Afdrukken Afdrukken

Hoe ver kun je gaan? Chris Schenk

door Peter Wijn · rubriek Interviews · 23 mrt 2010 ·52 reacties 

chris schenk, foto van peter wijn

Chris was onlangs in the picture met een foto van een sneeuwuil in de winteruilenspecial in ‘Vogels’ . En ook op Birdpix met een prachtige serie foto’s van lapland- en sneeuwuilen uit Canada. Er ontstond een klein dispuut over de manier waarop sommige foto’s tot stand waren gekomen. Soms worden de uilen met muizen uitgenodigd een aanvalsvlucht voor de camera uit te voeren. Ik wil alvast gezegd hebben dat Chris absoluut niet de eerste of enige is die dit ooit zo heeft gedaan. Chris kreeg er wel wat mee over zich heen.

Maar Chris is in het verleden veel en veel verder gegaan dan muizen voeren in Canada. Hij maakte zeer succesvolle fotoreizen naar Arctische gebieden in Japan, Noord-Amerika en diep in Siberië. Vraag van vandaag: hoe ver kun je gaan Chris?

Ha Chris, hoe zit dat nou met die muizen?

Die muizen, dat is niet leuk. Voor de uilen is er geen enkele schade, niet voor de uilenstand en niet voor de individuele uilen. Als je boven het gebied in Canada vliegt, dan zie je een enorm uitgestrekte wildernis waar nooit iemand komt. Er zijn maar een heel paar uilen in voor mensen toegankelijk terrein. Deze opportunisten hebben het een tijdje iets makkelijker als de fotografen er zijn. Daarna moeten ze – een beetje aangesterkt – zelf hun kostje weer bij elkaar sprokkelen.

sneeuwuil van chris schenk

Voor de muizen, tja, dat voelt niet lekker. Misschien mag ik het vergelijken met het eten van vlees uit de bio-industrie. Het is een keuze die je kunt maken. Je zou het liever niet doen en ik voel me er niet makkelijk mee.

Nog graag een kleine nuance: ik ben twee weken in Canada geweest en heb hiervan twee dagen meegedaan aan een workshop uilenfotografie. Dit heb ik gedaan omdat ik er zeker wilde zijn terug te komen met uilenfoto’s. Het plezier die twee dagen – tussen een aantal andere fotografen – was een stuk minder dan de andere dagen. De rest van de tijd was ik zelf op pad, op zoek naar mijn eigen kansen. Het moment waarop ik in mijn eentje in de sneeuw lag met een relaxte sneeuwuil op een paar meter afstand was mij veel meer waard . Het gaat me in mijn fotografie vooral om de beleving buiten.

Wat ik minder vind, is als mensen er niet eerlijk over zijn hoe ze de foto gemaakt hebben. Als je doorvraagt en het verhaal wordt steeds langer: ja een muis, ja aan een hengel, nee soms haalden we de hengel in voordat de uil beet had en zo voort. Hypocriet – daar houd ik niet van. Ander voorbeeld: als je nestfotografie wilt vermijden, wat dan met de foto van een vogel met een rups in zijn bek? Het een is niet slechter dan het ander, het nest om de hoek, de verstoring net zo groot.

Ik denk ook dat we daarin wel eens te beschermend zijn: een foto van een nest futen in de stad kan toch geen probleem zijn. Aan de andere kant, de rosse grutto´s die je hier ziet, die komen hier om aan te vetten voor een lange reis. Elke keer dat ze opvliegen gaat ten koste van hun vetvoorraad. Maar aan een foto kun je niet zien of de fotograaf misschien bewust een paar keer extra is opgestaan, om de vogels in zo’n mooie vlucht op te stoten.

Wat je moet voorkomen is dat de mensen allemaal achter dezelfde vogels aangaan. Je moet eigenlijk geen locaties vermelden. We moeten het niet hebben van de mensen die een dure camera en een dure lens kopen en vervolgens zelf geen initiatief nemen om zelf hun vogel te vinden. Mensen die je een mail van drie regels sturen naar aanleiding van jouw mooie foto met de vraag wat je gezien hebt, waar je dat gezien hebt, wat de overnachting kostte. Als je er op in gaat, dan ben je zo een hele avond kwijt. Je hoeft jezelf niet zo in te spannen voor iemand die zelf geen moeite heeft genomen zelf iets uit te zoeken.

Op zich mogen die mensen dat doen hoor, maar ik heb meer waardering voor de mensen die laten blijken wat ze zelf hebben uitgezocht. En mensen die klein zijn begonnen, met het voeren van meesjes in de tuin, het rondkijken in de duinen. Die het gaat om de beleving met de vogels. Ja, inderdaad zo ben ik zelf begonnen, met mijn vader en mijn oudere broers naar buiten. Vogels kijken, schedels verzamelen, uren onder een roestplaats wachten tot de ransuilen gaan vliegen.

Hoe ging dat bij zo´n roestplaats van prachtige uilen met van die jonge vogelkijkers?

Ha, ja, het was wel eens erg koud, en soms duurde het erg lang voordat de uilen uit eigen beweging wilden gaan vliegen. Lieverdjes? Niet altijd nee.

nog een aardig strandlopertje

Bij de voorbereiding van dit interview vroeg ik Chris of er eerder artikels over hem verschenen waren. Jawel, zei hij, en hij stuurde me het interview door René de Vos in ‘Vogels’ 2005 ‘In de ban van onmeetbaar Siberië; Fotograaf Chris Schenk: weken afzien voor die ene plaat’. Ik kan iedereen aanraden dat interview te lezen.

Zo´n reis vergt een hele voorbereiding, je moet er achter zien te komen waar je zijn moet, en je moet de juiste contacten leggen. Ik steek veel tijd in de voorbereiding. Het internet biedt je de mogelijkheden. Het is een kwestie van aftasten. Niet een drieregelige vraag sturen, maar je interesse tonen. En uiteindelijk twee maanden op pad met mensen die je alleen van email kent.

En toch weet je dat het goed zit. Hoe langer het geleden is, hoe leuker het wordt. Je vergeet het wachten op benzine, op vervoer, het eten wat de lokale pot schaft… de mensen eten daar niet alleen vissekoppen, maar ook brileiders, die zijn wel erg lekker. Het klinkt natuurlijk heel vreemd om zo’n bijzonder beest te eten, maar daar kun je niet anders, er is niets anders voor die mensen.

chris schenk stellers zeearend

Siberië, Hokkaido, Canada, het fotograferen in afgeleden Arctische gebieden is niet geheel vrij van ontberingen…
Juist de beleving is voor mij heel belangrijk…. Voorbeelden voor me zijn Klaus Nigge met zijn prachtboek Kamsjatka. Dat is wel wat anders dan Hokkaido. Hij beschrijft hoe hij een perfect nest van een stellers zeearend heeft gevonden. Het is maar een dag lopen van de plek waar ze zitten, maar ze kunnen er niet heen want de helikopter kan ieder moment komen. Uiteindelijk blijft de helikopter nog twee weken weg en heeft hij genoeg brandhout gehakt voor drie winters. Maar een jaar later is hij terug en maakt hij zijn inmiddels beroemde foto’s. Prachtig verhaal!

Ik heb ook intens genoten van een presentatie van Staffan Widstrand (google op ‘Wild Wonders of Europe’). De man liet in een half uur een stuk of tien foto’s zien, bijzonder weinig. Daarbij vertelde hij over zijn belevenissen rond het fotograferen, over buiten zijn met beesten, over niet-gemaakte foto’s. Ik heb ademloos geluisterd. Heel anders dan de presentaties met tientallen mooie overvloeifoto’s met daaronder de bekende muziekjes. Verhalen over een jachtopziener die doodsbang was omdat ie door wolven was omsingeld. In zijn dromen tenminste. En over dat oude vrouwtje dat was aangevallen door beren… Ze had deze rekels willen wegjagen die haar appels aan het stelen waren.

Wist je dat twintig jaar voordat ik in Hokkaido kwam de mensen van Dutch Birding daar al waren geweest. Toen had je geen onderschriften in westerse letters op de wegwijzers. De mensen moesten zelf de tekens op hun papiertje met de tekens op de wegwijzers vergelijken. Tegenwoordig is het allemaal een stuk makkelijker.

En inderdaad, als je er staat, op de foto´s zie je een prachtig maagdelijk sneeuwlandschap, met dansende kraanvogels. Je maakt de foto, en staat vervolgens in de rij bij tientallen Japanse fotografen om te plassen naast de kantine rechts van het prachtige maagdelijke sneeuwlandschap, met dansende kraanvogels.

chris schenk japanse kraanvogel
Over Hokkaido. Mijn stijl is plaatjes schieten, het vogeltje mooi in beeld. Ik zie mezelf niet zo creatief in de foto. Op éen van de Hokkaido-reizen die ik voor andere fotografen heb georganiseerd, kon ik mooi zien hoe een begaafd creatief fotograaf werkt. We zaten op de boot en we zagen een prachtig ijsschots met stellers en “gewone” zeearend. Toen we dichterbij kwamen zocht iedereen een laag standpunt om op ooghoogte te fotograferen. Ik ook. Niet Jan Vermeer. Hij schatte in een oogwenk de situatie in, klom op het dak en had als enige de ijsschots mooi los van de kustlijn. Zelfde kans, maar wat een verschil in resultaat.

Je kan dan wel naast zo’n man gaan staan, maar dat is beschamend. Ik probeer in mijn fotografie oorspronkelijk te zijn door te reizen naar gebieden waar niet iedereen op komt. Mijn creativiteit zit meer in de plaats waar de foto genomen wordt, en daarmee in de soorten die op de foto komen. En ik heb gemerkt dat ik toch wel fanatiek ben, want een koffiepauze op zo´n peperdure reis naar de andere kant van de aarde komt niet eens bij me op.

wit meeuwtje (in curves contrast rond de vogeltonen verhoogd)

Opvallend is dat je over een aantal zaken een heel uitgesproken mening hebt, maar heel terughoudend doet met het uitdragen daarvan. Je nuanceert vaak dat wat je zegt maar een mening is, en soms moet ik een oordeel uit je trekken.

Ik wil niet arrogant overkomen. Als ik een mening ergens over uit, dan heb ik er wel goed over nagedacht.

En in je werk? (als automatiseringsadviseur voor het bedrijfsleven)

Mijn collega´s vinden dat ik daar wel eens steviger mag zijn in mijn adviezen. Zelf heb ik zoiets van, als ik het drie keer gezegd heb, dan moet het een keer genoeg zijn. De klant heeft toch uiteindelijk de keuze te maken.

Die duidelijke eigen mening heb je ook over apparatuur, toch? Je had eerder een aantal D200´s en die waren niet scherp genoeg. Hoe zit het nu met de apparatuur?

Ja, daar ben ik een pietje precies in. Ik heb geen zin om veel aan een foto te doen. Hij moet uit de camera gewoon goed zijn. Die D200’s waren niet scherp. Van mijn twee D70’s was er een goed. D90 is prima maar is een stuk minder met de autofocus dan mijn D300. Een convertor gebruik ik alleen in het uiterste geval. Ik heb nu zo’n nieuwe VR versie van de nikkor 500 F4, maar ik zie niet echt een verschil met de “oude” AF-I en AF-S.

[De foto’s waarmee hij publicaties en boeken haalde, zijn overwegend gemaakt met een manual focus Nikkor 400 F3,5 ai-s.]

Als je ziet met wat voor spullen we vroeger op film werkten, hebben mensen momenteel prachtige mogelijkheden met een 300mm F4 lens op een digitale camera (met cropfactor). Ik ben begonnen met een Zenith, met een 135 mm lens en een convertor. Vogel klein in beeld. Toen een Praktica met een 400 mm, een vivitar misschien.

Om de scherpte te bereiken die ik wil, heb ik de beeldinstelling van de D300 op ‘levendig’ staan met de verscherping op 5. Die van het scherm spattende kleuren lijken ook het meeste op de diafilm die ik gebruikte: Fuji Velvia. (Inderdaad op Canon was Velvia veel vetter dan op Nikon).

leuk gansje (rechtgezet)

Het interview wordt afgenomen bij Chris thuis. Chris’ foto’s zijn gepubliceerd in diverse vogeltijdschrifen en boeken maar er hangt maar één vogelfoto aan de muur. Een cadeautje van Chris aan Francina met de vogel waarnaar haar straat is genoemd. De foto is van Wim Weenink.

Wim heeft een gebied dat hij van haver tot gort kent. Hij gaat heel veel zonder camera op pad om te kijken wat er in zijn gebied gebeurt. Wim is ijzersterk in zijn eigen territorium, dat kan ik niet zo. Ik heb het buitenland nodig om een plek voor mezelf te vinden. Misschien ook voor de concentratie.

Hoe stem jij het fotograferen af met het thuisfront?

Francina: Chris is altijd op tijd thuis. Chris: Tijdens zomervakanties blijft de camera thuis. Eens per jaar ga ik twee weekjes op pad. Francina: Af en toe moet je hem laten gaan. Chris: Ooit komt de gelegenheid om nog eens een droomreis te maken, dan ben ik nog 1 keer een maand of twee weg. Samen met de vogels Siberië in trekken als het er lente wordt, en twee maanden later weer met de vogels naar huis als het winter wordt.

Zo’n roodhalsgans, dat is nog steeds een aardig vogeltje…

Website Chris www.chrisschenk.nl, Chris op Birdpix

Foto Chris: Peter Wijn

reacties

52 reacties op “Hoe ver kun je gaan? Chris Schenk”

  1. luc hoogenstein op 24 mrt 2010 08:47

    Dag Peter,

    op zich een aardig artikel over de mens achter de fotograaf, maar de titel dekt de lading niet helemaal. Ik dacht een interessante ethisch stuk te gaan lezen, maar juist op dat punt blijft het nogal oppervlakkig. Dat is jammer voor de mensen die niet de birdpix-soap gevolgd hebben betreffende de uilen. Er staat wél een goede passage in: “Wat je moet voorkomen is dat de mensen allemaal achter dezelfde vogels aangaan. Je moet eigenlijk geen locaties vermelden.” Daar kan ik het alleen maar heel erg mee eens zijn (het halsstarrig vasthouden aan het locatie-invulveld op birdpix is voor mij uiteindelijk de reden geweest om met birdpix te stoppen).

    groet,
    Luc

  2. Chris Schenk op 24 mrt 2010 20:52

    Luc heeft wel een punt, misschien dat je dat nog eens kunt doen met de mening van verschillende fotografen?

  3. luc hoogenstein op 25 mrt 2010 07:57

    Ik weet het niet Chris, ik heb dat al verschillende malen actief op het forum van bp onder de aandacht gebracht, maar (ondanks nogal wat support) het wil daar niet landen. Om die reden zijn meerdere fotografen bij bp afgehaakt destijds. Overigens: die lepelbek blijft een killer van een foto zeg! Hopelijk gaat de soort het Saemangeum-drama overleven.

  4. Erik de Koning op 25 mrt 2010 10:57

    Mooi en eerlijk stuk over de natuurbeleving van Chris. Velen zullen zich hierin herkennen. De weg naar een topfoto toe beklijft in je ziel, de foto zelf vormt slechts de herinnering daaraan. Eigen initiatief en eigen plekjes zijn voor mij erg belangrijk voor een goede beleving van deze hobby, anderen vinden dat soms egoïstisch, voor mij is het dé essentie van natuurfotografie.

  5. peter wijn op 25 mrt 2010 14:17

    @luc, het risico van een boeiend stuk over ethiek verweven in een interview is dat chris misschien gezien zou worden als een fotograaf die de grenzen van het betamelijke zou opzoeken. Dat is absoluut mijn bedoeling niet, integendeel, mijn doel is om aan te geven dat er heel andere manieren zijn om zeer bijzondere foto’s te maken. Chris gaat bijzonder ver in de manier waarop hij zijn reizen voorbereid, zijn reizen zijn zwaar en hij zoekt niet de platgetreden paden.

    @chris en luc. Een discussie vind ik prima, ik werk er graag aan mee (als redacteur).

    Vóór die tijd wil ik voorbeelden laten zien hoe je anders vogelfoto´s kan maken dan door achter andere fotografen aan te rennen, gebaande paden betreden, met tientallen dezelfde vogels te stalken. Dat is de reden om deze interviews te brengen met daniële, arno, chris.

  6. monique op 1 apr 2010 07:29

    Ik heb destijds de discussie over die uilenfoto gevolgd en mij er niet bemoeid omdat ik het schandalig vond. Ik werd er boos en naar van.
    Je offert geen leven op voor een foto.
    Dit heeft niets met natuurfotografie of natuurbeleving te maken maar met snel scoren voor een foto.
    In dit “gesprek” praten interviewer en geinterviewde elkaar schoon en maken het nog een beetje erger.Alsof niet de eerste en de enige zijn het goedmaakt.
    Vervolgens geeft Chris aan dat het met die muis niet lekker voelt en dat liever niet doet. Uiteraard welt bij mij de kritische vraag op waarom hij dat wel gedaan heeft maar die wordt niet gesteld. Je zou je ook kunnen afvragen waarom dan toch de foto plaatsen op birdpix om er goeie sier mee te maken maar ook dat komt niet ter sprake. Verder wordt gesteld dat Chris nog verder gaat dan deze overtreding van de flora en faunawet alleen wat dat is lezen we niet. Dat een site als birdpix het niet zo nauw neemt is bekend alleen als natuurfotograaf heb je ook eigen verantwoordelijkheid.
    Ook de manier waarop Chris zich verexcuseerd voor zijn deelname aan een uilenworkshop is ronduit lachwekkend. Het lijkt wel of hij zich schaamt met andere mensen samen te fotograferen. In ieder geval is het duidelijk. Chris doet dingen die hij eigenlijk niet leuk vindt om aan zijn foto’s te komen.
    Het bekende principe: alles voor een foto.
    Het lijkt me een vrij droevig en vreugdeloos gebeuren.
    Ik vraag me ook af wat dit met natuurbeleving te maken heeft. Het lijkt me dat het belangrijkste doel is om foto’s te maken ten koste van heel veel.
    Dit is precies wat er mis is met heel veel natuurfotografen, scoren maar verder niet nadenken over de gevolgen.En achteraf je gedrag schoonpraten met iemand die hetzelfde gedachtengoed heeft.
    Een schaamteloos een-tweetje.

  7. Chris Schenk op 1 apr 2010 11:54

    Beste Monique,
    Jouw mening is duidelijk en begrijpelijk.
    Op een paar dingen die je noemt wil ik toch graag even reageren.
    Om te beginnen heb je het over het snel scoren van een foto. In dit geval gaat het echter niet om het snel scoren van een foto maar om het wel of niet scoren van een foto. Zonder het voeren van muizen zijn dergelijke foto’s namelijk niet mogelijk. Daarmee heb je ook gelijk antwoord op de vraag waarom ik het deed terwijl het niet helemaal goed voelde.
    Mij is niet helemaal duidelijkwaaruit je opmaakt dat ik verder ga dan deze overtreding van flora en fauna wet (waarvan ik overigens nog nergens zwart op wit heb zien staan dat dit in Canada een overtreding zou zijn). Wat bedoeld wordt is dat ik wel eens meer moeite voor een foto heb moeten doen. Daarom excuseer ik mij ook voor deelname aan een workshop, want dat is pas, zoals jij het noemt, snel scoren.
    Jammer dat je het aan eind een beetje van het onderwerpt afwijkt en allerlei ongenuanceerde conclusies begint te trekken waar ik verder maar niet op in ga.
    Tot slot nog een opmerking over natuurbeleving. Die uilen op korte afstand in actie zien is voor mij toch meer natuurbeleving dan het op afstand kijken naar een uil die op een paaltje zit te dutten…..

  8. Monique op 1 apr 2010 13:25

    Dag Chris, in het interview staat dat je wel verder gaat dan het voeren van muizen tbv een foto. Daar maak ik dat uit op, Hoe duidelijk wil je het hebben?
    Verder is het wel degelijk verboden volgens de Canadese wet om wilde dieren te voeren net als hier overigens. Tenzij het een vogel van een valkenier is natuurlijk maar dan belazer je helemaal de kluit..
    Over wilde dieren is die wet vrij duidelijk, in natuurgebieden staat ook aangegeven dat dat niet mag met als motivatie: een fed animal is a dead animal. Duidelijk is wel dat je het belangrijk vindt om een bepaalde foto te maken ongeacht de consequenties en ongeacht ander leven. In mijn ogen heb je dan weinig respect voor het leven. Ach als jij je foto maar kan maken.
    Niets belangrijkers dan dat. Een goeie natuurfotograaf komt vaker met niets dan iets thuis want die respecteerd zijn omgeving waar hij aan het werk is.
    Je kan er ook voor kiezen omdan die foto maar niet te maken. Dat is het risico van een natuurfotograaf. Maar dat is bij jou geen optie begrijp ik.
    Je exuseren voor een workshop achteraf is natuurlijk een lachertje. Je weet van tevoren best dat het zo werkt bij die workshops. Het zal wel not done zijn in jouw kringen. Ik mag aannemen dat niet iemand je gedwongen heeft aan zo’n workshop deel te nemen.
    Overigens staan er nog andere laplanduil foto’s op birdpix en die zijn gemaakt zonder workshops en zonder muizen te voeren. Lijkt mij veel bevredigender dan jouw manier en is mijn ogen meer een natuurbeleving. Geen manupulatie maar gewoon je eigen vogel zoeken zoals je wel verderop beweert.

    Nee ik wijk niet zo heel van het onderwerp af, dit natuurblog schijnt te gaan om respect voor de natuur onder anderen. Dit interview zie ik als krokodillentranen en iets rechtpraten wat krom is.
    Bij birdpix weten ze niet beter, jij bent niet de enige die uilenfoto’s plaatst die niet kunnen. Daar gaat het om scoren en mooie plaatjes en maakt niet uit hoe en waarom. Jij had beter moeten weten.
    Vandaar dat ik dit interview gedeeltelijk zie als het schoonpraten van iets dat niet kan. Van de interviewer verwacht je toch een kritische noot, die is er niet en daarom zie ik dit als een schaamteloos een-tweetje.

  9. Chris Schenk op 1 apr 2010 16:50

    Monique,
    Blijkbaar lees je wat je wilt lezen, dus ik ga maar niet nog eens uitleggen wat er wordt bedoeld met de opmerking “Chris is in het verleden veel en veel verder gegaan dan muizen voeren in Canada”.
    Roepen “‘verder is het wel degelijk verboden volgens de Canadese wet om wilde dieren te voeren” vindt ik niet echt overtuigend bewijs dat dat inderdaad zo is. Gaat het om dezelfde wet die de Canadezen toestaat om honderdduizenden zeehonden dood te knuppelen? Sowieso weet ik zeker dat de manier waarop je het nu formuleert niet kan kloppen, want in Alconquin National Park hebben de rangers in de winter van 2009 een eland voor wolven weggelegd op een plek waar de bezoekers deze konden zien. Foto’s hiervan staan op mijn site.
    Uit jouw reactie m.b.t. mijn opmerking over het volgen van een workshop maak ik op dat dat een onderwerp is dat wel heel gevoelig bij je ligt. Natuurlijk weet ik hoe het er bij workshops aan toe gaat, maar ik mag toch zeker wel zeggen dat dat niet mijn ding is! Workshops gaan in mijn ogen juist om het scoren (zoals jij het noemt) van foto’sen en niet zozeer om natuurbeleving. En wat wil je nou beweren met zo’n opmerking “het zal wel not done zijn in jouw kringen”. Ik ben benieuwd wat die kringen volgens jou dan wel niet zijn en in wat voor een, uiteraard veel betere kringen, jij je dan wel niet begeeft. Noem bijvoorbeeld eens een paar namen van bekende goede natuurfotografen die dit soort dingen nooit doen, ik denk dat je bedrogen uit gaat komen. Ik zou nog heel lang door kunnen gaan en je kunnen vragen of je vegetarier bent, om mieren heen loopt, hoe je tegen een vogelasiel aankijkt waar een zieke buizerd wordt opgelapt met kerngezonde levende muizen, etc. Maar goed, in 1 ding heb je gelijk, het gaat hier niet om wat anderen doen maar om wat ik doe. Ik heb weleens levende muizen gevoerd voor een mooie foto, jij vindt dat niks. Duidelijk, einde discussie.

  10. Monique op 1 apr 2010 19:32

    Dag Chris, o de pro´s doen dat veel hoor dat weet ik ook wel. Dan zou ik die opmerking toch wat toelichten want als je het nu leest denk ik dat je verder gaat dan alleen voeren. En op een negatieve manier. Hoewel weinig mensen dit zullen lezen ben ik toch bang dat ze hetzelfde lezen als ik.
    Tja die wet, zelfde als hier. Staatsbosbeheer voert hier de herten bij in de OVP en runderen ergens anders maar wij mogen ze niets geven. Misschien niet eerlijk maar zo is die wet nu eenmaal. Dat is daar ook. Ga me nu niet vertellen dat je die borden met een fed animal is a dead animal niet gezien hebt. Die staan overal net als in de VS overigens.

    Dan die workshops, al volg je er duizend dat is mijn zaak niet maar ik snap niet dat je je daarvoor verexcuseert. Doe het dan niet als het je tegen staat.
    Daarop concludeer ik dat het blijkbaar not done is in jouw kringen en dat je daarom je excuses daarvoor aanbiedt. Mij kan het niet schelen.
    Vind het alleen raar dat je ze wel volgt en vervolgens zegt dat dat niet je ding is terwijl je weet hoe het eraan toegaat.

    Wat betreft die uilen foto´s heb je ongelijk. Die foto´s kan je wel degelijk maken zonder ze muizen te voeren.
    Ik heb de foto´s van Bart gezien op birdpix en hem daarover gemaild (ik wil ze ook graag fotograferen) Hij heeft ook foto’s van een oehoe die een eekhoorn grijpt, bijna hetzelfde als die van jou alleen met een langere telelens gemaakt. Ook heeft hij mij wat mailadressen gegeven van mensen die mij kunnen vertellen waar ik die laplanduil kan vinden. Zit altijd in datzelfde gebied. Deze mensen hadden foto’s zoals Bart van de oehoe maar ook van de laplanduil jagend en zittend op een tak met een muis in zijn snavel. Allemaal niet gevoerd maar volkomen natuurlijk. Ook heb ik een plek doorgegekregen van een sneeuwuil die daar eens per vijf jaar komt en dat wordt volgend jaar vanwege de lemmingen.
    Dat lijkt me toch mooier en een natuurlijker beleving dan zo’n nepfoto van een gevoerde uil om hem te lokken. Kan me niet voorstellen dat je daar een goed gevoel bij hebt. Je weet dat het nep is, het is niks meer dan bij een valkenier genomen..
    Is dat zo’n bijzondere prestatie? Nee precies hetzelfde gedaan als jij beschrijft: emailen, contacten leggen lange voorbereiding precies de zaken die jij beschrijft. Erg vreemd dat je dan met zo’n foto komt waarvan je zelf ook wel weet dat het tegen de regels is en zeker in tegenstelling met de voorbereiding die je zegt te treffen voor een lange reis. Of is dat gelogen?
    Het klinkt nl erg tegengesteld.

  11. Monique op 1 apr 2010 19:37

    Dag Chris: rechtsbovenin staat hier dat op deze blogs zorgvuldige omgang met de natuur voorop staat. Een uil voeren voor een foto hoort daar mijn ziens niet bij. Daarom kan ik dit interview niet helemaal plaatsen. Dat gaat gedeeltelijk over alles over voor een foto. Zelfs de wet overtreden. Jammer dat de interviewer geen reactie geeft.

  12. peter wijn op 1 apr 2010 23:17

    beste Monique,

    Wat Chris hierboven zegt sluit naadloos aan op wat hij me tijdens het interview vertelde.
    Ik ben geen kritische journalist, maar heb geprobeerd om Chris te laten vertellen over zijn reizen naar Mongolië. Het vermelden van de uilenfoto´s was mede omdat er onenigheid over was toen de foto op birdpix stond. Wel zo netjes toch?

    De zin ‘Maar Chris is in het verleden veel en veel verder gegaan dan muizen voeren in Canada’, moet je hier letterlijk lezen. Chris heeft indrukwekkende reizen naar Mongolië gemaakt.

    Ik hoop dat je respect kunt opbrengen voor die reizen (duur circa 2 maanden per reis). Ook als je geen respect kunt opbrengen voor de workshop (enkelvoud, duur twee dagen), die voor mij niet meer was dan de aanleiding voor dit artikel.

    Verder stel ik voor om te constateren dat hier meningen/interpretaties tegenover elkaar staan en het daarbij voorlopig te laten tot er nieuwe inzichten naar voren komen.

    hartelijks, peter wijn

  13. monique op 2 apr 2010 10:26

    Dag Peter, Ik had toch een kritische noot verwacht zeker omdat er begonnen wordt met een zorgvuldige omvang met de natuur voorop staat.
    Ja er was onenigheid over de foto op birdpix en terrecht ook vind ik. Birdpix is uiteraard een fotosite en geen natuurliefhebberssite alleen had ik wel verwacht dat ze de foto niet zouden plaatsen.
    Zeker in het kader van flora en faunawet zou dit niet kunnen.
    In dit artikel wordt dat voeren van muizen toch wel enigzins goedgepraat.
    Het voeren van wilde dieren is echt ten strengste verboden, geloof me maar en dat is geen nieuw inzicht dat is al jaren zo. En het is niet mijn mening maar een vaststaand feit. Verder moedig je met het goedpraten dit gedrag aan. Het wordt beloond met plaatsen dus er zal meer gaan volgen. Is geen goeie ontwikkeling.

    Respect voor zijn reis zeg je. Da’s een rare vraag. Ik ken iemand die in Antartica geweest is en Argentinie voor meer dan 3 maanden. Diegene heeft geld zat, dat hebben ze geerfd. Ik vind het heel erg leuk voor ze en zou het ook willen doen maar om daar nou respect voor te hebben? Nee dat niet.
    Ik geloof best dat die reizen naar Mongolie indrukwekkend zijn maar dat respectgebeuren zie ik niet helemaal.

    Ik heb wel respect voor iemand die dag in en dag uit ergens is om bv die ene uilenfoto te maken die Chris ook heeft gemaakt maar dan zonder te voeren, te lokken of anderzins in te grijpen. Nogmaals die foto’s kan je ook zonder dat voeren en lokken maken alleen kost je veel meer tijd en geluk is ook een factor. Maar iemand die een muisje koopt en dat vervolgens loslaat om zo’n uilenfoto te maken daar heb ik totaal geen respect voor.
    Onlangs is er een fotograaf betrapt met die springende wolf. Was ook niet echt maar helemaal ingestudeerd. Daar vallen we met zijn allen over en terrecht maar een soortgelijke foto maar dan met een uil wordt bewierrookt.
    Dat is krom Peter en dat kan je niet recht praten.
    Bovengenoemde Luc Hoogenstein schreef in de Focus een artikel over vogels waaronder het lokken van een blauwborst met een geluidje ter sprake kwam. Wat absoluut niet kan en waar zo’n beetje iedereen het wel over eens is. Leg mij eens uit wat het verschil is tussen lokken met een levende muis of lokken met een geluidje. Vanwaar dat meten met twee maten?
    Ben beniewd naar je reactie.

    Overigens heb ik niets tegen workshops, sta daar neutraal tegenover.
    Als ik er 1 zou volgen zou mij daar niet voor verontschuldigen, als dat zo is dan kan je er beter niet aan beginnen.

  14. Chris Schenk op 2 apr 2010 10:59

    “Ga me nu niet vertellen dat je die borden met een fed animal is a dead animal niet gezien hebt. Die staan overal net als in de VS overigens.”
    Een beetje aparte ben je wel, waar slaat zo’n opmerking nu weer op? De overwinterende sneeuwuilen bevinden zich op landbouwakkers en dergelijke, dus nee, daar staan die borden niet. Sterker nog, ik heb die borden in Canada (Amerika ben ik nog nooit geweest) nog nooit ergens gezien.
    Opnieuw begin je over die workshops, als je nou gewoon eens leest wat er staat; “dit heb ik gedaan omdat ik er zeker van wilde zijn terug te komen met uilenfoto’s”.
    Bart zijn foto’s waren allemaal statische foto’s, een heel ander verhaal dus. Zijn foto van de oehoe heb ik helaas nooit gezien. Ik wacht dus nog steeds op het bewijs dat zulke foto’s zonder voeren te maken zijn….
    Je spreekt tegen mij over makkelijk scoren, maar waarom wil jij naar zo’n uil die bij iedereen bekend is en zoek je niet je eigen uil, er zijn er genoeg? Zoals je helaas steeds vaker ziet tegenwoordig kijk je op sites als Birdpix en loop je de rest achterna zonder er zelf al te veel moeite voor te doen. Dat heeft toch ook niets met natuurfotografie en natuurbeleving te maken? Arme uil, allemaal fotografen die achter hem aan lopen terwijl hij rustig wil jagen….
    Voor de sneeuwuil waar je het over hebt geldt hetzelfde. De aantallen varieren, maar elke winter zijn er in het zuiden van Canada sneeuwuilen te zien en te fotograferen. Maar nee, jij wacht liever op die ene uil waar je verder geen moeite voor hoeft te doen.
    Ik sluit af met je opmerking over diezelfde sneeuwuil; “ook heb ik een plek doorgegekregen van een sneeuwuil die daar eens per vijf jaar komt en dat wordt volgend jaar vanwege de lemmingen”. Ondanks dat ik het soort fotograaf ben dat even snel zijn plaatje wil scoren verdiep ik mij blijkbaar toch iets meer in mijn onderwerpen dan jij. De cycli met lemmingen en de wisselwerking met de uilen is namelijk iets complexer dan jij doet voorkomen.
    Maar goed, zoals Peter al voorstelde ga ik deze discussie hier nu stoppen. Als je verder wilt discuseren doet het dan via een persoonlijk bericht op Birdpix of via de mail.

  15. Dennis op 2 apr 2010 13:19

    Beste Chris Schenk,

    Ik wil even wat kwijt na het lezen van deze gehele pagina.
    Je maakt mooie foto’s, je hebt respect voor de natuur en je doet veel moeite om over de gehele wereld dieren te vinden en te fotograferen. Ik ben best wel een klein beetje jaloers hoor :-)
    Als de mogelijkheid daar is, haal dan de reacties van deze pagina allemaal weg en laat andere mensen die bewondering hebben voor je werk gewoon lekker opnieuw reageren. De negatieve berichten die ik zojuist heb gelezen zijn ook gewoon ontstaan uit de gun factor. Als men de kans had om zelf die zelfde foto te maken door het zelfde te moeten uitvoeren, dan had men dat ook gedaan waarschijnlijk. Zoniet dan had men die foto’s niet gehad dus pech gehad. Ik geef ook zeer veel om de natuur maar dat er ergens een prooi wordt gebruikt wil niet direct zeggen dat er sprake is van verstoring. Keep up the good work. Ik zal je een googlen :-) Succes Chris, grt, Dennis

  16. Jan Vermeer op 2 apr 2010 14:07

    Beste Monique …….?,
    Ik heb met stijgende verbazing je relaas gelezen. De reacties op Chris zijn verhaal zijn buiten alle proporties en missen elk doel. Anders gezegd, ik krijg sterk het gevoel dat je enorm gefrustreerd met natuur en natuurfotografie omgaat. Ik heb geen idee hoe goed je Chris kent, maar een ding staat als een paal boven water, ik ken weinig natuurfotografen die met zoveel toewijding bezig zijn om hun droom te realiseren. Dat kenmerkt zich vooral door zelf op zoek te gaan naar bijzondere onderwerpen. Hij is niet de fotograaf die achter hordes fotografen aanrent en dan met dezelfde plaatjes thuiskomt. Zijn reis naar Siberië (niet Mongolië) is een van de hoogtepunten in zijn fotografische carriere. Niemand die het in zijn hoofd haalt om deze ongelofelijk moeilijke locatie op te zoeken, Chris wel. En hoe, en vooral, met welk resultaat. Hij is een van de weinige natuurfotografen ter wereld die de zeer zeldzame lepelbekstrandloper heeft gefotografeerd. Met volharding, toewijding, maar vooral met respect voor de natuur. Zijn legendarische foto’s van die extreme reis worden nog steeds veelvuldig gebruikt in publicaties, wereldwijd. Daarmee wordt er extra aandacht gevestigd op de soort en het habitat die zoals overal helaas sterk onder druk staat. Natuurbescherming Pur Sang. Ik heb daar enorm veel repect voor en kan mij absoluut niet vinden in je schaamteloze kritiek. Het is jammer dat te vaak en teveel natuurfotografen die er alles voor over hebben om hun doel te bereiken zo simpelweg worden weggesoufleerd. Chris, van mij krijg je een diepe buiging en ik adviseer je vooral door te gaan met je mooie fotowerk. Monique, ik hoop dat je mening de volgende keer een iets genuanceerde toon heeft. Ik hoop van harte dat je stiekum toch ook een beetje kan genieten van Chris zijn foto’s. Dat verdient hij als geen ander. Goede Paasdagen!

  17. Dennis op 2 apr 2010 21:54

    Beste Jan Vermeer, respect voor dit mooie en zeer duidelijke bericht.
    Laten we hopen dat het hier bij blijft op deze pagina van het natuurfotoblog.
    Mvg en aan iedereen fijne paasdagen toegewenst,

    Dennis Vermaas

  18. monique op 5 apr 2010 09:26

    Dag Jan, ik heb met dezelfde verbazing jouw reactie gelezen. Mijn kritiek is voornamelijk op de manier waarop hij een laplanduil fotografeerde. Levend aas gebruiken heeft niet zo heel veel met respect voor het leven te maken.
    Tenzij het leven van een muis niets waard is, dan is het een ander verhaal.
    Daarna melden dat hij er zich niet goed bij voelde en het liever niet deed komt bij over als krokodillentranen. Volgens mij kan je dat ook vantevoren inschatten maar zelfs als dat niet lukt dan kan je er ook voor kiezen om de foto niet te plaatsen. Die uploadfora kan je het niet kwalijk nemen die plaatsen het wel ongeacht hoe het gemaakt is.
    Nogmaals iedereen spreekt er schande van als er een blauwborst met een geluidje gelokt wordt zoals Luc beschreef in de Focus maar als er een laplanduil met een muis gelokt wordt is dat blijkbaar prima. Heel vreemd dat je daar niet op ingaat. Respect voor de natuur is ook respect voor het leven van die muis of zie ik dat verkeerd?? Zeg het maar.

    Nee ik ken Chris ook niet, hij mij ook niet, jij mij ook niet. Maar het is altijd een goede manier om iemand die kritiek heeft als gefustreerd weg te zetten.
    Helaas Jan iedereen die fotografeert zal ook met kritiek te maken krijgen.
    Je geeft zelf al aan dat teveel natuurfotografen simpelweg worden weggesoufleerd maar dat hebben ze uiteraard aan hun zelf te danken. Foto’s van een tamme springende wolf, gelokte blauwborsten met een geluidje , zeearenden in Polan maar ook een gelokte uil met levend aas dragen daar aan bij. Veel natuurfotografen maken mooie foto’s maar zijn ook behept met een enorm ego en kritiek op hun werk horen ze liever niet.

    Dan Chris zijn reizen naar Siberie: Er werd gevraagd of ik daar respect voor kon hebben. Nog steeds begrijp ik dat niet. Ook zo’n manco bij veel natuurfotografen. Ze vertellen altijd wat ze gedaan hebben om die ene foto te maken, hele dag in een tentje, vooral veel moeite voor doen anders is die foto niets waard. De gewone man moet dan vooral in bewondering opzien maar vooral geen kritiek hebben. Blijkbaar als je een mooie foto wil maken dan moet je daar vooral veel moeite voor doen en vooral met niemand anders. Exclusiviteit en anders is het niets. In mijn ogen een vrij arrogante opstelling. De consument die het uiteindelijk koopt intereseerd het geen bal, integendeel die wil helemaal niet weten hoeveel moeite de fotograaf ervoor gedaan.

    De reacties van Dennis zijn ronduit lachwekkend, alle reacties weghalen en dan alleen de hosannareacties toelaten is als het niet zo triest was te bezopen voor woorden. Blijkbaar is kritiek in zijn ogen niet toegestaan.
    Welkom in de echte wereld..

  19. Dennis op 5 apr 2010 12:09

    Iedereen heeft zo zijn eigen manier van leven, toch Monique? Heb toch een beetje respect. Vind je het niet heel zonde van je tijd om dit soort reacties te plaatsen. Als het je niet bevalt kan je ook gewoon een andere website opzoeken. Toen ik mijn slangen nog had voerde ik die gewoon levende muizen. Dat is toch de normaalste zaak voor die dieren of eten ze in de natuur gras? Laat de boel de boel en ga ajb een andere groep mensen opzoeken waar je tevreden kan communiceren. Tevreden ben je hier blijkbaar niet met de gang van zaken. Er zijn zeer veel lezers die bij dit blog komen om leuke dingen te lezen. Een weblog is niet gemaakt als forum. Een reactie? Prima, maar accepteer dan die tegenreactie en laat het daarna gaan.

    Mijn advies, lees alles nog een keer rustig door. Dan zal opvallen dat eigenlijk dit verhaal had kunnen stoppen bij het bericht van Chris op 01-04-2010 om 11:54 uur.

    Stop dit geneuzel en ga lekker fotograferen. Dat is tenslotte waar het allemaal om gaat, die mooie foto wacht op ons allemaal.

    Ik laat het hierbij en ik hoop dat andere mensen het ook hierbij laten.
    Het is zo zonde van de tijd en energie om een onderwerp als deze af te branden.

    Met vriendelijke groet,
    Dennis

  20. Jan Vermeer op 5 apr 2010 16:40

    Dag Monique,

    Ik ga de discussie graag aan. Maar dan wel op mijn manier en die is niet anoniem en vooral niet via deze eindeloze reactie pagina. Als je alle reacties goed leest dan zie je dat er geen voortuitgang wordt geboekt. Het is teveel op de muis gespeeld en daar komen we met zijn allen kennelijk niet uit.

    Succes (dit is mijn laatste reactie op dit bericht).

  21. peter wijn op 5 apr 2010 21:42

    Fijn dat mensen gereageerd hebben en hun mening hebben laten horen.

    Wat mij betreft moet een mening na een discussie zeker niet altijd gelijk zijn. Het zou wat zijn. Het minst eens ben ik het daarom met Dennis. Hoewel zijn reacties het meest sympathiek zijn voor het fotoblog… Dank voor je vertrouwen Dennis.

    Monique, tot zes keer toe heb je gelegenheid gehad je kritiek hier te plaatsen. Hoezo kunnen natuurfotografen niet tegen kritiek? Een heel aantal vragen zijn niet beantwoord, maar – voor zover ik dat kan beoordelen – hebben die niks met dit interview te maken. Ik ga niet over het beleid van birdpix. Open staat misschien nog een ongevraagd antwoord: er staan geen foto’s bij dit interview die zijn gemaakt op een workshop.

    De ruimte hieronder blijft nu gereserveerd voor andere mensen.

  22. Leo Snellink op 26 apr 2010 16:00

    Een boeiend interview, dat ik met plezier heb gelezen. Een beetje jammer dat de reacties dan toch wel een beetje schreeuwerig gemonopoliseerd worden. Het is duidelijk dat de een verder gaat dan de ander en daar moet je mee leren leven. Ik zal nooit een levende muis gebruiken om een foto van een jagende uil te maken, maar ik weet dan ook zeker dat ik nooit zo’n foto zal maken. Ik gok erop dat in het wild alle muizen onder de sneeuw zullen blijven en dan wel gevangen worden door een uil, maar dat het echt zinloos is om daar op te gaan wachten.
    Het respect dat Monique heeft voor een fotograaf, die daarop gaat zitten wachten, heb ik voor de zeetrekteller, die dagelijks naar Scheveningen gaat, omdat hij graag een langsvliegende Albatros wil zien. Of een fotograaf, die afreist naar Mauritius om in het wild levende Dodo’s op de foto te zetten. Wat Chris schrijjft over het zoeken van je eigen plekje en over workshops sluit trouwens wel erg goed aan op de workshop voor Geoorde Futen.

  23. Meindert op 3 mei 2010 09:38

    Beste Monique, Chris, Peter,

    Na het lezen van het artikel, begon ik ook even de reacties te lezen. Ik ben het grotendeels met Monique eens en vind dat ze e.e.a uitstekend beargumenteerd en geformuleerd heeft.

    Iedereen mag foto’s maken op de manier die hij/zij wil, maar verwacht niet dat iedereen respect heeft voor iets waarvoor jij respect verwacht te krijgen. Mijn natuurbeleving is ook heel anders dan die van personen die uren in een hutje gaan zitten, maden voeren aan een waterral of muizen aan een sneeuwuil.
    Maar zolang regels/wetten niet overtreden worden (en ik kan vanaf hier niet beoordelen of dat gebeurt) mag iedereen zelf weten wat hij/zij doet. Sites als BP plaatsen ook foto’s van gevoerde vogels, zolang het voer maar buiten beeld blijft. Je kunt simpelweg niet altijd beoordelen of een vogel gevoerd is en de grenzen (van wat wel en niet kan) zijn vaag en liggen voor iedereen anders. Voor mij is het wel zo dat als een foto op natuurlijke wijze niet gemaakt kan worden, die dan dus maar niet gemaakt moet worden en zeker niet gepubliceerd.

    Ik ken Chris ook niet. Ik bewonder mooie vogelfoto’s, maar heb altijd in mijn achterhoofd een stemmetje dat zich afvraagt of er niet iets (bewust) verstoord is. Respect voor een verre en dure reis is voor mij ook een beetje vreemd.

    Tenslotte snap ik niet dat iemand die meermalen in Canada is geweest de tekst: “A fed animal is a dead animal” niet kent.

    Mijn reactie is wat ongestructureerder en zijn meer losse flarden dan de reacties van Monique, maar ik wilde even duidelijk maken dat er meer mensen zijn die op die lijn zitten, dat Monique hierin niet de enige is.

    Meindert

  24. Chris Schenk op 4 mei 2010 08:35

    Beste Meindert,

    Mijn veronderstelling is dat je de tekst “a fed animal is a dead animal” vooral aantreft bij de bekende en druk bezochte nationale parken. In Churchill wordt je alleen gewaarschuwd voor het voeren van ijsberen en in Cambridge Bay (Victoria Island, Northwest Territories) komt nauwelijks een toerist en heeft de lokale Inuit bevolking geen boodschap aan dergelijke wijsheden…..

    Mvg,
    Chris

  25. Ronald op 8 mei 2010 08:22

    Ik geloof best dat het voeren van een uil op zo’n afgelegen plek geen kwaad kan, mits je het niet continue doet. Dan wordt de uil afhankelijk van je. Punt is wel dat ik vind dat je als zelfbenoemd natuurfotograaf een voorbeeldfunctie hebt. Als JIJ mag voeren met muizen, waarom dan iemand anders niet? Dat is het probleem, de massa. 1 (dus een enkele) fotograaf die een nestje fotografeert, of een paadje in het riet maakt, of een geluidsbandje gebruikt, of een vogel opjaagt etc. Dat is niet zo’n ramp. Maar er lopen letterlijk tienduizenden rond met een camera als ‘natuur’fotograaf. De echt mooie natuurgebieden worden minder talrijk en waar nog iets gebeurt gaan vele FOTOREIZEN heen. Even een broedende vogel opjagen op Bass Rock, maar dan wel 40 x op een dag. Elke fotograaf zijn shot. Even zeearenden in Polen voeren, voor fotografen in een hokje. Ze komen gegarandeerd, WANT zijn helemaal aan het bijvoeren gewend. Zo ook met beren, kraanvogels, uilen en al het andere. Langzaam verdwijnt alles. Natuurfotografen moeten minder bezig zijn met hun unieke plaat en meer met het uitdragen van de kostbaarheid van de natuur en dat we er zuinig op moeten zijn. Zoals ze ALTIJD zeggen waarom ze fotograferen….

  26. Wies Vink op 8 mei 2010 21:43

    Ik vind het een mooi en integer artikel. Ik waardeer je eerlijkheid.
    Ik zou het zelf niet doen maar dat is anders wat. Je foto’s zijn mooi.
    Elk mens doet het op zijn eigen manier. Jaren geleden stonden we een keer in het hoogveen. De roodpootvalken waren gekomen en wij gingen even kijken.
    We fotografeerden en we vogelden. Maar fotografeerden geen vogels. Heerlijke omgeving daar in het hoogveen in Fochteloo. Er kwamen drie auto’s aanscheuren. Portieren werden opgegooid. Uit elke auto kwamen 4 mannen.
    Camera’s werden gepakt, statieven in stelling gebracht. We hoorden de camera’s aan een stuk door klikken. Na 20 minuten werd alles opgeborgen en scheurden ze naar de volgende vogel. We keken verbaasd toe. We keken elkaar aan en zeiden zouden ze wel gezien hebben hoe mooi het hier is. Dit heb later vaker gezien. Dit zij de mensen die willen scoren. Dit zijn mi de mensen die wel het riet ingaan. De omgeving zien ze niet eens en lijkt zelfs onbelangrijk. Ik heb toen scoringsdrang van de bovenste plank gezien. Jij Chris beleeft de natuur. Er is een type fotograaf waar ik dat absoluut niet van kan zeggen. op wat ik heb gezien. Je eerlijkheid siert je. Mooi Artikel.
    Hoop dat je nog veel mooie foto’s maakt.
    groet Wies

  27. peter wijn op 9 mei 2010 20:16

    @meindert, – wat laat misschien na een vakantie -
    Goed dat je je laat horen.

    Wat natuurlijk jammer is, is wanneer je denkt bij het kijken naar een mooie foto dat deze gemaakt is door het beest te verstoren.
    Dat hoeft echt niet het geval te zijn. De beste foto´s zijn vaak van bijzonder dichtbij gemaakt, en dat betekent bijna altijd dat het beest het toestond. Ook een beest met voer uitnodigen naar je toe te komen, is niet meteen hetzelfde als het om zeep helpen. Dit gaat alleen op waar kuddes mensen er op af komen. In mijn tuin woont een kleine horde mussen en muizen die dankbaar op mijn mezenvoer zijn afgekomen.
    Heel veel ´natuurfoto’s´ in folders en reclames en andere tijdschriften dan die met natuur te maken hebben worden overigens in dierentuinen gemaakt. Een heel ander soort reden om je zorgen te maken.

    Wat ik wil zeggen is: kijk naar het verhaal. Het is mogelijk om iets bijzonders te doen door niet het zelfde te doen als alle andere mensen. Door niet achter de bekende beesten aan te jagen maar zelf op onderzoek uit te gaan. Chris onderzocht Siberië.

  28. Jan van Holten op 9 mei 2010 21:30

    Beste mensen,

    De bordjes ” a fead animal is a dead eanimal” zijn vooral van toepassing op het voeren van Beren. Als deze dieren mensen gaan associeren met voedsel kan er voor de mens een gevaarlijke situatie onstaan en de Beer is daar de dupe van omdat deze dan afgeschoten moet worden.
    Heb zelf ook een uilen-workshop gevolgd in Canada. We kwamen daar op één van de dagen een National Nature and Wildlife officer tegen en hebben even met hem gesproken. Deze handhaver van de wet had geen enkel bezwaar tegen het voeren van de uilen. De discussie daar vindt vooral plaats onder vogelaars die het allemaal maar schandelijk vinden.
    Veel reacties zijn uitermate hypocriet. Als je een vlinder wilt fotograferen loop je van alles aan leven plat of dood, want je gaat uiteraard het veld in om je beeld te kunnen maken. Maar het storende grassprietje weghalen voor de foto wordt overal verdoemd. En wie vangt de mug welke je nachtrust verstoort weg met een jampotje om hem vervolgens buiten weer vrij te laten????
    De tolerantie ten opzichte van een dier is afhankelijk van de mate waarin je last heb van een dier.
    Dat de één levende muizen gebruikt om Sneeuwuilen of andere te kunnen fotograferen is een keuze. Het is een wilde of een tamme muis, objectief gezien zit daar geen verschil tussen. Je spaart weer een ”wild” muizenleven, iets waar hooguit de boer niet blij mee is. In de natuur is het eten of gegeten worden. Wij zijn zo ”beschaafd” dat we ons zelf nog aan allerlei regeltjes binden en dan gaat het vooral over het ehtische aspect.
    Wij als mens hebben zo’n enorme invloed op de natuur dat er wel duizenden nuances te verzinnen zijn waarom dit wel of juist niet zou kunnen.
    Wilde honden die een levende prooi in stukken scheuren denken daar niet bij na. Of een huiskat die met zijn vangst ” speelt ”.
    Mijn stuk is misschien wat onsamenhangend, maar maakt hopelijk wel duidelijk dat ” respect ” voor de natuur op zo veel manieren te beleven is.
    Staatsbosbeheer en Oostvaardersplassen……….., ik kan wel blijven doorgaan.
    Chris is iemand die in mijn visie heel respectvol met de natuur omgaat.

    Vriendelijke groet.

  29. Henk van den Born op 10 mei 2010 19:55

    Het zal altijd een moeilijke discussie blijven over hoe ver men kan gaan bij natuurfotografie.
    Natuurlijk zijn er duidelijke richtlijnen, maar die zijn landelijk soms erg verschillend. Ik woon in een grensgebied en als ik met natuurfotografen van over de grens op pad ga, merk ik dat al heel gauw.

    Modelfotografen kunnen hun model zo plaatsen dat ze er perfecte plaatjes er van kunnen schieten.
    Bij natuurfotografie ligt dat natuurlijk geheel anders. Geen gemanipuleer, geen verstoring enz. Zorgvuldig en respectvol omgaan met de natuur. Maar ook hier weer de vraag waar ligt nu precies de grens?

    Een paar jaar geleden ontstond er een enorme hype rond het fotograferen van de boomkikker en niet te vergeten het voeren van een vosje op de Veluwe.
    Het haalde de voorpagina’s van dagbladen en natuurfotografen werden in een niet al te gunstig daglicht gesteld.
    Naar aanleiding daarvan verscheen in een forum op een natuursite een bewering dat 70% van de foto’s van boomkikkers die geplaatst waren, gemanipuleerd waren.
    Nu woon ik dicht bij een boomkikkergebied waar ik wekelijks kom, niet alleen vanwege deze kikkertjes, maar gewoon omdat het een geweldig natuurgebied is met een bijzondere flora en fauna.
    Het manipuleren zal zeker wel eens gebeuren, maar het is procentagegewijs heel klein.
    De boomkikkertjes zijn ontzettend mak. Zet de macro lens een paar cm voor hun kopje en ze knipperen nog niet met hun ogen. Ze worden pas zenuwachtig als je met de poten van je statief in de struiken gaat zit te rommelen.
    Ze springen dan vaak weg en soms blijven ze nog even met een pootje aan een takje hangen. Een foto daarvan wordt meestal niet gewaardeerd.
    Ik heb tientallen boomkikkers op bramen zien zitten en zelfs een foto gemaakt van drie boomkikkers op een trosje bramen waarvan een klein boomkikkertje boven op een volwassen exemplaar zat. Een bijzonder plaatje, maar ook zo’n foto kan je maar beter niet plaatsen.
    Persoonlijk maak ik me meer zorgen over het wegvangen van die boomkikkertjes voor geld. Er wordt nu na overleg, in ieder geval met regelmaat vaker gepatrouilleerd in dat gebied.

    Liefde voor de natuur en het fotograferen daarvan moet zeker in goede verhouding zijn en ik ben er van overtuigd dat Chris Schenk en Jan Vermeer daar een goede balans in proberen te vinden.
    Men hoeft het niet altijd met elkaar eens te zijn, en we mogen best van mening verschillen, maar laten we voorzichtig zijn met ons typisch Nederlands wereldberoemde belerende vingertje, want de meerwaarde daarvan heb ik nog niet ontdekt.

    Groeten, Henk

  30. Koos Luijk op 18 mei 2010 21:39

    Beste Allemaal,

    Ik ben wel blij met dit artikel
    eerst omdat chris eerlijk zijn mening geeft
    en ten tweede omdat hij toch ook zijn excuses maakt.

    daarnaast kan ik van beide ‘kampen’ begrijpen waarom wel of niet…
    maar de vraag is van mij kunnen die echte natuurfotografen… nu niet is bijvoorbeeld een bepaald soort behandelen…

    kijk ik ben maar een simpel amateurtje en heb wel een gevoel bij wanneer ik ernstig verstoort heb…
    maar ik kan niet alle reacties van alle vogels uit mijn hoofd. Weet bijvoorbeeld niet wat de ene soort als bedreigend ervaart, ervaart de ander juist als niet bedreigend..
    Dus mijn vraag is kan er niet iets van educatie komen of zo… Mensen als Chris hebben een berg ervaring en kunnen deze ook delen (zoals eerder aangehaald)
    Verder moeten de amateurtjes als ik het doen met vaak minder mm als de echte natuurmannen…
    Dus voor alle groepen is de onduidelijkheid eerder uit het punt dat ze dingen niet weten, daarom lijkt mij t juist leuk om dingen te leren…..
    maar ik heb in het afgelopen jaar (ben sinds mrt 2009 ingelogd) eerder het oeverloze geouwe…. gelezen, dan dat iemand is werkelijk vroeg van: “waar moet ik op letten als ik een wil gaan fotograferen?”
    mvg
    Koos

  31. Chris Schenk op 19 mei 2010 21:11

    Zeg maar wat je wilt fotograferen Koos……

  32. peter wijn op 20 mei 2010 09:19

    Dat vind ik een hele zinnige opmerking Koos
    “Waar moet je op letten als je een … wilt gaan fotograferen?”

    Het haast niet te doen voor elke soort een beschrijving te geven, en dan verschilt de reactie tussen de exemplaren onderling ook nog eens, net als de reacties onder een blog of in een forum door mensen… (geouwehoer :) , nou ja, zo zal ik het maar niet noemen).

    Mijn doel met deze interviews is om te laten zien hoe fotografen die iets bijzonders laten zien, dit voorbereiden en uitvoeren.

    Ik zal bij mijn volgende interview er specifiek aandacht aan besteden.
    dank

  33. Marcel van Kammen op 20 mei 2010 13:39

    Gedurfd Chris om zo eerlijk voor de dag te komen, en gezien de reacties heeft het nogal wat los gemaakt.
    Ik heb er eigenlijk niet zo’n probleem mee dat je een muisje loslaat om die uil te fotograferen want het is een levende muis,die dus ook gaat rennen e.d., dus de uil behoudt nog steeds gewoon zijn jachtinstinct en wordt dus niet afhankelijk van het voer.
    Het wordt hem alleen iets makkelijker gemaakt, maar dat is geen probleem. Ik ga ook wel es naar een snackbar waar iemand anders het eten voor mij klaar maakt, maar dat betekent niet dat ik niet kan overleven als die snackbar plots verdwijnt. Ik heb respect voor je doorzettingsvermogen bij o.a. het maken van die foto’s van de Lepelbekstrandloper, die toch iets kunnen bijdragen aan het behoud van die soort. Onbekend is onbemind, en aangezien er geen andere goeie foto’s van die soort zijn zou het beestje voor velen onbekend zijn gebleven. Nu krijgt ie aandacht, wat positief kan werken.

    @Monique: had die muis op die foto die ene Bart je heeft gestuurd een plaatje op zn hoofd waarop stond: wilde muis?

  34. peter wijn op 20 mei 2010 19:49

    Als de muis een bordje ‘wild’ om had, dan was ie zeker niet wild marcel… ik proef dat je dit in twijfel trekt? we hebben er geen aanleiding voor om het woord van Monique in twijfel te trekken. Ik ben er tegen om iemands woorden in twijfel te trekken.

    maar dat van die overstekende wilde muis doet me denken aan een leuk versje van Trijntje Fop / Kees Stip. Daar is nu wel even een moment voor lijkt me.

    Op een Tijger

    Een tijger liep van Tongeren
    tot Havelte te hongeren.
    Gelukkig had het beest bij Cothen
    een bordje gortenpap genoten,
    en op de rijksweg bij De Bilt
    een bordje overstekend wild.

    Kees Stip dus

  35. Chris Schenk op 20 mei 2010 21:53

    Nog een aardige anekdote m.b.t. het al dan niet natuurlijk overkomen van een muis op i.p.v. onder de sneeuw. Iemand die in Canada woont vertelde in tientallen jaren 1 keer een muis op de sneeuw te hebben gezien. Afgelopen jaar echter deed zich de situatie voor dat er een dik pak sneeuw lag en het vervolgens heftig begon te regenen. De regen vormde een laag water onder de sneeuw waardoor tientallen muizen gedwongen werden naar boven te komen waar vervolgens een drietal sneeuwuilen zich mee vol propte en zich niet meer lieten verleiden door de muizen die de fotografen bij zich hadden…..

  36. Marcel van Kammen op 21 mei 2010 22:53

    Nee hoor, ik trek de woorden van Monique niet in twijfel. Monique was er niet bij toen die foto gemaakt werd, dus die kan natuurlijk niet weten of ie echt wild is of niet……dus is geen aanval op haar. Maar ik wil gewoon zeggen dat je niet zeker kan weten of ie wild is of niet……de beste fotograaf kan dat wel zeggen, maar dat betekent niet dat het automatisch ook waar is.
    Ik waardeer Chris zijn eerlijkheid, niet iedereen is zo eerlijk en openhartig over wat ie doet om een foto te maken..

  37. koos luijk op 28 mei 2010 16:07

    @ chris: ik kan er zo een rij opnoemen…. helaas voor een amateur vaak niet bereikbaar… maar ijsvogel/kerkuil/steenuil zou ik toch wel is een aantal daagjes willen zitten…
    gr koos

  38. koos luijk op 28 mei 2010 16:09

    @peter: je doet aan invullend denken… het stond er niet :) ik had het ingevuld met geouwezeur…. maar jouw invulling is vaker gebruikt…
    gr koos

  39. Monique op 6 jun 2010 12:41

    Nee Marcel die foto die “ene Bart” heeft opgestuurd had geen bordje om.
    Maar het was in openbaar gebied dus als je daar met een muis die een touwtje om zijn pootje heeft gaat staan loop je in de gaten. Dat doet men namelijk voor dit soort foto’s. Zoals Chris zelf al vertelde, zonder dat muizen voeren kan je die foto niet maken. Dat gaat natuurlijk niet gelijk de eerste keer goed en je kan niet muizen blijven voeren omdat die uil op een gegeven moment geen honger meer heeft en dus maak je de muis aan een touwtje vast en trek je hem weg totdat de fotograaf de foto heeft gemaakt die hij wilde. Dit is het hoe het gaat anders kan je de foto niet maken tenzij de uil een roofvogelshowdier is. Die pakt hem wel de eerste keren omdat hij hongeig gehouden wordt. Met een wilde uil gebruikt men het touwtje.
    Dit is algemeen bekend. Dus Marcel eerlijkheid is mooi maar dan wel graag het hele verhaal vertellen.
    Overigens maakte Chris zich kort geleden heel erg druk over mannen met waadpakken die het water ingingen om fuutjes te fotograferen. Laat ik vooropstellen dat ik dat ook geen manier van doen vindt. Vanaf de kant kan het ook prima maar ik vindt het wel hypocriet om je daar wel druk over te maken en wel zo met uilen en muizen om te gaan.
    Dat is ook het probleem met birdpix, foto’s van een ransuil met iets opengesperde ogen worden verwijderd wegens verstoring, een ooievaar op het nest langs de A6 mag ook niet maar een gelokte uil heeft men geen probleem mee. Blijkbaar gaat het hun om degene die de foto maakt en niet om de foto. Ik weet bijna zeker dat als een onbekende fotograaf deze foto met hetzelfde commentaar had geplaats de foto nooit geplaatst had geworden en de maker met virtuele pek en veren was besmeurd.

    Bij hun volgende boekpresentatie is ook een paneldiscussie.
    Dat kan interessant worden zeker als het over omgaan met de natuur gaat.
    Ik ben ook erg benieuwd hoe organisaties zoals de vogelbescherming en bv wakker dier zich daarover uitlaten.
    Deze discussie zullen ze niet gelezen hebben aangezien dit natuurblog weggestopt is. Of misschien ook wel.

  40. Hans van de Griendt op 6 jun 2010 13:38

    Interessante discussie, de mening van Monique omtrent de muis begrijp ik, dat ze daar moeite mee heeft is niet geheel onterecht, maar al het andere wat ze zegt is onzin, alles wordt gemanipuleerd en woorden worden omgedraaid, het woord respect komt niet in haar woordenboek voor, echt gebral van een dronken aardbei..
    Iemand die eerlijk is zoals Chris en zich dus kwetsbaar opstelt en die dan zo onbeschoft onderuit halen is schandalig en getuigd in elk geval van weinig respect.

    Iemand die geld genoeg heeft en met een cruise schip 3 maanden op reis gaan kan en hoef je geen respect voor te hebben, maar iemand die op eigen houtje naar Siberië gaat en daar dus echt afziet, kun je op zijn minst bewondering voor opbrengen.

  41. peter wijn op 6 jun 2010 13:41

    Monique,
    ik verbaas me alweer over deze bijdrage van je.

    ten eerste
    Uit je verhaal blijkt nu dat de uil van een zekere Bart wel gevoerd werd? Die Bart is geen draad beter of slechter dan Chris dus? Voor zover er van goed of slecht gesproken wordt.

    ten tweede
    Je gaat er nu van uit dat de uil van Chris een muis aan een draad had? Dat is niet wat hierboven staat. Als je hier vragen over hebt, dan had je ze kunnen stellen in plaats van doen alsof alles altijd zo gaat zo jij het in je hoofd hebt.

    ten derde
    Je stelt dat Chris anderen niet meer op hun gedrag mag aanspreken omdat hij niet aan jouw normen voldoet. Dat wil zeggen dat je je eigen moraliteit boven die van Chris stelt? Dat is zoiets als stellen dat mensen die wel eens vlees eten niet mogen opkomen voor het welzijn van dieren. Dat mensen andere keuzen maken dan jij maakt niet dat ze verdoemd zijn.

    ten vierde
    Ik constateer dat je birdpix er weer bijhaalt. Dit is een zelfstandig blog door de initiatiefnemer van birdpix is gestart. Het staat je vrij om op birpix zelf hierover reacties te plaatsen. Mocht je dit destijds al gedaan hebben, dan is je naam niet Monique…

    ten vierde
    Als mensen van vogelbescherming dit lezen – en dat doen ze -, dan lezen ze dat natuurfotografen onderling hun best doen om de manier waarop foto’s gemaakt worden onderling te bespreken. Dat hoop ik.

    ten vijfde
    En dat doen ze dan graag met respect voor elkaar, en het is nu echt de laatste keer geweest dat ik dit bij jouw reacties mis. Met name vanwege punt 2.

  42. Monique op 6 jun 2010 16:35

    Ten eerste: de uil van “een zekere Bart” zat in een openbaar natuurgebied. Kom je met lokmuizen en of voer aan dan heb je een probleem. Staat er duidelijk dacht ik zo. Wilde uil en niet gevoerd. Je moet het willen lezen.
    Ten tweede: Iedereen weet dat die muizen aan een touwtje zitten. Mensen betalen om die foto te kunnen maken en de eerste keer lukt nooit en blijf je die uil muizen voeren dan krijg je niet zo heel snel die actiefoto. Door aan het touwtje lukt dat sneller. Algemeen bekend. De waarheid vertellen is mooi maar dan wel de hele waarheid.Je zelf van de domme houden is prima maar dat je mij en anderen voor de gek houdt is erg maar jezelf nog veel erger.
    Ten derde: Mijn normen? Nee ik vindt alleen dat iemand geen recht van spreken heeft om een ander aan te spreken als hij zelf ook van alles uit wat niet door de beugel kan. Dat heeft niets met mijn normen te maken.
    Bovendien is het lafhartig om de personen niet ter plekke aan te spreken maar dat via een forum te doen. Wat is er mis met even de persoon aan te spreken? Of heeft Chris daar niet de moed voor gehad?
    Ten vierde: Topic op birdpix is gesloten dus geen reactie mogelijk. Is een manier om ongewenste kritiek buiten de deur te houden. Niet erg volwassen maar zo doen ze het blijkbaar. Nee ik heb dus niet op de foto gereageerd, zag het te laat.
    Ten vijfde: Ik mis het respect bij jou ook voor andersdenkenden. Mensen die het niet met je eens zijn worden door jou ook niet met respect behandelt.
    Met name hier maar ook in het geoorde fuutjestopic op birdpix. Makkelijk om vanachter de computer mensen te beschadigen.
    Vraag je respect van anderen dan moet je dat zelf ook tonen. Doe je totaal niet
    Als je iemand kritiekloos interviewt dan kan je bepaalde reacties verwachten.
    Moet je niet kinderachtig over gaan doen. Niet iedereen is het met je eens.

    Hans, nogmaals waarom moet ik bewondering opbrengen voor iemand die naar Siberie gaat? Zelfde als het door jou aangehaalde voorbeeld van een cruise. Het is een luxe keus die iemand maakt en dat is prima maar ik zie het respect en bewondering gebeuren niet zo. Of is dit weer gelul van een dronken aardbei? Over respect gesproken..
    Ik heb wel bewondering voor de bijstandsmoeder met een paar kindertjes die heeft nl geen keus. Chris wel. Ik gun hem de mooiste reizen van de wereld maar kom nou niet aan met dat ik daar bewondering voor moet hebben. Dat slaat helemaal nergens op. Vrij dom gezwets, waarom zou ik hem op een voetstuk zetten?

  43. Hans van de Griendt op 6 jun 2010 17:13

    @Ik heb wel respect voor iemand die dag in en dag uit ergens is om bv die ene uilenfoto te maken die Chris ook heeft gemaakt maar dan zonder te voeren,

    dit zijn jou woorden, daar heb je wel respect voor, maar 3 maanden naar Siberië daar niet voor, die foto’s daar gemaakt zijn geen muizen voor gebruikt , de muizen waar het hier om gaat zijn niet vastgebonden dat kan ik je wel verklappen, al ben ik daar niet bijgeweest.

    zoals gezegd je draait alles om en haalt er dingen bij die er niks mee te maken hebben, nu bijstand moeders.. waarom ik daar respect voor moet hebben is me een raadsel, ik heb eerder respect voor moeders met kinderen die werken en geen bijstand willen hebben.

  44. Chris Schenk op 7 jun 2010 12:01

    Monique,
    De muizen die ik voerde zaten niet aan een touwtje, ook liet ik de uilen niet schrikken vlak voordat ze wilden toeslaan. Beide zijn trucjes om wat meer kansen te creeeren, beide trucjes heb ik echter niet toegepast.

    Wat de fuutjes betreft, ik heb de persoon in kwestie gesproken en die vond dat het wel kon en ging verder waar hij mee bezig was.

    Je maakt jezelf erg ongeloofwaardig door zaken met de grootste stelligheid te brengen terwijl die vervolgens telkens niet blijken te kloppen, eerst met die bordjes die overal zouden staan en nu weer met die muizen die aan een touwtje zouden hebben gezeten.

    Maar goed, ik raad een ieder aan niet mee te reageren op deze dame, zonde van je tijd zoals je inmiddels hebt kunnen constateren. Ik zal het alleen doen als ze pertinente onjuistheden verkondigt zoals nu.

  45. peter wijn op 7 jun 2010 12:20

    haha ik kan niet tellen lees ik…
    1, 2, 3, 4, 4, 5
    tja, mijn excuses.

    “Makkelijk om vanachter de computer mensen te beschadigen.” lees ik. Nee, dat willen we niet.

    Enfin. ‘Monique’, dank voor je reacties en je kritiekpunten. Het is weer even mooi geweest.

  46. Ruud op 10 jun 2010 22:11

    Monique,van mijn heb je gelijk al vind ik de foto’s wel mooi.hoe ben jij uit je tent te lokken voor een mooie foto?

  47. Ruud op 10 jun 2010 22:13

    geintje!

  48. Dennis op 12 jun 2010 13:37

    Monique, doe toch eens wat nuttigs met je tijd. Ga fotograferen ofzo.

    Wat een gedoe allemaal. Laat iedereen toch in zijn waarde.
    Chris Schenk heeft geen natuurramp gerealiseert zoals BP, of tijgers dood geschoten voor hun huid, of olifanten neer gehaald om hun ivoor, enz enz.

    Ik heb het interview nog een keer gelezen en vind het gewoon een leuk stuk … punt … klaar.

  49. Jan van Holten op 14 jun 2010 22:53

    Monique, wat komt er bij jouw een onvoorstelbare hoeveelheid frustratie naar voren, evenals onjuiste informatie.
    Als deelnemer aan een Sneeuwuilen workshop in Canada kan ik je zeggen dat de muizen niet aan een lijntje vastzitten. Ik heb daar een volwassen Sneeuwuil man gefotografeerd. Dat is zelfs daar een zeldzaamheid omdat deze mannetjes altijd veel minder ver naar het zuiden afzakken.
    Ook deze vogel reageerde op de aangeboden muizen twerwijl hij daar vrijwel zeker weinig ervaring mee had. Over opportunisme gesproken. Opvallend was dat de vogel heel duidelijk de regie had inplaats van wij. De ´´bekende´´ vrouwtjes uilen lieten zich wat beter ´´lezen´´ als ik het zo mag omschrijven. Als ze honger hadden en er stopte een auto kwamen ze al van ver aanvliegen. Was de honger in de vroege ochtend al gestild met een wilde prooi, dan kwamen ze simpelweg niet. En werd er ook niet achteraan gejaagd.
    Een simpel trucje om de kans wat te vergroten op goede foto´s is dat je de muis in een klein kuiltje zet. Om de afstand tot de prooi goed te kunnen inschatten, vliegen de uil vaak een extra rondje of gaan staan bidden zoals onze Torenvalk. Je hoeft echt geen uilen ´´te pesten´´ om aan leuk beeldmateriaal te komen.
    De voorkeur van veel ´´natuurfotografen´´ zal nog steeds zijn dat je zelf een onverwachte ontmoeting hebt met een Sneeuwuil. Dat geeft Chris ook aan. Het is dan jouw fantastische moment wat je nooit meer zal vergeten en wat deze liefhebberij zo geweldig maakt. Echter, wil je op zo´n dure reis
    ( naar een verder leeg land ) wel een beetje zekerheid inbouwen en kan je toch etisch bezig zijn.
    Wil je niet verstoren, stop dan met fotograferen. Iedere fotograaf verstoort veelvuldig, ook jij.
    De kans om een Sneeuwuil te fotograferen welke een wilde muis slaat is net zo groot als de kans dat er een UFO op je balkon landt.
    P.S. Roodkapje en de Smurfen bestaan ook niet.

    Jan van Holten

  50. Andy op 17 jun 2010 23:26

    Beste Chris Schenk,
    Laat je toch niet zo opnaaien door Monique joh…Keep up the good work yall.

    Groet, Andy Aubri

  51. peter wijn op 5 jul 2010 20:47

    Helaas heb ik een bericht van een persoon gewist. Zeer zeker met opzet gewist, maar toch spijt.

    Ik vind het vervelend als mensen elkaar in de reacties niet blijken t te respecteren. Ik vertrouw er op – met middelen op zak – dat alle partijen in het vervolg respect in ogenschouw zullen nemen.

    EDIT: er kwamen nog twee reacties op dit verwijderde bericht, die heb ik zojuist in overleg met de schrijvers ervan weggehaald. Met hartelijke dank aan deze mensen dat ze hier aan mee wilden werken. Het leek me niet netjes naar degene wiens bericht ik had gewist ze te laten staan.

  52. Yola de Lusenet op 23 jul 2010 21:47

    Deze discussie is gesloten. Er kan niet meer gereageerd worden.