerp zelf, zijn ‘lagen’ in het boek die ondergeschikt zijn aan de foto’s. De foto’s zijn het hoofdonderwerp en daar moest alle aandacht naar toe gaan. Dat kan namelijk ook, niet de klant leidend laten zijn voor het ontwerp, maar het onderwerp. Trouwens, Daan (PW: Daan Schoonhoven, initiatiefnemer van birdpix.nl en dus ook het jaarlijkse fotoboek) heeft contact opgenomen met de redactie van Grasduinen. Die waren er achteraf ook niet gelukkig mee en hebben Daan een rectificatie in het volgende nummer aangeboden. Een mooie afloop.

Toch, het is niet vrijblijvend hoe je een beeld neerzet. Niet alleen stuur je de aandacht door kleur en indeling, mensen hebben ook een aangeleerde of ingebakken database met clichébeelden die heel snel een primaire – onderbewuste – reactie oproepen. Lang voordat een beeld mooi of lelijk wordt gevonden. Jouw keuzes zijn nogal eens opvallend te noemen, in ieder geval vanuit birdpix-perspectief dat in eerste instantie gericht is op mooi en herkenbaar afbeelden van vogels. Maar maak je bij je ontwerpen en foto’s gebruik van de onderbewuste, primaire effecten? Zit dat er in?
Tja, ik heb het al gezegd. Er is weinig over te zeggen. In dit geval is de vogel leidend voor het beeld in plaats van de beelden die een klant mooi vindt. Ik zie de omgeving als een kader rond het onderwerp, twee bij drie (PW het kader van een Canon kleinbeeld camera DSLR). Ik probeer het verhaal van de omgeving rond de vogel in de foto te trekken. Vandaag liep er een zwaan, een heel gezin, op de parkeerplaats in de wijk. Ik ben er naast gaan liggen, kreeg het snot in mijn gezicht van het sissende beest. Ik heb met mijn groothoeklens de zwaan in de wijk gefotografeerd. Zo mooi…

Wat ik graag wil bereiken met mijn boek is dat mensen blij worden door de schoonheid van de beelden en de tekst. Geen doembeelden over de natuur, maar positief, kijken naar de sfeer, het verhaal zien in de foto. Ik wil de kijkers uitnodigen om in kaders te kijken, om buiten in beelden te kijken, om de elementen die ze om zich heen zien in hun waarnemen te betrekken, bij wijze van spreken te zien wat een patatbak in een vogelfoto doet. Neem nou deze foto van Pauline van Marle die laatst op de voorpagina van birdpix.nl stond. Een heel mooi voorbeeld. Je ruikt het aangespoelde zeewier.

Mijn doel is dat je de vogel als kunstobject gaat zien in een rommelige omgeving.  Een favoriet foto-onderwerp is de Meerkoet. Het is een uitdaging dat contrast. Zwart-wit. Je kan er zo veel mee.

Een inspirerende manier van kijken en leven. Dank je wel Arno.

PS Het boek is bijna uit! Check www.arnotenhoeve.nl

Het is 1 juli 2009 en er zit een vogel voor mijn raam.
Met welke lens, welke camera kan ik hem het beste fotograferen?

Niet verder lezen
Als je dit artikel eigenlijk niet wilt lezen, koop dan een Canon EOS 40D met Canon 300 F4 IS USM en de convertor Canon Extender 1,4x II (setje nieuw gezien voor ~ 2300 euro). Of anders een Pentax K20D met een Sigma 50-500 F4,5-6,3 EX HSM (~ 1900 euro). Hierbij heb je een stevig statief nodig. Bijvoorbeeld een Manfrotto uit de serie 055XB en een balhoofd zoals 488Rc4 Midi Ballhead (~ 250 euro). Maak je geen zorgen, met deze sets kun je mooie foto’s maken. En als het je niet lukt, dan ligt het niet aan het materiaal, maar aan jouw (of andermans) verwachtingen…

Veel geld
Heb je een heleboel geld te spenderen, dan kun je kiezen voor een Canon EOS 40D met Canon 500 F4 IS USM en de convertor Canon Extender 1,4x II (nieuw ~ 7000 euro). Hierbij volstaat het eerder genoemde statief niet meer. Je hebt iets nodig als een gitzo 1325 en een balhoofd of zwenkrek / gimbal head (vanaf 800 euro heb je een redelijke set). Deze set leidt het makkelijkst tot goede vogelfoto’s. Je hoeft hiermee niet perse lang in een zelfgemaakte hut te zitten om de beesten op een prettige manier het beeld te laten vullen.

Keuze
Zelf heb ik die spullen niet. Ik gebruik een Nikon met Nikkors (de lenzen van Nikon) en ik ben hier zeer tevreden mee. Waarom ik een andere keuze gemaakt heb? Heel eenvoudig: omdat die keuze er is.

Dat wat onder bepaalde omstandigheden een voordeel is, is onder andere omstandigheden een nadeel. De omstandigheden waaronder je wilt fotograferen zouden de keuze voor een belangrijk deel moeten bepalen. In mijn geval heeft de geschiedenis voor een belangrijk deel mijn keuze bepaald. Ik had al Nikon-spullen toen ik vogels ging fotograferen. Ik heb gewoon een lange lens gekocht die paste op mijn camera.

Nikon is ideaal als je wat goedkoper wilt beginnen met goede 2e hands lenzen, aangezien de 30 jaar oude lenzen (van het type ‘ai-s’) prima op de camera’s passen. Met die oude ai-s lenzen heb je geen autofocus natuurlijk, en op sommige eenvoudigere camera’s ook geen lichtmeting. Hindernissen die je wel kunt overkomen met wat slimmigheidjes.

Kopen en klaar
Als je een camera en lens voor vogelfotografie gaat kiezen, dan zijn er twee manieren. De eerste manier is kiezen voor het beste materiaal, voor de prijs die je vindt passen. Je gaat dan alleen uit van het moment van aanschaf. Let dan niet alleen op beeldkwaliteit en prijs, maar vooral op (1) autofocussnelheid, (2) mogelijkheden en kwaliteit van trillingsreductie (VR, IS, OS, Anti Shake) voor als je soms uit de hand wilt fotograferen, (3) degelijkheid.

Verder moet je natuurlijk kiezen: een handige zoom, of een lichtsterke vaste lens met zeer hoge beeldkwaliteit. Die keuze zal je zelf moeten maken ? In het algemeen heb je meer aan een vaste lens als je bereid bent de tijd te nemen om een foto goed voor te bereiden, maar dan ook de allermooiste foto wilt. Een zoomlens wil je als je tijdens een rit of wandeling altijd klaar wilt staan om elke gelegenheid – vogel, mens, olifant, landschap – te benutten.

(Let wel: de beste vogelfoto’s zijn bijna altijd gemaakt na een fikse voorbereiding. Tijdens wandelingen fotograferen met heeft mij in 5 jaar tijd maar een handjevol mooie foto’s opgeleverd).

Systeem
De andere manier is om te kiezen voor een merk, waarin je een systeem kan opbouwen (zie ook het artikel van Ger Meesters hier). Een systeem bestaat uit één of meerdere camera’s, en een aantal lenzen en accessoires die inzetbaar zijn op een aantal vlakken van fotografie. De meeste vogelfotografen hebben in ieder geval ook een standaardlens op de camera om algemene foto’s – kiekjes ? – en landschappen te fotograferen (de goedkoopste standaardlens kost vaak maar enkele tientjes meer als set bij je camera: veel plezier voor weinig geld).

Als je meerdere vormen van fotografie wilt doen, of wanneer je nog aan het sparen bent voor de uiteindelijke foto-uitrusting, dan moet je al een idee hebben welke spullen je in de toekomst nodig hebt. Je moet al uitzoeken welk merk te bieden heeft wat je in de toekomst nodig hebt. En dan liefst voor een goede prijs.

Als je hierboven voor de Pentax had gekozen dan kies je op de eerste manier. Met Pentax is de keuze aan lange lenzen voor vogelfotografie heel beperkt. Je kunt alleen met Sigma of andere merken verder. Het is wel een zeer handige set, niet alleen voor vogels, maar ook als je andere natuurfoto’s wilt maken, vooral op safari, of – dichter bij huis – in de dierentuin. Als je ambitie en je budget begrensd zijn, een heel slimme keuze voor jarenlang plezier. De Pentax is een uitstekende camera voor relatief weinig geld. En voor minder specialistische onderwerpen dan vogels is er voldoende keuze aan uitstekende lenzen.

De keuze voor Canon is niet alleen een keuze voor een handige set direct vanaf de start, maar ook voor een systeem waarin je fiks kunt groeien. Canon heeft de grootste keuze aan lenzen die verder gaan dan 300 mm. En bovendien heeft Canon daarin de beste prijzen. Daarna volgt Nikon, iets minder keuze en bovendien wel 20-30% duurder zonder dat heel duidelijk wordt welk kwaliteitsvoordeel dit oplevert.

Voor de overige merken geven eigenlijk alleen de – vreemd merk – Sigma-lenzen flinke mogelijkheden tot uitbreiding. Sony werkt samen met Zeiss. Dat betekent dat er in de toekomst misschien fantastische lenzen komen, maar dat die weer zeker 30% duurder zullen zijn (verwachting) dan de Nikkors. Het kan, maar het kost wat. De nu wel beschikbare Sony 300 F2,8 kost ~ 6000 euro een convertors 1,4/2,0 kosten ~ 430/500 euro. Een Canon 300 F2,8 kost ~ 4200 euro en de convertors 1,4/2,0 elk ~ 330 euro. Dat scheelt nogal.

Ik vergeet bijna het buitenbeentje Olympus. Dit merk werkt met een veel kleinere sensor. Dat betekent dat een 300 mm lens op een Olympus werkt als een 450 mm lens op een Canon, dat is heel dicht bij 500mm. Dit heeft een enorm voordeel dat je iets  minder grote (en zware) lenzen nodig hebt om dezelfde beeldhoek te krijgen (bereik). Een interessante keuze, zeker voor mensen die veel reizen, of niet zo heel erg sterk zijn.

Nadeel is dat er wel andere eisen aan de lens gesteld worden, de eisen aan het oplossend vermogen van de lens zijn veel groter en de lichtsterkte moet groter zijn om dezelfde mooie onscherpte te krijgen. Je moet dan ook de lenzen gebruiken die zijn ontworpen voor dit zogenaamde four-thirds systeem. Helaas zijn de lange vreemd-merk lenzen (zoals de Sigma 50-500 Sigma) daarom een stuk minder geschikt. Een camera kost tussen 250 euro voor een simpelere E-420 en 1100 euro voor de top E-3. De lenskeuze is beperkt met een 300 F2,8 voor 6000 euro en convertors EC14 en EC20 voor circa 400 euro respectievelijk zo’n 500 euro. Het bereik is vergelijkbaar met dat van de Canon met 500 mm lens en convertors. Al met al niet een hele goedkope oplossing als je voor dezelfde beeld-kwaliteit gaat als met het ‘gebruikelijkere’ systeem.

Een degelijke camera
Alle moderne digitale spiegelreflex camera’s – ook de goedkopere – geven een mooi beeld. Vanzelfsprekend geven de grote ‘full-frame’ sensoren, zoals van Canon 5D (mark II), Nikon D700 en Sony alfa 900, de allermooiste beeldkwaliteit en vaak betere hoge iso mogelijkheden voor als er weinig licht is. Maar ook met de gangbare met DX of APS-C formaat sensoren kun je heel mooie foto´s maken. Dat is fijn omdat met deze iets kleinere sensor de beeldhoek van de lens daarmee smaller is. Je koopt quasi een langere lens voor het zelfde geld.

Waarom niet de goedkoopste camera? De boven dit hoofdstukje genoemde (niet aller-goedkoopste) camera’s zijn degelijk. Niet alleen gaan ze daardoor minder snel kapot dan de instapmodellen, ze zijn ook stabieler. Er zijn minder inwendige trillingen tijdens het fotograferen die tot onscherpte kunnen leiden. Bovendien zijn ze snel, niet alleen in aantal beelden per seconde – dat is zelden belangrijk -, maar vooral een snelle en nauwkeurige autofocus verhoogt je kansen enorm. Je kans is zo voorbij, en voor die om is wil je een scherpe foto hebben.

Op het moment heeft Nikon met de D300 de meest degelijke en snelle ‘vogelcamera’ van de merken. Met zeer veel mogelijkheden en een voor de hand liggende bediening. Dat is eindelijk eens een plus voor het merk dat ik gebruik. Maar als je een besparing wilt of moet bereiken van een paar honderd euro, laat dan niets je weerhouden tot het kopen van de goedkoopste camera.

Foto informatie

• Pimpelmees in sierappel-bloesem: Nikon D70 iso 200, 1/160 s; Nikkor 80-400 mm AF-D VR F4,5~5,6, 400mm, F11, Vibratie Reductie; tijdens wandelingetje, uit de hand.
• Sofie op Rodos: Nikon D200, iso320, 1/640s; Nikkor 300 F4 AF-S, F4; tijdens wandelingetje, uit de hand.
• Steenuil: Nikon D200, iso 200, 1/40 s; Nikkor 500mm F4 AF-S met Nikkor tc14 EII convertor, F5,6; vanuit de auto, op rijstzak.

Alle foto´s door de auteur, 1 en 3 circa 90% van het originele beeld.

Vanwege de beeldkwaliteit
Een convertor knijpt niet het hele beeld uit je lens samen, maar selecteert een deel van het beeld (het midden) en spreidt dit uit op het filmvlak (of de sensor). Een gevolg daarvan is dat de lijnen die de lens normaal per mm kan weergeven (oplossend vermogen) ook worden uitgespreid over een breder vlak. De lens met convertor is dus altijd een stuk minder nauwkeurig dan de lens zelf kan zijn. Of dat tot een mindere kwaliteit beeld leidt hangt af van een aantal factoren:

Een 4 megapixel-camera (de oudere DSLR’s, vaak met een heel mooi beeld) heeft te weinig resolutie om hinder te kunnen krijgen van de terugloop in het oplossend vermogen van de lens. Een camera met veel megapixels per mm2 (zoals de 15 megapixel Canon 50D en de 14 megapixel pentax K20D) daarentegen lopen er sneller tegenaan. De klassiekere full frame camera’s (Canon 5D, Nikon D3 en D700) hebben juist minder last van de grenzen aan het oplossend vermogen van de lens door hun grotere pixels. Deze zijn dus geschikter voor gebruik van de convertor.

De kwaliteit van de lens waarop je de convertor toepast, bepaalt wat er over blijft bij gebruik van de convertor. Met name in de 300 F2,8 lenzen – meeste merken – hebben extra oplossend vermogen. Bij het ontwerp van de lens is er rekening mee gehouden dat ze veel met een convertor zullen worden gebruikt. Dit geldt in iets mindere mate voor de andere supertelelenzen. Het geldt in ieder geval niet voor de meeste zoomlenzen in dit bereik. Zoomlenzen zijn minder geschikt voor gebruik met convertor. Als je er achter kunt komen voor hoeveel lijnen per mm een lens ontworpen is, dan zou je ook kunnen uitrekenen welke convertor je nog kunt gebruiken per lens en camera. Nou, weet je wat…. ik zie dit even niet als een taak voor mij … Zoek op internet via circle of confusion (COC) en houdt rekening met ingewikkelde formules.

Van de meeste supertelelenzen neemt het oplossend vermogen toe als het diafragma een beetje wordt dichtgedraaid. De beeldkwaliteit is het best zo tussen F5,6 en F11, meestal piekend op F8. Dat betekent dat een lens met 1,4x convertor het beste zal presteren bij een diafragma van F8 tot F16 en met een 2,0x convertor tussen F11 en F22. (Bij kleinere opening treedt op gegeven moment weer dispersie op, waardoor de tekening weer achteruit gaat.) Diafragmeren is natuurlijk niet gratis. Het gaat ten koste van sluitertijd of een hogere ISO-waarde.  Deze flamingo´s zijn bij diafragma F8 gefotografeerd met een 500mm F4 en een 1,4x convertor op een camera met DX beeldformaat. Dus 1 stop dichtgeknepen. De hoeveelheid licht was hier geen probleem.

Dit staat nog los van de kwaliteit van de convertor zelf. Gebruik van een convertor zal altijd ten koste gaan van een beetje contrast (alsof je door een vensterglas fotografeert). Hoeveel dat is hangt af van … de prijs. Meestal is er een relatie tussen prijs en kwaliteit. Het beste is zelf een test te doen, dat is er bij mij nooit van gekomen.Vreemd genoeg heb ik ook door anderen nooit een echt onderbouwde vergelijking tussen convertors gevonden. Al gaan er hardnekkige geruchten dan Kenko Pro 1,4 convertor minstens zo goed is als de Canon extender 1,4 II. Wel heeft photozone.de een aantal telelenzen ook met convertor getest (tip).

Nog belangrijker is de kwaliteit die je als fotograaf van je spullen verwacht. Daar is niks algemeen geldends over te zeggen. Sommigen vinden het al geweldig als hun onderwerp er op staat. Sommigen willen hun onderwerp scherp in beeld. Sommigen willen zoveel mogelijk controle over het hele beeld, inclusief voor- en achtergrond, hoge lichten etc etc. In discussies over convertors kom je hierover een hoop verwarring tegen. Hij is goed genoeg, nee dat issie niet, jawel, niet….

Vanwege beperkt licht of contrast
Op momenten dat er veel mooi licht op het onderwerp valt, is gebruik van een convertor geen probleem. Je kunt het optimale diafragma gebruiken. Een beetje verlies van contrast kun je in de afwerking van de foto aanpassen.

Als er weinig licht is, komt een keer het punt dat het beter is om de convertor achterwege te laten en het gewenste beeld te croppen – uit te snijden – uit de foto. Vooral als de sluitertijd te lang wordt om de camera stil te houden. Voor mij ligt dat afhankelijk van de stabiliteit van de opstelling en de extra maatregelen ergens tussen 1/200s en 1/20s. Maar ook als de sluitertijd te lang wordt om het beest acceptabel weer te geven. Zo vragen dobberende eendjes – afhankelijk van de golfbeweging – meestal korter dan 1/200s, foeragerende steltlopers korter dan 1/800s. Gek genoeg heb je een minder korte sluitertijd nodig voor vluchtfoto’s van sommige vogels…

Ook bij slap licht (dull light) kan het verlies aan contrast door de convertor net het verschil maken tussen een gelukte en een mislukte foto. Contrast dat er niet is, kun je niet versterken.

Elkaar wassende bevers voor zonsopkomst, D200 op ISO640 met 500 mm F4 op F4 bij 1/125s (-0,3 EV).

Op het moment dat je dicht genoeg bij je onderwerp bent.
Dat lijkt natuurlijk een open deur, maar met name vogelfotografen vergeten soms om hun convertor even weg te leggen op het moment dat hun onderwerp de beeldranden aan alle kanten nadert. Je zal het moment missen als het beest iets interessants gaat doen. Een conflict tussen twee beesten of het uitslaan van de vleugels. Voor een portret kan het prima zijn als een vogel richting 2/3 van de breedte van het beeld vult, maar met gespreide vleugels neemt het beest zeker 3 keer meer plek in beeld in. Het is zaak op tijd te herkennen wanneer er iets gaat gebeuren en als de wiedeweerga – maar kalm – de convertor te verwijderen.

Twee keer dezelfde reiger, met dezelfde lens, vanaf dezelfde plek. Geen wilde actie, maar wel al een drastisch effect op de beeldindeling.

Bij snelle acties
De convertor neemt licht en contrast weg waardoor de camera moeilijker contrasten kan vinden om op scherp te stellen. De lens zal eerder het punt van scherpte voorbij zoeven (het zogenaamde hunten) Bovendien heb ik het gevoel dat de snelheid en de kracht waarmee de auto-focuslens kan focussen afnemen. Ik nam aan dat dit komt door de overdracht van elektronisch signaal (er zit een extra overdrachtspunt in), maar mijn corrector – dank – wijst me er op dat dit fysisch niet mogelijk is. Waarschijnlijk komt het dan toch omdat bij een langere lens het scherpstellen preciezer luistert. Door de smallere beeldhoek heb je langer een idee van onscherpte (dat geldt ook voor de camera) en dus heb je langer het idee dat gezocht moet worden. Maar dit komt niet omdat je een convertor gebruikt, maar omdat je met een langere lens werkt. Alleen ben ik er dan nog niet uit waarom een Canon 300 F4 IS USM met convertor 1,4 (effectief 420mm F5,6) langzamer scherpstelt dan een Canon 400 F5,6.

Bij goed licht en een stilstaand onderwerp is dit minder snel een probleem dan bij snel bewegende – rennende of vliegende – onderwerpen.

Kortom,
het lijkt me duidelijk, beste medefotografen, doe niet zoals ik, gebruik de convertor niet…
Huh? Nou ja, probeer het af en toe nog eens zonder, als het uitkomt.

Verantwoording.
De foto’s bij  dit artikel zijn genomen met 300 of 500 mm F4 lens op een DX-formaat camera. Alleen bij de flamingo´s is een convertor met 1,4x verlenging gebruikt.

Hoeveel
Allereerst, het is zaak te weten hoeveel je van de maatschappij mee mag nemen. Er is hiervoor geen algemeen geldende regel. Dus ga voordat je boekt al na wat de voorwaarden voor handbagage en bagage in het ruim zijn. Bij de goedkoopste prijsvechters kun je bijna geen bagage meenemen. Voor veel gewone vluchten (lijnvlucht en charter) zijn de eisen maximaal 20 kg in het ruim en 7 kg handbagage. Meer meenemen betekent of vooraf bijbetalen, of tijdens het inchecken. Check out before you check in… En dus zelfs voor je boekt.

Te veel
Vervolgens is het passen en meten hoe je binnen de grenzen blijft. Probleem van rijke fotografen is dat ze te veel spullen hebben. Maar moeten alle lenzen en camera’s wel mee? Is het gimbalhead-zwenkrek (1 kg) wel nodig, of is een balhoofd (0,5 kg) genoeg? Moet de schuiltent mee? Is de flitser echt nodig. Gaat een portretlens mee naast de standaardzoom – of vice versa?

Gewicht besparen kan aan vele kanten. Houd er rekening mee dat je lege koffer ook al het nodige weegt (misschien toch een weekendtas?). Meet af hoeveel shampoo, tandpasta, lenzenvloeistof (…) je nodig zal hebben. En waarom niet dingen ter plaatse nog kopen (in ieder geval de rijst voor in je bonenzak). Kies zware literaire kost per kg papier: liever Dostojevski dan Yvonne Keuls. Ondergoed en zomerkleren kun je een keer of wat uitwassen met zeep die je ter plaatse kunt kopen. Op warme kleren bespaar ik niet. Als je ze nodig hebt omdat het rotweer is, zal het niet drogen.

In het algemeen is mijn koffer nog 30% te vol als ik ermee op de weegschaal ga staan. Toch maar weer de flitser thuisgelaten, een paar lekkere schoenen wegbezuinigd, een tweede batterijlader, 6 hemden en een lange broek, Dostojevski blijft toch thuis – je kunt achter de douane nog wel een Grisham kopen -, de scheerzeep… Humm, nog 1,5 kg overgewicht. Proberen maar.

Handbagage of koffer?
Wat gaat in de koffer en wat met de handbagage? Zelf wil ik mijn grote lens en camera bij de handbagage. Dat kan ook niet anders aangezien er anders in de koffer geen onderbroeken meer passen. Maar er schuilt nog een voordeel. Vrijwel altijd mag je naast de handbagage (max 7 kg) ook een fototoestelletje en een laptop meenemen. Dat betekent (of lijkt te betekenen?) dat de laptop en camera niet meetellen voor het gewicht. Bij de controle van je handbagage leg je de laptop opzij en hang je de camera om je nek. Op een fototoestel hoort natuurlijk een lens. Welke lens? Nou als je de keuze hebt tussen een 50 F1,8 en een 600 mm F4, dan gaat de laatste er op, en de eerste los in de jaszak. Let wel, er is een geval bekend dat een gewaardeerde birdpixer zijn fijne nikkors naar het ruim moest laten gaan op weg naar Griekenland!

Koffer of handbagage?
In de koffer gaat in ieder geval het statief. Vreemd idee van me dat een terroristenbestrijder er een wapen in zou kunnen zien. Alles wat op ‘mes’ eindigt, of er op lijkt gaat ook in de koffer, inclusief nagelschaartje en schroevendraaier. Hoewel lenzen waardevaster zijn dan camera’s, zijn deze toch ietsje minder populair bij dieven: lastiger te herkennen en door te verkopen. Lenzen stop ik gerust in de koffer. Wel verpakt tussen de kleren omdat er soms met de koffers gegooid wordt door mens of door de turbulentie.

Er zijn nog wel eens verhalen dat koffers kwijt raken. Als er meerdere tassen meegaan, dan kun je het risico spreiden dat je bepaalde apparatuur zult moeten missen (niet alle lenzen in dezelfde koffer). Anderzijds, zorg dat de spullen die niet zonder elkaar kunnen bij elkaar zitten (aan een lader heb je niks zonder de verloopstekker).

Of nog ergens anders?
Als koffer en tas het maximum dreigen te overschrijden stop ik zo veel mogelijk relatief zware spullen in mijn jaszakken: accu´s, ‘kleine lenzen’, mobiele harde schijf, acculaders, (vogel)boek. De zwaarste schoenen (meestal lichte bergschoenen) zitten om de voeten. Niet-fotograferende reisgenoten kun je proberen met je overige spullen op te zadelen. Aangezien mijn dochtertje maar 3 kg aan kleren mee neemt, 1 tandenborstel en 5 kg aan opblaasspeelgoed, kan ik prima gebruik maken van haar overcapaciteit.

Laatste tip: pas op met welwillenden die je naar het vliegveld brengen. Mijn schoonvader merkte laatst vlak voor de balie op ‘goh, da’s een zware tas’. De garantie geldt dan ook tot aan de incheckbalie en geen mm verder!

download English version (PDF)

Daniele Occhiato kennen we van zijn schitterende foto’s op Birdpix, van Toscane (Massaciuccoli meer en Peretola meer) en reizen naar Noord-Afrika, het Midden-Oosten en Scandinavië. Zijn stijl kun je karakteriseren als realistisch, met liefst helder licht dat het onderwerp prachtig laat uitkomen. Ik kreeg de kans hem te interviewen. In mijn dromen deed ik dat in zijn schuilhut bij het Peretola meer (bij Florence), in werkelijkheid stuurde Daniele mij de antwoorden op mijn vragen in het Engels per email.

Daniele, we bewonderen allemaal de bijzondere foto’s die we op Birdpix zien en op je website. Hoe is de weg tot succesvol vogelfotograaf verlopen? Wanneer begon je met vogelkijken, en hoe kwam je ertoe te gaan fotograferen? Had je voorbeelden, of heb je je zelf alles eigen gemaakt?

Ik herinner me niet precies wanneer ik begon met vogelkijken. Eén van mijn vroegste herinneringen is dat ik vogels voerde bij het raam van mijn kamer, ik was toen zes of zeven. En er is een foto van mij toen ik negen was, in het veld met een kijker in mijn handen.

Mijn ouders hebben een grote rol gespeeld bij het ontstaan van mijn liefde voor vogels; ze namen me dikwijls mee naar buiten en brachten mij respect voor de natuur bij. Mijn oudere broer is ook een enthousiast vogelaar en het is allemaal begonnen doordat ik met hem het veld in ging. In Calabrië, in het uiterste zuiden van Italië, waar ik geboren ben, behoorden wij tot de enkelingen die vogels observeerden.

Later, toen ik naar Florence verhuisde, ontmoette ik daar plaatselijke vogelkenners en nam ik deel aan verschillende onderzoeksprojecten bij ornithologische instituten. Omdat ik me erg interesseerde voor identificatie en zeldzaamheden werd ik lid en secretaris van de COI, de Italiaanse commissie voor bijzondere waarnemingen. Dat heb ik vijf jaar gedaan. Ik begon toen ook artikelen te schrijven over vogel-identificatie (o.a. voor Dutch Birding en Birding World en internet).

Ik raakte in de ban van fotografie toen ik naar Toscane verhuisde, nu 25 jaar geleden. Sommige van de vogelaars die ik hier leerde kennen waren ook vogelfotografen, en hun diavertoningen en de wens om lokale zeldzaamheden op film ‘te vangen’ maakten dat ik zelf ook camera en lens kocht. Eerst was ik er vooral mee bezig zoveel mogelijk vogels op beeld vast te leggen, zonder te letten op de kwaliteit, want ik verwachtte niet foto’s te gaan verkopen (wat wel gebeurde…). Verschillende camera’s en lenzen volgden, en ik heb ook nog een tijdje het revolutionaire ‘digiscoping’ gedaan (ik was één van de eerste vogelfotografen in Italië die deze techniek gebruikten, vanaf 2003, en heb er ook artikelen over geschreven). In 2004 kocht ik – als een van de eerste italiaanse vogelfotografen – mijn eerste digitale spiegelreflex met een professionele lens, zette mijn website op, en dit is het resultaat.

Ik heb begrepen dat je in een ziekenhuis werkt, en toch vind je de tijd om foto’s te maken die in boeken zijn opgenomen. Kun je vertellen hoe je je tijd indeelt? En kun je een paar boektitels noemen?

Klopt, ik ben geen fotograaf voor de kost, ik ben verpleger bij de Eerste Hulp in een ziekenhuis. Dat heeft het voordeel dat ik tussen het werk door veel tijd heb om met mijn gezin door te brengen (met Barbara, mijn fantastische vrouw, en onze twee dochters) en om te fotograferen. In mijn 5-daagse rooster zitten twee vrije dagen en nog een paar vrije dagdelen. Natuurlijk kan ik die niet helemaal aan de vogelfotografie besteden, maar meestal lukt het me toch om enkele dagen op elke vijf met de fotografie bezig te zijn (dankzij Barbara!).

Boektitels, dat zijn er inmiddels nogal veel, maar ik ben erg trots dat er foto’s van mij staan in bijvoorbeeld het monumentale Handbook of the Birds of the World, in Petrels Night and Day van Sound Approach, en … in de Birdpix boeken.

Hoe bereik je dat diep-verzadigde licht dat zo tekenend is voor je foto’s? Is dat bij toeval, of doordat je erop uittrekt als het licht precies goed is? Vroeg in de ochtend, of juist ‘s avonds? Of bewerk je je foto’s op een bepaalde manier?

Eigenlijk al die dingen tegelijk. Natuurlijk heb je ‘s ochtends vroeg en aan het eind van de dag, in de ‘gouden uren’, het mooiste licht. Maar een goede bewerking is noodzakelijk om dat licht eruit te laten komen, of om een minder geslaagde foto op te halen (zonder de werkelijkheid geweld aan te doen!). Vergeet niet dat in het Middellandse Zeegebied, met name in de zomer, er alleen aan het begin en einde van de dag onderwerpen om te fotograferen zijn!

Het is trouwens ongelooflijk hoeveel vogelfotografen, ook hele goede, een ondermaatse workflow hebben voor het bewerken. Het lijkt wel alsof ze niet beseffen hoe belangrijk een goede bewerking is, vooral als je je foto’s op het web zet, in de hoop ze te verkopen! Je originele bestanden mogen dan wel perfect zijn, als de plaatjes op het web niet goed bewerkt zijn is dat een slecht visitekaartje. Daarom heb ik vanaf het begin altijd hard gewerkt om mijn workflow te verbeteren, door boeken, tijdschriften en internet te bestuderen, en nieuwe technieken uit te proberen, vooral voor gecomprimeerde webbestanden. Dat ik inmiddels een goede workflow heb merk ik omdat zoveel fotografen mij nu vragen hoe ik het doe!

In Nederland wordt vogelfotografie steeds populairder. Hoe is dat in Italië?

Dat is een lastige vraag. De meeste Italianen weten wel wat vogelkijken is, maar er zijn er heel weinig die het doen. Zo’n 15, 20 jaar geleden kwam er een golf vogelkijkers, toen de media en de LIPU (de Italiaanse vogelbeschermingsorganisatie) er veel aandacht aan schonken. Dat waren jonge mensen, maar het lijkt erop dat er sindsdien weinig aanwas is geweest en we nog steeds dezelfde groep vogelkijkers hebben, alleen wat jaren ouder.

Vogelfotografie daarentegen wordt wel steeds populairder. Ik weet niet zo goed waarom. Italianen hebben beslist meer oog voor de natuur dan vroeger, en het aantal jagers is kleiner dan ooit. Er zijn nu veel meer mensen die graag naar buiten gaan om foto’s te maken, en een flink deel daarvan zijn natuurfotografen. Maar onder hen  zijn maar weinig vogelaars, de meesten nemen hun foto’s zonder te weten wat voor vogel ze voor de lens hebben! Dat kan een probleem worden. De eerste tekenen zijn er al dat de groei van deze groep fotografen met weinig kennis kan leiden tot verstoring.

De situatie in Nederland ken ik heel goed en tja, ik benijd jullie! Dat jullie zoveel vogelaars hebben dat elke ongeveer zeldzaamheid wordt waargenomen, jullie systeem voor meldingen, de grote aantallen watervogels – vooral in de winter -om jaloers op te worden. Maar, als fotograaf die graag alleen werkt, benijd ik jullie helemaal niet om de troepen vogelaars die elke dag overal rondtrekken! Terwijl tegelijkertijd de vele goede vogelfotografen in Nederland weer heel inspirerend zijn.

O ja: en Birdpix vind ik ook geweldig!

Wat neem je altijd mee als je op pad gaat (afgezien van je Canon 500 F4, tc1,4 en tc 2,0 en Canon 1D mk ii en mk iii)?

Behalve mijn carbonstatief meestal alleen mijn kijker en telescoop. Ik probeer het zo licht mogelijk te houden, en als er nieuwe, lichtere apparatuur op de markt komt dan koop ik die gewoonlijk. Ik ben nu veertig en m’n rug moet nog een tijdje mee. Wat niet in mijn rugzak gaat heb ik in de auto: schuiltenten, camouflagenet, laarzen, en een MP3-speler om geluid af te spelen voor heel verborgen soorten (maar die gebruik ik heel zelden, alleen als uiterste middel). Ik neem een stel geheugenkaartjes mee. Een imagetank of laptop gebruik ik alleen op buitenlandse reizen. Mijn auto heeft 4-wielaandrijving, dat moet gewoon voor vogelfotografie.

Als je een reis plant, hoe kies je dan je bestemming en de goede tijd om te gaan?
Natuurlijk met internet, maar boeken blijven ook erg belangrijk, soms zelfs belangrijker. Ik beschouw mijzelf als een vogelaar die fotografeert, en kies op grond van de vogels die ik wil zien en fotograferen mijn bestemming. Dan lees ik me in met gidsen en boeken over het gebied, om uit te vinden op welke plaatsen er goede kans is bepaalde wenssoorten te zien. Als ik dat op een rijtje heb ga ik de reis verder organiseren.

Omdat ik wil kunnen afwijken van mijn programma, afhankelijk van wat ik tegenkom, boek ik liever niet tevoren de accommodatie (en ik heb dus ook heel wat nachten in de auto moeten doorbrengen omdat ik uiteindelijk geen onderdak kon vinden). De auto huur ik daarentegen wel ruim tevoren, want de juiste auto is onontbeerlijk wil je bepaalde soorten vinden en handig met je tijd omgaan.

Ik ga het liefst in het voor- of najaar op fotoreis, de zomermaanden zijn gereserveerd voor mijn gezin.

Is er wel eens een moment geweest dat het niet goed liep met de fotografie, en hoe ging je daar mee om?
Ja, niet zo lang geleden was dat bijvoorbeeld zo. Op een Italiaans fotoforum werd ik persoonlijk heftig aangevallen om mijn fotografische stijl, en toen ben ik daar weggegaan. In het algemeen denken Italiaanse vogel- en natuurfotografen dat alleen actiefoto’s tellen als ‘echte natuurfotografie’. Voor die mensen zijn actiefoto’s de topcategorie en zijn portretten tweederangs foto’s. Volgens mij is een goed uitgevoerd portret net zo mooi, als de compositie, belichting, kleur en scherpte perfect zijn.

Vervelend is dat vogelfotografen in Italië niet van hun werk kunnen leven. Het is ontmoedigend om te zien dat die situatie alleen maar slechter wordt doordat een groeiend aantal amateurs hun foto’s gratis beschikbaar stellen.

[

Hoe kom jij erachter of een vogel mee zal werken?
Daar is geen regel voor. Het is een cliché, maar om goede foto’s te kunnen maken moet je veel weten van het gedrag van vogels. Ik kan vaak wel voorspellen waar en wanneer een vogel zal opvliegen of neerkomen, en dat helpt me de foto te maken die ik voor ogen had.

Door ervaring leer je wel wat trucjes. Pishing bijvoorbeeld, dat door sommige vogelaars gebruikt wordt om heel schuwe vogels uit de struiken te lokken. Als je weet hoe je het moet doen kan het bij vogelfotografie wel eens helpen. Maar het werkt niet in elk seizoen en niet met elke vogelsoort. Beter gezegd: een beperkt aantal soorten reageert er goed op. Koolmees, pimpelmees, buidelmees, staartmees, sommige Sylvia en Acrocephalus zangers, graszangers, soomige Phylloscopus soorten, godhaan, vuurgoudhaan, winterkoning, heggemus, roodborst en een paar andere soorten reageren op deze ‘techniek’. Bij veel andere soorten hoef je het niet te proberen.

Bovendien, als vogels uit hun beschutting komen zijn ze verdwenen zodra ze ontdekken waar het geluid vandaan komt. Dus je moet razendsnel zijn. Wat soms werkt is de lens richten op een goede uitkijkpost, zoals een enkele uitstekende tak en dan gaan ‘pishen’, in de hoop dat de vogel de tak zal uitkiezen. Maar het kan je gebeuren dat vogel zo door het geluid wordt aangetrokken dat zij dicht bij komen zitten, soms zelfs binnen de scherpstelafstand.

Ik fotografeer ook veel vanuit de auto, waarbij ik vogels stapvoets benader. Ik houd niet zo erg van schuiltenten, maar ik vin het fantastisch om te werken vanuit mijn vaste schuilhut aan het Peretola meer (bij Florence), mijn favoriete plek. Ik probeer ook wel te fotograferen terwijl ik wandel maar dat is meestal niet zo succesvol.

In Italië zijn vogels vaak schrikachtig en bijna niet te benaderen, dus ik moet wel de nodige trucs verzinnen. In landen waar weinig gejaagd wordt zijn vogels vrij tam en kan ik ze vrij gemakkelijk benaderen.

Kun je ons een van de verhalen vertellen die aan je foto’s vastzitten, zoals die van de scharrelaar die zo geïnteresseerd was toen je auto vastzat in het zand in Dhoraf (Oman)?
Er zijn veel van die verhalen. Een van de vaste onderdelen van mijn reizen is dat ik altijd wel een keer vast kom te zitten in zand of modder als ik in meer afgelegen gebieden fotografeer. Zoals in Varangerfjord, Noorwegen, in 1995, waar ik in een rivierbedding bleef steken toen ik een sneeuwgors wou fotograferen (en eruit werd getrokken door een tractor dankzij de opmerkzaamheid van twee vogelaars-politieagenten die me toevallig zagen door hun telescoop). Of in Ras Mohammed National Park in Egypte,in 2004, daar kwam ik vast te zitten in de sabkha (mengsel van zand, zout en modder) toen ik een onvolwassen havikarend aan de oever van het meer wou vastleggen (waar Egyptenaren voorbijreden zonder een poot uit te steken en ik pas na 5 uur, toen het al donker werd, met de hulp van een paar andere vogelaars, werd losgetrokken).

En inderdaad, in 2007 in Al Mughsayl, Dhofar, Oman, waar ik een scharrelaar probeerde te benaderen, waar de vogel 6 meter verderop zat toe te kijken hoe ik het zand achter de auto stond weg te scheppen. En in Finland in 2008 (dank u, oude man met tractor!), nog een keer in Oman in 2008 (toen ik een woestijngrasmus wilde fotograferen bij Sun Farm Sohar), in Erg Chebbi in Marokko in 2006 bij een bruinnekraaf, in Tunesië in 1993 en 2005, een aantal keren in Spanje, in Lesvos in 1999 enzovoorts.

En dan heb ik het nog niet over de talloze keren in Italië. Eén keer bleef ik steken in het zand van een rivierbedding. De sleepwagen die me eruit wou trekken bleef vervolgens ook vastzitten – zodat er een tweede moest komen om ons er beide te bevrijden.

Er gebeuren ook wel eens ernstige dingen. In Turkije in 2001 had ik een ernstige botsing met een vrachtauto, wat heel slecht had kunnen aflopen, en in Toscane ben ik bijna doodgevallen toen ik van een rots viel bij een poging alpenheggemussen vast te leggen. In Israel ben ik ben ik bijna gearresteerd omdat ik bij een militaire basis aan het fotograferen was. Tijdens dezelfde reis begaf de radiateur van mijn auto het middenin de woestijn en werd mijn harde schijf met al mijn foto’s door de marechaussee op het vliegveld van Tel Aviv in beslag genomen, uit elkaar gehaald en uitgebreid onderzocht op zoek naar verdachte zaken…

En zo zou ik nog wel even door kunnen gaan…

Dank je Daniele, voor dit interview en voor de foto’s die je met ons deelt.

Voor meer foto’s zie Daniele Occhiato op PBase

Vragen: Peter Wijn, antwoorden: Daniele Occhiato, vertaling Yola de Lusenet

Vroeger mikte je een twintigtal rolletjes in je tas, je stak eens in de drie jaar een knoopje in je camera en je kon aan de slag. Als er iets op was, ging je naar een lokale fotowinkel, alles was gewoon op voorraad. Ja opa…

Mensen die op film fotograferen hebben het makkelijk. Toch, 36 foto’s op 20 rolletjes is minder dan 800 foto’s. Dat kan precies uit een batterij en een geheugenkaart (8GB) op mijn camera. Je zou zeggen dat het genoeg is om 1 batterij en 1 geheugenkaart mee te nemen…

Maar ja, een foto kost niks meer en omdat vogels fotograferen een kansspel is, ratelt de camera er op los. Alles voor die ene goede foto. De camera ratelt nog even door als het beest  een veertje van zijn rug plukt, zich links uitstrekt, dan rechts. Soms maak ik die 800 foto’s op één ochtend.

Maar het kost dus toch wel wat: geheugenruimte en stroom.

Stroom

Wat je na een dolle dag op je bestemming doet met kaart en accu, hangt er van af of er stroom is. Als je geen stroom hebt, dan zit er niks anders op dan er zoveel van mee te nemen als je nodig zult hebben. Alternatief voor stroom uit de muur is – via een adapter – aansluiten op een auto-accu, zonne-cel of een benzinegenerator. Maar ja, dan had je dus toch stroom: zie onder.

Je kunt nagaan of je met een battery-pack – waar je AA- batterijen of -accu’s in kunt doen – uiteindelijk goedkoper uit bent. Let wel op, die batterijen zijn zwaar in vergelijking met de gebruikelijk Li-on accu’s voor camera’s. Je kunt door het voltage te vermenigvuldigen met de hoeveelheid mAh vergelijken hoe het zich verhoudt. Twee accu’s van 7V en 1500 mAh leveren evenveel energie als 8 penlights van 1,2V en 2500mAh.

In gebieden met stroom kun ´s avonds je accu’s opladen. Een verloopstekker kun je waarschijnlijk ook ter plaatse nog kopen (geheel de bewoonde kapitalistische wereld en grote steden en toeristische centra daarbuiten), maar je kunt ook een universele verloopstekker meenemen (bijvoorbeeld ANWB). Je moet op internet nagaan welke spanning beschikbaar is. Ik hoor graag hoe mensen omgaan met het Amerikaanse 110 V systeem en hun batterijladers. Waarschijnlijk heb je een andere lader nodig (of een andere voeding voor andere apparatuur zoals laptop).

Op de meest (te) gekke plekken kom je soms een stopcontact tegen (lodges in Zuid-Afrikaanse wildparken) maar toch niet overal. Op de leukere achteraf-campings in Frankrijk heb je alleen stroom in de toiletruimte of bij de beheerder. Op natuurcampings soms helemaal niet, en zal je nog meer moeten improviseren (opladen tijdens een uur of twee in een café misschien).

Zelf neem ik een stekkerdoos mee om meerdere acculaders gelijktijdig aan te zetten – en andere apparatuur, zie onder – en een schroevendraaier en scherp mesje om een nieuwe stekker te monteren als er geen verloopstekker in de handel is. Kleine moeite.

Kaarten
Je kunt kiezen om zóveel kaartjes mee te nemen, dat je alle foto´s gewoon op de kaart kunt laten staan tot thuis. Kaarten worden steeds goedkoper. Als je minder foto´s maakt dan zeg 20 Gb dan is dit een heel simpele manier en niet al te kostbaar. Voordeel is dat geheugenkaarten bijna niks wegen. En omdat je je kaarten niet naar een schijf overzet, bespaar je ook stroom.

Laptop
Tweede manier is de foto’s ‘s avonds op een meegenomen laptop overzetten. Groot voordeel is dat je – in de niet-fotografeerbare uren – alvast van je foto´s kunt genieten (of – slimmer – alvast de foto’s uitzoeken). Je kunt daarbij denken aan een mini notebook of netbook (extra kleine laptop): lichter van gewicht (1-1,5 kg), maar meestal niet zo snel dat je er je foto’s op wilt bewerken. Als de ingebouwde harde schijf onvoldoende is, zijn er heel lichte maar royale externe harde schijven te koop.

Waar je natuurlijk op moet letten is hoe je een kostbare en bij dieven populaire laptop meeneemt en bewaart. Een mooie met een flink scherm is een blok aan je been als je trekt en/of kampeert. Maar misschien valt ie niet op naast lens en statief voor vogelfotografie…

Sommige mensen vinden het noodzakelijk op reis al een back-up te maken. Je hebt dan zeker een laptop nodig, naast de extra schijven of disks.

Mobiele harde schijf
Tussenvorm zijn de mobiele harde schijven die zelf rechtstreeks kaarten kunnen uitlezen. Er zijn vrij dure waarop je de foto´s kunt bekijken. Omdat het scherm meestal niet zo heel groot is en deze dingen ongeveer zo duur zijn als een 2e hands laptop, zou ik òf een laptop òf een ‘goedkopere’ schijf kiezen zonder fotoschermpje. Deze laatste hebben, zeker boven 80 GB, een gunstige verhouding prijs-GB ten opzichte van losse geheugenkaarten.

Zorg er voor dat je een snelle, energiezuinige kiest met veel ruimte. Mocht je ooit een nieuwe camera kopen: de bestanden worden alleen maar groter. Als je niet meer één hele kaart met één batterijlading kunt legen, dan heb je een probleem. Je kunt denken aan Jobo – met scherm – of Xs-drive – snel en degelijk – (jan. 2009).

Natuurlijk zijn er nog vele andere mogelijkheden, zoals gebruik maken van een computers in internetcafés om je kaart uit te lezen naar een los meegebrachte harde schijf, of DVD’s lokaal branden en deze per post naar huis te sturen. Ik probeer zeker niet je creativiteit te beperken.

Wat moet je uitzoeken?

Wat je ongeveer moet weten op reis is: hoeveel foto’s maak je in totaal, hoeveel foto’s maak je voor je weer stroom hebt om de accu’s op te laden, werkt die stroom op je apparatuur (110V~220V en type stekker).

Houdt er rekening mee dat een andere werkwijze dan thuis tot een ander type fotografie kan leiden. Langdurig verblijf in een prachtige omgeving leidt tot het maken van veel meer foto’s dan je normaal zou doen. Als je zuinig moet doen met de geheugenruimte op de kaart, dan wil je misschien in het veld al foto’s uitselecteren. Je kijkt dan relatief langer achterop het schermpje, zodat de accu van de camera minder lang mee gaat. Maar als er dan voortdurend zee-arenden om je hoofd vliegen heb je misschien wel wat beters te doen dan foto’s uit te zoeken.

Natuurlijk zul je het niet allemaal precies weten. Misschien wil je juist van mij horen wat je nodig hebt? Mis poes. Het hangt af van de plek waar je heen gaat, van je karakter als fotograaf en van het type foto’s dat je wilt maken. Is een landschap mijn onderwerp, dan maak ik hooguit 5 foto’s, zit er een beweeglijke vogel voor mijn neus, dan uh, zie boven. Om de eventuele geweldige ontmoeting op weg naar hotel/camping niet met lege handen te staan, heb ik in het veld altijd een extra accu en geheugenkaart mee. Wees geen zuinige Hollander, reken maar een beetje ruim, want te weinig is rot.